Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 11 Φεβρουαρίου 2024

Η όραση αποτελεί παραδοσιακά το κύριο αισθητήριο μέσο για την κατανόηση του παρελθόντος -οι αρχαιολόγοι «βλέπουν» τα μνημεία και προσπαθούν να βγάλουν συμπεράσματα. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, νέες μέθοδοι και θεωρητικές προσεγγίσεις υπόσχονται να αποκαλύψουν ακόμα περισσότερα μέσα και από άλλες αισθήσεις, όπως η ακοή. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η έρευνα, που πρόσφατα δημοσιεύτηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Open Archeology, με τίτλο «Χρησιμοποιώντας την Ψυχοακουστική στην Αρχαιολογία των Αισθήσεων: Εξελίξεις στο Αρχαίο Ιερό του Διός στο Λύκαιο Όρος» της Πάμελα Τζόρνταν, αρχιτέκτονα, υποψήφιας διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ.

Τι σημαίνει ψυχοακουστική;

«Η ψυχοακουστική μελετά τον τρόπο που το ανθρώπινο αυτί αντιλαμβάνεται τον ήχο. Έρχεται σε αντίθεση με την ακουστική, που είναι η μελέτη του τρόπου με τον οποίο ο ήχος κινείται σε ένα περιβάλλον, αλλά και με την ανθρώπινη ερμηνεία του ήχου, ό,τι δηλαδή κάνει ο εγκέφαλός μας στην αρχική λήψη ενός ήχου. Ένα καλό παράδειγμα θα μπορούσε να είναι το εξής: Φανταστείτε ότι περπατάτε σε έναν πολυσύχναστο δρόμο της πόλης και παράλληλα συνομιλείτε με έναν φίλο σας. Ενώ η ακουστική μελέτη θα μπορούσε να εστιάσει σε όλους τους ήχους και τα χαρακτηριστικά τους, η ψυχοακουστική θα μπορούσε να μελετήσει πώς εσείς ακούτε τον φίλο σας που μιλάει υπό τους ήχους ενός ηχηρού διερχόμενου λεωφορείου και η ερμηνεία του ήχου τον τρόπο που μπορεί να το βρίσκετε αυτό φυσιολογικό», απαντά στην ερώτηση του ΑΠΕ-ΜΠΕ η Πάμελα Τζόρνταν.

Το Ιερό του Δία στο Λύκαιο Όρος, στο νοτιοδυτικό άκρο της Αρκαδίας, ένα από τα σημαντικότερα ιερά της αρχαιότητας, αναπτυγμένο σε δύο διαφορετικές θέσεις, αλλά σε μικρή μεταξύ τους απόσταση, είναι το μέρος όπου κατά την παράδοση γεννήθηκε και ανατράφηκε ο Δίας, αλλά και ο τόπος όπου κάθε τέσσερα χρόνια διεξάγονταν τα Λύκαια, οι αθλητικοί αγώνες προς τιμήν του θεού. Είναι, επίσης, ένας αρχαιολογικός χώρος που γνωρίζει καλά η συνομιλήτρια του ΑΠΕ-ΜΠΕ. «Όταν ξεκίνησα την ανεξάρτητη έρευνά μου για τον ήχο στην αρχιτεκτονική κληρονομιά, σκεφτόμουν την προηγούμενη εμπειρία που είχα στο Ιερό του Διός στο Λύκαιο Όρος, όταν από το 2005 έως το 2008 μελετούσα την αρχιτεκτονική του. Εκείνη την εποχή είχα εντυπωσιαστεί από την ηχητική δυναμική της θέσης. Επιστρέφοντας ως αρχιτέκτονας με ειδίκευση στην ψυχοακουστική και τη μελέτη ηχοτοπίων, ήθελα να χρησιμοποιήσω ό,τι είχα τεκμηριώσει, βάσει δεδομένων, για την ηχητική αντίληψη ώστε να εξερευνήσω τη σχέση μεταξύ ήχου, αρχιτεκτονικής και σχεδιασμού μιας θέσης μέσα στον χρόνο. Ήμουν πραγματικά περίεργη να πειραματιστώ με τον συνδυασμό μεταξύ ψυχοακουστικής και αρχαιολογικών προσεγγίσεων. Είναι τόσα πολλά που δεν γνωρίζουμε για την καθημερινή ζωή ενός ιερού στην αρχαιότητα, που ίσως ο ήχος αποκάλυπτε ένα μοτίβο που δεν μπορούσα να δω», συμπληρώνει η ερευνήτρια που μελετά τον ήχο σε ιστορικούς χώρους από το 2015.

«Δανείστηκα εξοπλισμό ψυχοακουστικής ηχογράφησης από την HEAD Acoustics και το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς έκανα το πρώτο ταξίδι στο Λύκαιο Όρος για να δοκιμάσω ένα πείραμα χρησιμοποιώντας τον συγκεκριμένο εξοπλισμό, έναν ήχο κλήσης κινητού τηλεφώνου και ένα μικρό ηχείο. Επέστρεψα με συνεργάτες πεδίου και πιο ειδικές μεθόδους τα έτη 2017, 2019 και 2022 και με χρηματοδότηση από διάφορες επιχορηγήσεις. Το 2018 έκανα την έρευνα αντικείμενο της διδακτορικής μου έρευνας, την οποία ολοκληρώνω τώρα», επισημαίνει η Π. Τζόρνταν και συνεχίζει ως προς την επιλογή του χώρου: «Ήξερα ότι διατηρούνται ακόμα αρκετές από τις αρχαίες συνθήκες και πως θα μπορούσαν να γίνουν άνετα ακουστικές δοκιμές επειδή η τοποθεσία παραμένει απομονωμένη από τις περισσότερες σύγχρονες πηγές ήχου. Υπήρχαν μόνο δύο ήχοι που έπρεπε να αποφύγω όσο το δυνατόν περισσότερο: τα αεροπλάνα και τα κουδούνια των κατσικιών. Σκέφτηκα, λοιπόν, ότι ήταν μια καλή περίπτωση μελέτης ώστε να δοκιμάσω τη μεθοδολογία μου, ενώ πιθανώς απαντούσα και στο ερώτημά μου, εάν δηλαδή τα αποτελέσματα της ακουστικής έρευνας ευθυγραμμίζονταν με την αρχαία αρχιτεκτονική στην περιοχή ή όχι».

Αποτελέσματα

Όσο για τις απαντήσεις, η ίδια επισημαίνει: «Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η τοποθεσία δεν σχεδιάστηκε σύμφωνα με τις ηχητικές ιδιότητες του χώρου -δεν υπάρχει κάποια εμφανής γενική ‘ακουστική λογική’ που να σχετίζεται με το αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του ιερού. Ωστόσο, επιβεβαιώνεται πως οι ήχοι σε ορισμένες τοποθεσίες γίνονται αντιληπτοί πιο έντονα ή πιο αδύναμα από ό,τι ‘θα έπρεπε’, ιδιότητες που συνδέονται με ορισμένα αρχιτεκτονικά ή τοπικά χαρακτηριστικά. Το πιο καλό παράδειγμα είναι το ημικυκλικό εσωτερικό μιας κατασκευής, που ενισχύει σημαντικά την αίσθηση οποιουδήποτε ήχου για κάποιον που βρίσκεται στο εσωτερικό της. Καθώς ο λόγος της κατασκευής αυτής είναι ακόμα άγνωστος, αναρωτιέται κανείς ποιες δραστηριότητες θα είχαν ωφεληθεί από μια τέτοια ηχητική ενίσχυση».

«Ο ήχος ενίσχυε ένα ιδιωτικό τελετουργικό, μια αισθητηριακή αποστασιοποίηση»

Η ερευνήτρια αναφέρεται και σε ένα παράδειγμα ασθενέστερων ηχητικών αποτελεσμάτων που σχετίζονται με κατασκευές πιο μακρινές, όπως το λίθινο οικοδόμημα που έχει συνδεθεί με την πηγή Αγνώ, δίπλα στην οποία, σύμφωνα με Παυσανία, είχε λάβει χώρα τελετή για τον εξευγενισμό της νύμφης και την πρόκληση βροχής. «Οι κατασκευές αυτές βρέθηκαν, όχι απροσδόκητα, πιο ηχητικά απομονωμένες από τις υπόλοιπες. Αλλά και το άλλο κρηναίο οικοδόμημα, που βρίσκεται στη μέση της κύριας συστάδας των κτιρίων του ιερού, ήταν ηχητικά απομονωμένο από τις περισσότερες κατασκευές και ένα από τα λιγοστά μέρη στα οποία η ηχώ έπαιζε σημαντικό ρόλο. Με άλλα λόγια, στη μέση της δραστηριότητας του ιερού υπήρχε ένα σημείο όπου ο ήχος ενίσχυε ένα ιδιωτικό τελετουργικό, μια αισθητηριακή αποστασιοποίηση. Τέλος, η μελέτη διερεύνησε ένα φαινόμενο τονισμού που εγώ και άλλοι αρχαιολόγοι είχαμε παρατηρήσει όλα αυτά τα χρόνια μεταξύ του ιππόδρομου και ενός παρακείμενου λόφου. Εργάστηκα εκτενώς με την ομάδα μου το 2022 για να προσδιορίσω τις δυο θέσεις, στον λόφο και στον ιππόδρομο, όπου δύο άτομα μπορούν εύκολα να κάνουν μια προφορική συνομιλία -το εντυπωσιακό είναι ότι η απόσταση μεταξύ τους ξεπερνά τα 150 μέτρα! Κι όμως τα προκαταρκτικά δεδομένα έδειξαν ότι η αντίληψη του ήχου είναι συχνά πιο αδύναμη από ό,τι προβλεπόταν. Ο συνδυασμός της ικανότητας αντίληψης και των προσδοκιών είναι σημαντικός σε αυτή τη θέση, ένα τέλειο παράδειγμα του πώς μια μελέτη που χρησιμοποιεί την ψυχοακουστική μπορεί να βοηθήσει στην περιγραφή των λεπτομερειών μιας κατά τα άλλα αδιαμφισβήτητης φαινομενολογικής παρατήρησης», εξηγεί η Π. Τζόρνταν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Εργαλείο έρευνας ο ήχος

Άραγε μπορεί η ψυχοακουστική να εφαρμοστεί και σε περιοχές λιγότερο ήσυχες, όπως για παράδειγμα ένας χώρος μέσα σε μια πολύβουη πόλη; «Ο ήχος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο έρευνας σε πολλές τοποθεσίες -ούτε οι ψυχοακουστικές ούτε οι αρχαιοακουστικές μελέτες απαιτούν σιωπή για να είναι αποτελεσματικές. Απλώς, σε ένα περιβάλλον όπως μια πολυσύχναστη πόλη, η μεθοδολογία θα πρέπει να αλλάξει για να κατανοηθούν ο ρόλος του ήχου και ο τρόπος που θα χρησιμοποιηθούν οι μετρήσεις για να έχουν νόημα. Πρόθυμα μαντεύω ότι οι περισσότερες έρευνες ψυχοακουστικής, στην πραγματικότητα, διεξάγονται στις σύγχρονες πόλεις όπου διερευνούνται οι τρόποι με τους οποίους ανταποκρινόμαστε στις αστικές συνθήκες διαβίωσης, ώστε αυτές να βελτιωθούν στο μέλλον. Ωστόσο, όλες οι πόλεις έχουν ιστορία -είναι ιστορικές κατά κάποιον τρόπο- και αν ένας χώρος δεν είναι αρχαιολογικός σήμερα, πολύ πιθανόν να θεωρηθεί ως τέτοιος στο μέλλον. Συνεπώς δεν βρίσκω πολλούς περιορισμούς για τον ερευνητή που θέλει να μελετήσει συνθήκες και τρόπους ζωής του παρελθόντος μέσω του ήχου», σημειώνει.

Στην αρχαιότητα, τα αρχαία θέατρα επιλέγονταν να γίνουν συνήθως σε μέρη με καλή ακουστική. Άραγε μπορούμε να πούμε κάτι αντίστοιχο και για άλλες κατασκευές, όπως τα ιερά και τα στάδια; «Έχω μελετήσει με κάθε ηχητική λεπτομέρεια ένα ιερό, επομένως δεν είμαι σε θέση να πω αν στάδια ή ιερά επιλέγονταν λόγω των φυσικών ακουστικών ιδιοτήτων τους. Για παράδειγμα, γνωρίζουμε ότι τα ιερά συνδέονταν συχνά με ειδικά φυσικά στοιχεία ή ιδιότητες. Θεωρώ ότι ακουστικές ιδιότητες -όπως μια καθαρή ηχώ ή η ικανότητα ακρόασης από μια μακρινή τοποθεσία- μπορεί να διαδραμάτιζαν σημαντικό ρόλο στο να χαρακτηριστεί ένας τόπος ιδιαίτερος, ένας χώρος ‘συνάντησης’ με έναν θεό, που στη συνέχεια εξελίχθηκε σε ιερό. Θα ήταν όμως υπερβολικό να πούμε ότι μια ιερή τοποθεσία επιλέχθηκε αποκλειστικά με βάση την ακουστική, ενώ δεν υπάρχουν στοιχεία ότι τα στάδια σχεδιάστηκαν με γνώμονα τον ήχο», απαντά στην ερώτηση του ΑΠΕ-ΜΠΕ η Π. Τζόρνταν, που κλείνοντας θέλησε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη της στους κατοίκους των Άνω Καρυών, του Καστανοχωρίου, της Νέδας και της ευρύτερης κοινότητας του Λυκαίου Όρους:

«Μου άνοιξαν το σπίτι τους όλα αυτά τα χρόνια. Από πολλές απόψεις έμαθα να ακούω εκεί. Ελπίζω να έρθουν κι άλλοι και να ακούσουν αυτήν την ιστορία και τους ανθρώπους που την διαφυλάττουν», καταλήγει.

Πηγή in.gr

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 10 Φεβρουαρίου 2024

Η υπερανάλυση των προβλημάτων σου, και γενικότερα καταστάσεων που δεν είσαι σε θέση να ελέγξεις, όχι μόνο δεν θα σε οδηγήσει στη λύση τους, αλλά ενδεχομένως να σου δημιουργήσει νέα αδιέξοδα.

Πρόκειται για το λεγόμενο overthinking που εμπεριστατωμένα οδηγεί σε καταστροφή της ψυχικής ηρεμίας σου, της παραγωγικότητας σου και σε αύξηση του στρες.

Προτού πανικοβληθείς περισσότερο, οι φίλοι μας οι Ιάπωνες είναι εδώ για να μας προτείνουν ορισμένες τεχνικές που μπορεί να μειώσουν έως και να εξαφανίσουν το άγχος μας.

Οι 7 τεχνικές

  • Kaizen

Αυτή η φιλοσοφία έχει στο επίκεντρό της την ιδέα της συνεχούς βελτίωσης των ανθρώπων μέσω μικρών και σταδιακών αλλαγών. Η ουσία της φιλοσοφίας «Kaizen» σχετίζεται με τη σταδιακή πρόοδο, η οποία είτε άμεσα είτε έμμεσα σε απομακρύνει από την πίεση της τελειομανίας, η οποία προφανώς οδηγεί στο overthinking.

  • Ikigai

Συχνά περιγράφεται ως ο «λόγος ύπαρξης» ενός ατόμου. Είναι ένας συνδυασμός αυτού που αγαπάει κάποιος, αυτού στο οποίο είναι καλός και αυτού που χρειάζεται. Εάν προσδιορίσεις και ευθυγραμμιστείς με το Ikigai σου, θα απελευθερώσεις τον εαυτό σου από την υπερβολική σκέψη.

  • Kintsugi

Το Kintsugi είναι η ιαπωνική τεχνική που σου διδάσκει πώς να «αγκαλιάζεις» τις ατέλειές σου, αντί να κυνηγάς συνεχώς το απόλυτα ιδανικό. Μαθαίνοντας από τα μικρά λάθη, μπορείς να ξεπεράσεις τον φόβο της αποτυχίας και να καλλιεργήσεις τη νοοτροπία της αποδοχής.

  • Shirin-Yoku

Η πρακτική αυτή έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι μειώνει τα επίπεδα του στρες, την αρτηριακή πίεση, ενώ ενισχύει την ψυχική ευημερία. Η πρακτική του Shirin-Yoku περιλαμβάνει τη «βύθιση» στη φύση και την εναρμόνιση με τους ήχους και τις αισθήσεις. Η παραμονή στη φύση εξάλλου, είναι γνωστό ότι βελτιώνει την ψυχική υγεία.

  • Zazen

Το Zazen αποτελεί μια διαλογιστική πειθαρχία που αποτελεί συνήθως την πρωταρχική πρακτική της βουδιστικής φιλοσοφίας Ζεν. Ουσιαστικά, περιλαμβάνει το να κάθεσαι ήσυχα και να παρατηρείς τις σκέψεις που σου έρχονται στο μυαλό. Έτσι, μπορείς να μάθεις να αντιδράς λιγότερο στις αρνητικές σκέψεις, επιτρέποντας στον εαυτό σου να αποδεσμευτεί από το overthinking.

  • Wabi-sabi

Σύμφωνα με τη φιλοσοφία Wabi-sabi η ομορφιά βρίσκεται στην παροδικότητα, την ατέλεια και την απλότητα. Με την υιοθέτηση της συγκεκριμένης νοοτροπίας θα ξεφύγεις από τα μη ρεαλιστικά πρότυπα και θα βρεις την ικανοποίηση στη φυσική ροή της ζωής.

  • Shoganai

Δεν μπορείς να ελέγξεις τις καταστάσεις στη ζωή; Πρέπει απλώς να τις αποδεχτείς. Και αυτό δηλώνει το Shoganai. Αγκαλιάζοντας αυτή την αρχή, μπορείς να αφήσεις τις συνεχείς ανησυχίες και τους προβληματισμού για μερικά πράγματα που δεν μπορούν να αλλάξουν, βρίσκοντας γαλήνη στη φυσική ροή των πραγμάτων.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 28 Ιανουαρίου 2024

Κοιμήθηκα στις φυλακές και σε μεγάλα ξενοδοχεία. Γνώρισα την πείνα και την απεργία πείνας και δεν υπάρχει ούτε ένα πιάτο που να μην έχω δοκιμάσει. Στα τριάντα μου θέλησαν να με κρεμάσουν, στα σαρανταοκτώ μου θέλησαν το βραβείο Ειρήνης να μου δώσουν, στα τριανταέξι μου για μισό χρόνο μπόρεσα να διανύσω μόνο τέσσερα τετραγωνικά τσιμέντο.

Στα πενηνταεννιά μου πέταξα απ΄ την Πράγα στην Αβάνα για δεκαοκτώ ώρες. Δε γνώρισα τον Λένιν, μα ήμουν τιμητική φρουρά στο φέρετρό του το 1924 και το 1961 η επίσκεψή μου στο Μαυσωλείο πέρασε στα βιβλία. Από το κόμμα μου να μ΄ αποκόψουνε προσπάθησαν αλλά απέτυχαν κι ούτε καταπλακώθηκα από τα πεσμένα είδωλα.

Το 1951 στη θάλασσα μ΄ ένα νεαρό σύντροφο περπάτησα πάνω στο θάνατο. Το 1952 με την καρδιά μου διαλυμένη περίμενα το θάνατο για τέσσερις μήνες. Ζήλεψα τρελά τις γυναίκες που αγάπησα απάτησα τις γυναίκες μου αλλά άσχημα ποτέ δε μίλησα για τους φίλους μου πισώπλατα.

Ήπια, αλλά δεν είμαι πότης. Είχα τύχη, κέρδιζα πάντα το ψωμί με τον ιδρώτα μου. Ντρέπομαι που είπα ψέματα, ήταν για χάρη άλλων, μη πονέσουν, αλλά και χωρίς λόγο, έτσι. Ανέβηκα σε τρένο, αεροπλάνο κι αυτοκίνητο.

Έχω πάει στην όπερα, οι περισσότεροι να πάνε δεν μπορούσαν, ούτε καν ήξεραν πως υπάρχει. Αλλά απ΄ το 1921 δεν πάω σε πολλά μέρη όπου πηγαίνουν οι πολλοί, στο τζαμί, στην εκκλησιά, στη χάβρα, στο ναό, καμμιά φορά όμως μ΄ αρέσει να μου λένε τον καφέ.

Τα βιβλία μου έχουν βγει σε τριάντα ή σαράντα γλώσσες μα είμαι απαγορευμένος στην Τουρκία, στη γλώσσα μου. Μέχρι τώρα καρκίνο δεν είχα, όμως δε συμφωνήσαμε να τον γλυτώσω. Πρωθυπουργός ποτέ μου δε θα γίνω ή κάτι τέτοιο ούτε και θα θελα να γίνω. Στον πόλεμο ποτέ δεν πήγα ούτε σε καταφύγια να κατέβω έτυχε μες τη μαύρη νύχτα ή να τρέχω στους δρόμους κάτω από τ΄ αεροπλάνα. Αλλά ερωτεύτηκα κοντά στα εξήντα.

Με λίγα λόγια, σύντροφοι, σήμερα στο Βερολίνο αν και πεθαίνω από νοσταλγία μπορώ να πω πως έζησα σαν άνθρωπος. Αλλά τα χρόνια που μου μένουνε να ζήσω και κείνα που μπορεί να μου συμβούν ποιος να τα ξέρει;

Ναζίμ Χικμέτ – Αυτοβιογραφία, Ποιήματα

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 28 Ιανουαρίου 2024

Η δική μου ιστορία δεν έχει ροζ σύννεφο,ούτε μπόλικη χρυσόσκονη.
Είναι γεμάτη απο παθήματα αληθινά όμως μαθήματα. Έχει ένα προσωπικό μονοπάτι γεμάτο με αγκάθια και ξερά χόρτα που έπρεπε κάθε τόσο να σκύβω και να τα βγάζω με γυμνά χέρια για ν’ανοίγει ο δρόμος μου .
Στο ταξίδι της ζωής μου συνάντησα δυο ειδών ανθρώπους αυτούς που για να επιβιώσουν έπρεπε να καταστρέφουν ,για να καθαριστούν έπρεπε να λερώσουν,που δεν είχαν άλλο τίποτε μέσα τους απο σκοτάδι,αυτούς που πάλευαν να καλύψουν τα κενά τους με πέντε αράδες γράμματα.
Συνάντησα όμως και ανθρώπους που έδιναν ανιδιοτελώς χωρίς να τους ζητηθεί,καταλάβαιναν χωρίς να μιλάς και σου έγνεφαν προχώρα.
Ευτύχησα να έχω στο δρόμο μου ανθρώπους,αληθινούς δασκάλους που άλλο τίποτε δεν ήθελαν απο το να δουν το μαθητή ανώτερό τους.
Αυτοί οι άνθρωποι με βάπτισαν με αξιοπρέπεια, ψυχικό σθένος, ακεραιότητα και πάθος.
Στη ζωή μου έχω πέσει δύο φορές και τις δύο ήταν με τα μούτρα. Την δεύτερη πίστεψα για λίγο ότι παρέλυσα…. σηκώθηκα αργά αλλά τα κατάφερα και είπα μέσα μου και να ξαναγίνει μπορείς να σηκωθείς.
Σ’εκείνα τα χρόνια που ταυτίστηκα με τον πόνο,δεν ξεχνώ δυο βλέμματα, αυτό που σήμαινε “ο βράχος δεν σπάει με ένα κύμα” και αυτό που φώναζε “μείνε κάτω δεν αντέχω να τα καταφέρεις”.
Δεν ξέρω πολλά , αλλά όσα γνωρίζω έχω φροντίσει να τα ενσωματώσω στην ύπαρξή μου.
Με εμπνέουν οι άνθρωποι που τους σκελετούς στη ντουλάπα τους κάνουν επίδειξη στους φόβους τους.
Απο το φαίνεσθαι προτιμώ το είναι…απο το δήθεν διαλέγω την αυθεντικότητα….και ας μην έχει στρογγυλεμένες άκρες.
Στον ορθολογισμό βάζω πάντα μια πινελιά συναισθήματος .
Κληρονόμησα απο τους γεννήτορές μου τον στίχο του Πολέμη «τον είδα στη ζωή να μάχεται μα πάντα ανίκητο τον είδα».

Από ” Μαθήματα ψυχής”

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 24 Ιανουαρίου 2024

Από τον Λουδοβίκο των Ανωγείων

 

Κλέψε ένα βιβλίο και φύγε

(Μια συναντηση με τον αλησμονητο κορυφαίο διανοητή Ουμπέρτο Εκο)

Το 2003 οι εκδηλωσεις πολιτισμου των Υακινθειων ειχαν θεμα τον “Δία”
για την ακρίβεια

“ένα τραπέζι στο Δία”ηταν ο τίτλος

Την προταση εκανε ο Ορεστης Μανούσος καθηγητής της Ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης

” στρωσετε ένα τραπέζι
για το Δία ειπε
Είχαμε βρεθεί μια παρέα φίλοι καλεσμένοι στο μιτάτο Του Γιώργη Σμπώκου του Βλαστού οπου ειχε ετοιμάσει ενα “βασιλικό” δείπνο
και εγω “ειδα” το μεγάλο τραπέζι με ασπρο τραπεζομάντιλο στρωμένο
στη μεση της Νιδας με καλεσμένο τον αρχαιο θεο

τόσα χρόνια εμπνέει και διδάσκει ο Ξένιος Δίας οφειλαμε την αναφορά

Μέσα στην προετοιμασία σκεφτήκαμε να καλέσουμε τον Ουμπέρτο Έκο
αν θα μπορούσε
να παρευρεθεί θα ήταν μεγάλη επιτυχία για την Κρήτη

Εκεινος θα επέλεγε σε τι θα εκανε την αναφορά του πανω στο θεμα του αρχαίου θεου

* Η ζωή είναι σύντομη, η τέχνη απέραντη, η ευκαιρία στιγμιαία και το πείραμα αβέβαιο.
Φυσικά περιμέναμε ότι ήταν δύσκολο να συναντήσωμε τον Ουμπέρτο Έκο
Ζητήσαμε τη βοήθεια του Πανεπιστημίου Κρήτης
Μιλησαμε με τον Πρύτανη ο οποιος μας εδωσε μια συστατική επιστολή Εξηγώντας την ποιότητα και το κύρος των Υακινθείων
καθώς επίσης ο διευθυντής της ελευθεροτυπίας Σεραφείμ Φυντανίδης
μας εδωσε κι εκεινος συστατικη επιστολή

Έχοντας αυτα τα έγκυρα “ονοματα” μαζι μας
εγώ και ο Αντώνης ορφανός πεταξαμε για την Μπολονια Επιχειρώντας την συνάντηση

Ηρθε μαζί μας Η φιλη μας η Τιτσιανα η φωτογράφος
Είχαμε φέρει
ενα μπουκάλι δυνατή ρακη
Και
σταφίδες

Πήγαμε στο γραφείο του να μιλησουμε με την γραμματέα του.

να πω εξαρχής ότι είχε ένα βλέμμα αυστηρό και το υφος που έχουν οι γραμματείς για το “χρόνος δεν υπάρχει”
γεμάτο Πρόγραμμα κλπ
Προφανώς ετσι ηταν

Δώσαμε τις επιστολές τις διαβασε σηκωσε τους ωμους της χειρονομωντας με συμπαθεια

Θέλουμε να καλέσουμε τον κύριο Έκο στην Κρήτη σε ένα φεστιβάλ στα Υακίνθεια που είναι πάνω στο Ψηλορείτη αφιερωμένο στον αρχαίο θεό Δία μιλησε ο αντωνης στα ιταλικά

Εκείνη έδειξε με θεατρική Ευγενία
Ότι είναι αδύνατον να συναντήσουμε τον κύριο Έκο διότι είναι πολύ απασχολημένος ειδικά αυτες τις μερες και δεν έχει καθολου χρόνο

Από την αρχή η σχέση μας φαινόταν χαμένη
Με εκεινο το είδος εξουσίας που της επέτρεπε να έχει τη θέση της γραμματέως

μας είπε να περιμένωμε εξω στο σαλόνι

περιμέναμε αρκετά ειχε να Διεκπεραιωσει κι άλλα θέματα

νομίζω πως δεν ρωτησε η κι αν το ανέφερε το υποβάθμισε και το παρουσίασε Άνευ ενδιαφέροντος

Μας είπε δεν γίνεται
Ειμαστε πνιγμένοι την αλλη ευδομαδα ισως

Αλλα εμεις Είχαμε έρθει μόνο γι’ αυτό Και δεν μπορούσαμε
Να καθίσουμε μία εβδομάδα

Ο Αντώνης σε Μια ύστατη προσπάθεια της είπε ότι αυτός εδώ δειχνοντας εμενα είναι ένας μουσικός που ετοίμασε ένα τραγούδι πρόσκληση Για τον κύριο Εκο
Που θα Ήταν άδικο έστω να το ακούσει προσπαθήστε λίγο της είπε

όχι λυπάμαι δε γίνεται ειπε κοφτά

τότε λέω στον Αντώνη μετάφρασε αυτό που θα πω και φεύγουμε

κάποτε ένας γεωργός ανοιξε το βαρέλι με Το καινούργιο κρασί του να το δοκιμάζει και το κρασί ήταν ξύδι
Νευριασμενος κοιτάει λοξά το βαρέλι και του λέει:
με κακό διάβολο έμπλεξες!

-τι εννοεί;
ρώτησε αφού ακουσε

-εννοώ Ότι αυτές τις μέρες γνωρίζουμε ότι θα παρουσιάσετε το καινούργιο βιβλίο του κυριου Εκο Μπαντουολίνο στην Αθήνα οφείλω να ενημερώσω την εφημερίδα ελευθεροτυπία ότι ο κύριος Έκο δεν Μας δέχτηκε ούτε για πέντε
Λεπτα παρ οτι καναμε ενα ολοκληρο ταξιδι απο την κρητη γι αυτο

Και μια προσωπικότητα του μεγέθους του κυρίου Έκο δεν συνάδει με αυτή την αδιαφορία.

εκείνη αλλάζει αμέσως ύφος και χρώμα θα ελεγα

θα ξαναδοκιμάσω ειπε
αλλά μόνο για πέντε λεπτα

Εντάξει θα περιμένωμε βγήκαμε έξω και περιμεναμε
σε λίγο έρχεται με ένα στυλό στο χέρι και τα γυαλιά χαμηλωμένα στη μύτη

-ελάτε
Μονο για πέντε λεπτα
Εδωσε τις επιστολές και μας παρουσίασε

μας δέχτηκε εγκάρδια.
μας Έκανε να νοιωσωμε
Άνετα
με
Φωνή βαρια ζεστη μας μιλησε για τους Φίλους του στην Κρήτη και που καμμια πηγαίνει κρυφά

το γραφειο του ηταν ακατάστατο γεματο βιβλία παντου
στον τοίχο είχε καρφιτσώσει ένα χαρτάκι που έγραφε

Ruba un libro e scapa!!!

“κλέψε ένα βιβλίο και φύγε”
μετέφρασε ο αντωνης σιγανα

συστηθήκαμε και αρχίσαμε την κουβέντα
εξηγώντας
το λόγο για τον οποίο ήρθαμε

Ωστόσο εκείνος άνοιξε το μπουκάλι με τη ρακη πήρε ποτηράκια και Εβάλε και στους τρεις μας,
πήρε σταφίδες
Κι αρχίσαμε να πινωμε σαν παλιοι γνώριμοι

Ο αντωνης του πρόσφερε ενα σφονδύλι
Της γιαγιας του εκεινος το πηρε στο χερι και κοιταξε μεσα απο την τρυπα
Απο δω βλεπω την κρητη και τον ψηλορειτη ειπε χαμογελωντας

Εγώ πήρα το μαντολίνο και ετοιμάστηκα να τραγουδήσω την πρόσκληση

το τραγούδι ήταν μεταφρασμένο και το είχε μπροστά του
Ομολόγησε μετα ότι ποτέ του δεν του ειχε γινει προταση με τέτοιο τροπο

“Από της Κρητης
τα βουνά
Σου φέρνω μήνυμα απ το
Δία
είμαι ο Ερμής που τραγουδω
με του Ορφέα
Την κλεμμένη λυρα

Φίλοι του Υακίνθου
Ετοιμάζουνε γιορτές
στη μνήμη και στα ιερά του
Και σε καλούνε
Ποιητή σπονδή
να κάνεις στο όνομα του
Σε περιμένουν του ονείρου Εραστές ανθρώποι που γελάνε όταν κλαίνε κι αυτά που θέλουν να σου πουν
τα τραγούδουν και τα χορένε”

Μου έσφιξε το χέρι στο μπράτσο και τον είδα να συγκινειται
ωστόσο ο Αντώνης μου είπε αργοτερα οτι μου φανηκε και γελάσαμε

Πανω στα δεκα λεπτα ηρθε η γραμματέας να υπενθυμίσει το χρονο
που έληξε
ο Εκο εκανε μια κινηση με το χερι απομάκρυνσης κι εκεινη εκλεισε την πορτα. πενήντα λεπτα μειναμε να πίνουμε και να μιλαμε ρωτούσε για τη ρακη για τους βοσκούς

που Είναι τα Ανώγεια ρωτησε
-είναι το τελευταίο χωριό που συναντάς στον Ψηλορείτη πριν φυγεις για τον ουρανο
είπα και γέλασε
Στο τελος μας λεει

“Το τίμημα της διασημότητας ειναι το αλυσόδεμα του χρονου”
Μου ζητάτε να ερθω κρητη Ιούλιο
ομως μπορω να σας πω απο τωρα που θα ειμαι σε πέντε χρονια την ιδια ημερομηνια και αληθινά θα ήθελα να έρθω Μα δεν γίνεται

“Αν μου ερθει μια σκεψη καλη μεσα στη νυχτα θα σηκωθώ να την γραψω και θα τη στειλω στο κύριο πριτανη του πανεπίστημιου της κρητης”
φαινεται Η καλή σκέψη δεν ήρθε

μετα μας ξενάγησε στο πανεπιστήμιο στις τοιχογραφίεςβασει των οποίων Αναπλάστηκε το ιστορικό κεντρο της Μπολονιας
Μας αποχαιρέτησε και φυγαμε ευχαριστημενοι

Ηθελα πολυ να αποχαιρετήσω την γραμματέα αλλα ο αντωνης δεν με αφησε

Οργανώσαμετο “τραπέζι στον Δια” την τελευταια εβδομαδα του ιουλιου
Με επιτυχια εστω και χωρις την παρουσια του Ουμπέρτο Εκο η εμπειρια της σύντομης γνωριμίας μας θα παραμείνει αλησμονητη

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 24 Ιανουαρίου 2024

«Θες, λοιπόν, να σου δώσω συνέντευξη;» ρώτησε ο Θεός.

«Αν Σου περισσεύει χρόνος», απάντησα.

Ο Θεός χαμογέλασε: – «Έχω μια αιωνιότητα, άρα, υπάρχει αρκετός χρόνος για να κάνω οτιδήποτε.

Τι ερωτήσεις σκέφτεσαι να μου κάνεις;»

«Τι είναι αυτό που Σε εκπλήσσει περισσότερο στους ανθρώπους;»

Και ο Θεός απάντησε: • Ότι με το να αγχώνονται για το μέλλον τους, λησμονούν το παρόν τους, κι έτσι δεν ζουν ούτε το μέλλον ούτε το παρόν.
• Ότι ζουν σαν να μην πρόκειται να πεθάνουν ποτέ, και πεθαίνουν σαν να μην έχουν ζήσει καθόλου.
• Ότι βιάζονται να αποβάλουν την παιδικότητα τους: Θέλουν να μεγαλώσουν γρήγορα και ύστερα παρακαλούν να ξαναγίνουν παιδιά.
• Ότι χάνουν την υγεία τους προσπαθώντας να βγάλουν λεφτά, κι ύστερα χάνουν τα λεφτά τους για να ξαναβρούν την υγεία τους.
Ο Θεός πήρε το χέρι μου στο δικό Του, μείναμε για λίγο σιωπηλοί και μετά ρώτησα:

– «Σαν γονιός, ποια είναι τα μαθήματα ζωής που θα ήθελες να μάθουν τα παιδιά Σου;»

Ο Θεός απάντησε χαμογελώντας:
• Να μάθουν ότι δεν μπορούν να αναγκάσουν τους άλλους να τους αγαπήσουν. Αυτό που μπορούν να κάνουν, είναι να γίνουν άξιοι να αγαπηθούν
. • Να μάθουν ότι δεν μετράνε περισσότερο τα πράγματα που έχουμε στη ζωή μας, αλλά οι άνθρωποι που έχουμε στη ζωή μας.
• Να μάθουν ότι δεν ωφελεί να συγκρίνουμε τους εαυτούς μας με τους άλλους.
• Να μάθουν ότι πλούσιος δεν είναι αυτός που έχει τα περισσότερα, αλλά αυτός που χρειάζεται τα λιγότερα.
• Να μάθουν ότι μέσα σε ελάχιστες στιγμές μπορείς ν’ ανοίξεις στον άλλο πληγές, που μετά παίρνει πολλά χρόνια να τις γιατρέψεις. •
Να μάθουν τη συγχώρεση, συγχωρώντας.
• Να μάθουν πως υπάρχουν άνθρωποι που τους αγαπούν πραγματικά, που όμως δεν ξέρουν πώς να δείξουν ή πώς να εκφράσουν τα αισθήματα τους.
• Να μάθουν ότι τα χρήματα μπορούν να αγοράσουν τα πάντα, ΕΚΤΟΣ από την ευτυχία!
• Να μάθουν ότι δύο άνθρωποι μπορεί να κοιτούν το ίδιο πράγμα και να το βλέπουν διαφορετικά.
• Να μάθουν ότι δεν φτάνει πάντα να σε συγχωρούν οι άλλοι˙ πρέπει να μπορείς κι εσύ
ο ίδιος να συγχωρήσεις τον εαυτό σου. •

Και να μάθουν ότι για τα παιδιά μου, εγώ θα είμαι πάντα εδώ.

James J. Lachard

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 21 Ιανουαρίου 2024

Όπως ακριβώς και με τους ανθρώπους, έτσι και τα φυτά επικοινωνούν μεταξύ τους όταν αντιλαμβάνονται κίνδυνο ή επίθεση. Η επιστήμη το γνωρίζει αυτό από την δεκαετία του 1980 και έχουν ήδη ανακαλύψει πάνω από 80 είδη φυτών που προσπαθούν με διάφορούς τρόπους να αμυνθούν των απειλών. Μέχρι τώρα όμως ήταν μυστήριο το πως γίνεται αυτή η επικοινωνία μεταξύ των φυτών.

Τώρα, μια ομάδα από την Ιαπωνία έλυσε το μυστήριο και επιπλέον το τράβηξε σε βίντεο την επικοινωνία μεταξύ των φυτών, με το αποτέλεσμα να είναι άκρως εντυπωσιακό. Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, από μια ομάδα μοριακών βιολόγων του Πανεπιστημίου Saitama της Ιαπωνίας. Οι Yuru Aratani και Takuya Uemura, έκαναν επίδειξη στο πως επικοινωνούν τα φυτά όταν διαισθάνονται κίνδυνο.

Για το πείραμα, οι επιστήμονες άφησαν μια κάμπιες στα φύλλα ενός ζιζάνιου με το όνομα Arabidopsis thaliana. Για να γίνει σωστή ανάλυση της επίδρασης στο γειτονικό φυτό, οι ενώσεις τους περιορίστηκαν σε ένα μπουκάλι, ώστε να μην υπάρχουν εξωγενείς επιδράσεις στο πείραμα. Επίσης το Arabidopsis thaliana ήταν γενετικά τροποποιημένο, ώστε να κύταρά του που περιέχουν βιοαισθητήρες, να φέγγουν πράσινα όταν ανιχνεύουν εισροές ιόντων ασβεστίου.

Στο βίντεο, βλέπουμε τα άθικτα φυτά να ανταποκρίνονται ξεκάθαρα στα μηνύματα των γειτονικών φυτών που έχουν τραυματιστεί, εμφανίζοντας σήματα ασβεστίου στα φύλλα τους. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι οι ενώσεις Z-3-HAL και E-2-HAL προκάλεσαν σήματα ασβεστίου στο Arabidopsis αναλύοντας ενώσεις που μεταφέρονται στον αέρα. Η ανταπόκριση ήταν άμεση, αφού μέσα σε ένα λεπτό τα κύταρα των φυτών παρήγαγαν τα σήματα ασβεστίου, σε όλα τα γειτονικά φυτά.

“Επιτέλους αποκαλύψαμε την περίπλοκη διεργασία του πότε, πού και πώς ανταποκρίνονται τα φυτά στα αερομεταφερόμενα ‘προειδοποιητικά μηνύματα’ από τους απειλούμενους γείτονές τους,” λέει ο Masatsugu Toyota, μοριακός βιολόγος στο Πανεπιστήμιο Saitama στην Ιαπωνία και ανώτερος συγγραφέας της μελέτης.

“Αυτό το αιθέριο δίκτυο επικοινωνίας, κρυμμένο από την όρασή μας, διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην έγκαιρη προστασία των γειτονικών φυτών από επικείμενες απειλές”.

Όπως όλα δείχνουν, τα φυρά όχι μόνο αισθάνονται, αλλά έχουν και την ικανότητα να “μιλήσουν” για τις απειλές που δέχονται. Είναι ζωντανοί οργανισμοί και όπως όλα τα άλλα ζώα, επικοινωνούν με το είδος τους.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 14 Ιανουαρίου 2024

Oι γλωσσολόγοι έχουν την τάση να ισχυρίζονται ότι όλες οι γλώσσες είναι αξιόλογες, εκφραστικές και πολύπλοκες. Αποδίδουν συνήθως τις αρνητικές τοποθετήσεις στην προκατάληψη και την πολιτική. Ίσως γι’ αυτό κανείς δεν έχει εξετάσει ενδελεχώς το ακανθώδες ζήτημα του ποιες θεωρούνται όμορφες ή άσχημες.

Οι Κινέζοι βαθμολογητές, για παράδειγμα, προτιμούσαν σαφώς τις γλώσσες που θεωρούσαν ότι προέρχονταν από την Αμερική ή την Ευρώπη και αξιολογούσαν χαμηλότερα εκείνες που θεωρούσαν ότι προέρχονταν από την υποσαχάρια Αφρική

Αυτό ίσχυε έως ότου τρεις μελετητές -ο Andrey Anikin, ο Nikolay Aseyev και ο Niklas Erben Johansson- δημοσίευσαν πέρυσι τη μελέτη τους για 228 γλώσσες. Υλοποίησαν αυτή την ιδέα – της αξιολόγησης των γλωσσών –  αξιοποιώντας μια διαδικτυακή ταινία για τη ζωή του Ιησού την οποία οι διαχειριστές της έχουν μεταφράσει σε εκατοντάδες γλώσσες.

«Νίκησε» η Tok Pisin;

Το σημαντικότερο είναι ότι οι περισσότερες ηχογραφήσεις είχαν τουλάχιστον πέντε διαφορετικούς ομιλητές, καθώς η ταινία έχει τόσο μονόλογο όσο και διάλογο. Η ομάδα προσέλαβε 820 άτομα από τρεις διαφορετικές γλωσσικές ομάδες -κινέζικα, αγγλικά και σημιτικά (ομιλητές αραβικών, εβραϊκών και μαλτέζικων γλωσσών)- για να ακούσουν τα αποσπάσματα και να εκτιμήσουν την ελκυστικότητα των γλωσσών.

Αυτό που ανακάλυψαν ήταν ότι σχεδόν όλες οι 228 γλώσσες είχαν εκπληκτικά παρόμοια βαθμολογία – εφόσον ελέγχθηκαν ορισμένοι παράγοντες. Σε μια κλίμακα από το 1 έως το 100, όλες κυμαίνονταν μεταξύ 37 και 43, και οι περισσότερες βρίσκονταν στην «περιοχή» μεταξύ 39 και 42.

Η ελκυστικότητα μιας γλώσσας θα μπορούσε να αποδοθεί καλύτερα στην κουλτούρα των ομιλητών της και όχι στην γλώσσα καθαυτή

Η υψηλότερη βαθμολογία; Παρά την υποτιθέμενη γοητεία (τουλάχιστον μεταξύ των αγγλόφωνων) των γαλλικών και των ιταλικών, ήταν η Tok Pisin, μια αγγλική κρεόλη που ομιλείται στην Παπούα Νέα Γουινέα. Η χαμηλότερη; Η Τσετσενική. Οι τρεις γλωσσικές ομάδες συνέκλιναν σε γενικές γραμμές στις προτιμήσεις τους.

Όμως οι αποκλίσεις μεταξύ των γλωσσών με την καλύτερη και τη χειρότερη βαθμολογία ήταν τόσο μικρές -και η διαφοροποίηση μεταξύ των επιμέρους βαθμολογητών τόσο μεγάλη- ώστε κανείς δεν πρέπει να μπει στον πειρασμό να χαρακτηρίσει την Tok Pisin ως την ομορφότερη γλώσσα του κόσμου.

Ποιοι εξωγενείς παράγοντες επηρέασαν τους βαθμολογητές;

Ορισμένοι παράγοντες οδήγησαν τους κριτές στο να δηλώσουν ότι τους άρεσαν πολύ οι γλώσσες που άκουσαν. Αλλά αυτοί δεν φαίνεται να έχουν σχέση με τις εγγενείς ιδιότητες. Πρώτον, η εξοικείωση με μια γλώσσα – ή ακόμη και η σκέψη ότι την γνώριζαν – έκανε τους βαθμολογητές να δώσουν σε μια γλώσσα 12% περισσότερες ποσοστιαίες μονάδες κατά μέσο όρο. Επιπλέον, φάνηκε να υπάρχουν κάποιες επιμέρους περιφερειακές προκαταλήψεις.

Εάν ένας βαθμολογητής έλεγε ότι μια γλώσσα ήταν οικεία, του ζητήθηκε να πει από ποια περιοχή προερχόταν. Οι Κινέζοι βαθμολογητές, για παράδειγμα, προτιμούσαν σαφώς τις γλώσσες που θεωρούσαν ότι προέρχονταν από την Αμερική ή την Ευρώπη και αξιολογούσαν χαμηλότερα εκείνες που θεωρούσαν ότι προέρχονταν από την υποσαχάρια Αφρική.

Οι άλλοι εξωγενείς παράγοντες που επηρέασαν τις βαθμολογίες ήταν μια ισχυρή προτίμηση στις γυναικείες φωνές και μια ασθενέστερη προτίμηση στις βαθύτερες και πιο λαχανιασμένες φωνές.

Όμως, όσο κι αν προσπάθησαν, οι ερευνητές δεν μπόρεσαν να βρουν ένα εγγενές φωνητικό χαρακτηριστικό -όπως η παρουσία ρινικών φωνηέντων (όπως στο γαλλικό bon vin blanc) ή φθογγικών συμφώνων (όπως οι ήχοι sh και zh που είναι συνηθισμένοι στα πολωνικά)- που να βαθμολογείται σταθερά ως όμορφη. Στατιστικά σημαντική ήταν μόνον η ελαφριά αντιπάθεια για τις τονικές γλώσσες.

Οι τονικές γλώσσες είναι εκείνες που αξιοποιούν το τονικό ύψος για να ξεχωρίσουν τις κατά τα άλλα ομόφωνες λέξεις. Ακόμη και οι Κινέζοι αντιπαθούσαν ελαφρώς τέτοιες γλώσσες, αν και τα ίδια τα κινέζικα είναι τονικά.

Κουλτούρα ή γλώσσα;

Τέλος, το ηχητικό υλικό ήταν προμελετημένο. Αυτό ήταν καλό από μια άποψη, επειδή οι βαθμολογητές άκουσαν το ίδιο μέρος της ταινίας (με τα ίδια νοήματα) σε κάθε γλώσσα.

Αλλά η αυθόρμητη, φυσική ομιλία θα μπορούσε να προκαλέσει μια εντελώς διαφορετική αίσθηση. Ίσως στους ανθρώπους να αρέσει ή να μην αρέσει η ηχητική απογραφή μιας γλώσσας, αλλά ο τρόπος με τον οποίο οι ομιλητές της τείνουν να την μιλούν.

Αν είναι έτσι, η ελκυστικότητα μιας γλώσσας θα μπορούσε να αποδοθεί καλύτερα στην κουλτούρα των ομιλητών της και όχι στην γλώσσα καθαυτή.

Τα αρνητικά αποτελέσματα στα πειράματα συνήθως δεν προκαλούν «θόρυβο», αλλά αυτό εδώ είναι τόσο ενδιαφέρον -αφού είναι τόσο έντονα αντίθετο με τα πρωτόγνωρα ένστικτα των ανθρώπων- όσο και χαρμόσυνο.

Ο κόσμος είναι αρκετά διχασμένος. Όπως καταλήγουν οι ερευνητές: «Τονίσαμε τη θεμελιώδη φωνητική και αισθητική ενότητα των παγκόσμιων γλωσσών».

*Με πληροφορίες από Economist | Κεντρική φωτογραφία θέματος: freepik

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 13 Ιανουαρίου 2024

Είτε εγκαινιάζετε το νέο έτος με ένα φιλί τα μεσάνυχτα, είτε παρακολουθείτε πυροτεχνήματα, είτε γράφετε μια λίστα με αποφάσεις για τη ζωή σας, όταν το ρολόι χτυπάει μεσάνυχτα, είναι μια στιγμή μετάβασης από το παλιό στο νέο – και όταν έχουμε δείκτες μετάβασης όπως η παραμονή της Πρωτοχρονιάς, λένε οι παλαιότεροι, συχνά συνοδεύεται από τελετουργίες, προλήψεις και δεισιδαιμονίες.

«Οι άνθρωποι αισθάνονται ότι μπορείς να κάνεις κάτι κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου που θα έχει αντίκτυπο στο μέλλον, σε αυτό που έρχεται», λέει ο Τζακ Σαντίνο, συγγραφέας πολλών βιβλίων για τις γιορτές και τις τελετουργίες ανά τον κόσμο και πρώην πρόεδρος της Αμερικανικής Λαογραφικής Εταιρείας.

Είτε έχετε ένα δικό σας τελετουργικό που πιστεύετε ολόψυχα, είτε συμμετέχετε απλώς για πλάκα, αυτές οι προλήψεις έχουν να κάνουν με το να βεβαιωθείτε ότι ανοίξατε συμβολικά τον εαυτό σας σε νέες και πιο θετικές εμπειρίες τη νέα χρονιά που μόλις ξεκίνησε.

Ιδού εννέα προλήψεις ανά τον κόσμο, οι οποίες πιστεύεται ότι μας εξασφάλισαν τύχη για όλο το 2024 – εάν βεβαίως εφαρμόσαμε τουλάχιστον μία από αυτές…

Φάγατε 12 ρώγες σταφύλι πριν από τα μεσάνυχτα;

Στην Ισπανία, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς τα ζευγάρια ταΐζουν 12 ρώγες σταφύλι τον/την σύντροφό τους.

Στην πραγματικότητα, τοποθετούν 12 ρώγες σταφύλι στο στόμα του συντρόφου τους για τις 12 καμπάνες που χτυπούν μεσάνυχτα.

Αξίζει να σημειωθεί, μάλιστα, ότι η μακρόχρονη παράδοση έχει εμπορευματοποιηθεί πλέον σε τέτοιο βαθμό, που τα σούπερ μάρκετ πωλούν πλέον κονσέρβες με 12 ρώγες σταφύλι στην Ισπανία!

Αυτή η ισπανική παράδοση, που εφαρμόζεται σε διάφορες μορφές και σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική, υποτίθεται ότι σας εξασφαλίζει ένα χρόνο καλής τύχης… αν είστε αρκετά γρήγοροι. Η λαϊκή παράδοση λέει ότι μπορεί να σας φέρει κακή τύχη αν δεν τελειώσετε και τις 12 εγκαίρως.

Τα κυκλικά ή ημικυκλικά τρόφιμα και αντικείμενα αντιπροσωπεύουν νομίσματα και χρήματα, και σε αυτή την περίπτωση ο αριθμός των σταφυλιών συμβολίζει μια καλή ευχή, κάτι καλό που καταναλώνεται για κάθε μήνα.

Τρώγοντας μαυρομάτικα φασόλια και χόρτα

Ένα κοινό παραδοσιακό φαγητό για πολλούς Αφροαμερικανούς και για τις νότιες ΗΠΑ, τα φασόλια και τα χόρτα πιστεύεται ότι φέρνουν καλή τύχη και χρήματα.

Ιστορικά, τα μαυρομάτικα φασόλια εισήχθησαν στον αμερικανικό Νότο από τη Δυτική Αφρική και οι σκλάβοι στο Νότο συχνά έφτιαχναν πιάτα που τους θύμιζαν την πατρίδα τους – συνήθως ρύζι και φασόλια. Λένε, επίσης, ότι τα χόρτα συνδέονται με το χρώμα του χαρτονομίσματος (δολάριο) και της ευημερίας.

Τα μαυρομάτικα φασόλια μαγειρεύονται με χοιρινό κρέας, συνήθως μπέικον. Το χοιρινό κρέας είναι συνηθισμένο σε πολλές παραδόσεις της Πρωτοχρονιάς σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων πολλών ευρωπαϊκών πολιτισμών, επειδή είναι ένα λιπαρό κρέας, και αυτό αντιπροσωπεύει τον πλούτο του νέου έτους, ότι οι άνθρωποι θα είναι καλοταϊσμένοι και θα έχουν ευημερία.

Ξινολάχανο και χοιρινό κρέας την Πρωτοχρονιά

Στις γερμανικές, πολωνικές και άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, το ξινολάχανο και το χοιρινό κρέας τρώγονται συνήθως την Πρωτοχρονιά.

Η παράδοση αυτή εξακολουθεί να εφαρμόζεται σε αρκετά μέρη της Ευρώπης, ενώ η επιρροή της έχει φτάσει και στην Αμερική.

Το χοιρινό κρέας λέγεται ότι είναι τυχερό επειδή τα γουρούνια «ριζώνουν» (γέρνουν) προς τα εμπρός όταν ψάχνουν για τροφή και το λάχανο τουρσί θεωρείται τυχερό λόγω των πλεονεκτημάτων του για την υγεία.

ΔΥΟ ΠΟΡΤΕΣ…

Το άνοιγμα της πίσω και της μπροστινής πόρτας τα μεσάνυχτα – εάν διαθέτετε δύο πόρτες στο σπίτι σας, φυσικά – φέρνει επίσης τύχη.

Τουλάχιστον αυτό πιστεύουν στην Ιρλανδία, όπου η ψύχρα του βορρά δεν τους πτοεί και εφαρμόζουν αυτή την κοινή πρακτική για να βγει ο παλιός χρόνος και να μπει ο καινούργιος.

Το «ποδαρικό»

Πρακτική συνήθης στη χώρα μας, όπως και σε ολόκληρο τον ευρωπαϊκό νότο κι όχι μόνο.

Το ποιον/α θα αφήσουμε να μπει στο σπίτι μας πρώτος/η τη νέα χρονιά, για πολλούς, έχει μεγάλη σημασία.

Πέρα από την Ελλάδα και άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης, στη Μεγάλη Βρετανία και την Ιρλανδία, το πρώτο άτομο που περνάει το κατώφλι του σπιτιού το νέο έτος είναι σημαντικό και μπορεί να φέρει καλή τύχη.

Σε κάποιες περιοχές, μάλιστα, αν πρόκειται για μελαχρινό άτομο που φέρνει δώρα, τότε το 2024 μπήκε σίγουρα με «το δεξί».

Κρεμάστε ένα κρεμμύδι στην πόρτα σας

Αν εύχεστε να αποκτήσετε ένα μωρό ή κάτι άλλο σημαντικό, κατεβάστε το στεφάνι των γιορτών σας και κρεμάστε αντ’ αυτού ένα… κρεμμύδι!

Το γούρι της «κρεμμύδας» είναι μια κοινή πρακτική στην Ελλάδα και έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα.

Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι τους προστάτευε από κάθε κακό, από καταστροφές, αρρώστιες ή βασκανίες. Τον 6ο π.Χ. αιώνα, ο Πυθαγόρας κρέμμαγε την κρεμμύδα πάνω από την πόρτα του ως σύμβολο καλής υγείας και αναγέννησης.

Η Χρυσοβασιλίτσα, όπως αλλιώς τη λένε, ακόμα και αν βρίσκεται σε κάποια γωνιά του σπιτιού, βγάζει φύλλα τέτοια εποχή και ξαναρχίζει τον κύκλο της ζωής της.

Ο λαός πιστεύει ότι αυτή τη μεγάλη ζωτική της δύναμη μπορεί να τη μεταδώσει σε έμψυχα και άψυχα. Λογικά, λοιπόν, συνδέθηκε με την Πρωτοχρονιά και το ξεκίνημα μιας καινούργιας χρονιάς, γεμάτης ελπίδες και προσδοκίες.

Στις μέρες μας, σε πολλές περιοχές της Ελλάδας τοποθετείται η κρεμμύδα έξω από το σπίτι την παραμονή της Πρωτοχρονιάς. Ανήμερα της Πρωτοχρονιάς, ο πατέρας ή η μητέρα της οικογένειας την παίρνει στα χέρια και χτυπώντας ελαφρά με την κρεμμύδια τα κεφάλια, ξυπνά τα μέλη της οικογένειας για να πάνε στην εκκλησία.

Στη συνέχεια, η κρεμμύδα κρεμιέται σε κάποιο σημείο του σπιτιού για να φέρει υγεία και τύχη στην οικογένεια.

Ετοιμάστε τις βαλίτσες σας… ή όχι

Σε όλη τη Λατινική Αμερική, κάποιοι θα σας πουν να ετοιμάσετε τις αποσκευές σας, γεμίζοντάς την με ό,τι σας είναι απαραίτητο για το ταξίδι που επιθυμείτε να κάνετε το νέο έτος.

Άλλοι, όμως, ιδίως στην Κολομβία, θα σας πουν να κάνετε με μια άδεια βαλίτσα το… γύρο του τετραγώνου μερικές φορές, για να είναι η νέα χρονιά γεμάτη ταξίδια.

Σπάστε ένα πιάτο στην εξώπορτα

Στη Δανία, το να σπάτε πιάτα στα κατώφλια των αγαπημένων σας προσώπων γίνεται με χαρά την Πρωτοχρονιά και αυτό γιατί έτσι συμβάλλετε στην τύχη τους.

Λένε ότι όσο περισσότερα σπασμένα πιάτα έχετε έξω από το σπίτι σας, τόσο περισσότερη τύχη θα έχετε το νέο έτος.

Η παράδοση αυτή στη Δανία εντάσσεται στην περίοδο του νέου έτους, όπου επιτρέπεται επισήμως από τις αρχές να κάνουν υπερβολές, ακόμα και να παραβιάζουν κάθε είδους κανόνες – είτε πρόκειται για θόρυβο, είτε για καταστροφή πραγμάτων.

Το φιλί της Πρωτοχρονιάς

Αυτή η πλέον κλασσική παράδοση, που τηρείται σχεδόν σε όλο τον δυτικό κόσμο, υποτίθεται ότι εξασφαλίζει καλή τύχη και στα δύο πρόσωπα, ενώ αντίθετα, το να μην έχεις κάποιον να φιλήσεις μπορεί να σημαίνει μια χρονιά μοναξιάς…

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 26 Δεκεμβρίου 2023

Απόσπασμα…

Ι

Θέλησα να εξαφανιστώ—άνοιξα λοιπόν την πόρτα από το αυτοκίνητο κάποιου αγνώστου. Ήταν διαζευγμένος. Έκλαιγε με λυγμούς με τα χέρια στο πρόσωπο (χέρια που είχανε γεύση σκουριάς). Η ροζ κορδέλα για τον καρκίνο του μαστού σαν εκκρεμές στα κλειδιά στη μίζα. Μήπως δεν αγγίζουμε ο ένας τον άλλο μόνο για ν’ αποδείξουμε πως είμαστε εδώ ακόμα; Ήμουν ακόμα εδώ κάποτε. Το φεγγάρι, τρεμοπαίζει απόμακρο, παγιδευμένο σε χάντρες ιδρώτα στον λαιμό μου. Άφησα την ομίχλη να χυθεί μέσα απ’ το ραγισμένο τζάμι & να καλύψει τους κυνόδοντές μου. Όταν έφυγα, το τζιπ έμεινε εκεί, ένας χαζός ταύρος σε βοσκοτόπι, η ματιά του διαπερνούσε τη σκιά μου που έπεφτε πάνω σε σπίτια προαστιακά. Στο σπίτι, έπεσα στο κρεβάτι σαν πυρσός & είδα να ροκανίζουν φλόγες το σπίτι της μητέρας μου, μέχρι που εμφανίστηκε ο ουρανός, αιμάτινος, τεράστιος. Πόσο θα ήθελα να ‘μαι ο ουρανός αυτός —την κάθε πτήση να βαστάω & ταυτόχρονα να πέφτω.

Πες αμήν. Πες αμνηστία

Πες ναι. Πες ναι

όπως και να ‘χει.

Στο ντουζ, ιδρώνοντας κάτω από κρύο νερό, το δέρμα μου έτριψα πάλι και πάλι.

Πολύ αργά δεν είναι. Φωτοστεφανωμένα τα κεφάλια μας
μυγάκια ενώ το καλοκαίρι αργεί ακόμα για ν’ αφήσει
τα σημάδια του. Το χέρι σου
κάτω απ’ τη μπλούζα μου καθώς παράσιτα
ραδιοφώνου δυναμώνουν.
Το άλλο χέρι σου στοχεύει
με του μπαμπά σου το περίστροφο
στον ουρανό. Αστέρια πέφτουνε
ένας προς ένα προς το στόχαστρο.
Έτσι λοιπόν δεν θα
φοβάμαι αν ήδη είμαστε
εδώ. Ακόμα πιο πολλά απ’ όσα μπορεί να
κρατήσει το δέρμα. Πως ένα αγόρι που κοιμάται
δίπλα σε αγόρι
πρέπει να μοιάζει με λιβάδι
από ήχους ρολογιών. Πως το να πω το όνομά σου
είναι να ακούω δείκτες ρολογιών
καθώς γυρίζουν πίσω μία ώρα ακόμα
& το πρωί
τα ρούχα μας απλωμένα στη
βεράντα της μαμάς σου, μαδημένα
σαν κρίνα μιας βδομάδας.

―Όσιαν Βόνγκ , Βιετναμέζος ποιητής

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 25 Δεκεμβρίου 2023

Άγιες μέρες , γιορτινές,
που μύριζαν κανέλα,
ποτροκαλογαρύφαλλο
και ζυμωτό ψωμί,
βουΐζανε οι γειτονιές,
από το πήγαινε -έλα,
των ανυπόμονων παιδιών,
που σέβονταν, τα “μή”.
*
“Μή φας μελομακάρονο,
πρέπει να κοινωνήσεις”,
γλυκιά της μάνας συμβουλή,
άγια προσταγή,
κι εκείνο, ένα οχτάχρονο,
ν’ ακροβατεί στις ρήσεις
κι όλους τους γλυκοπειρασμούς,
με μιας, να καταργεί.
*
Φάτνη, μ’ αστέρι λαμπερό
και πρόσωπα ανασταίνω,
να κατεβαίνουν τα σκαλιά,
μέσ’ στο χιονόνερο,
κρατώντας λαδοφάναρο
στα χέρια αναμμένο,
να φέγγει, ως να φτάσουμε,
στο Βήμα το Ιερό.
*
Χρόνια γεμάτα όνειρα,
αγάπη και ελπίδες,
χρόνια γραμμένα με λιτά
γράμματα παιδικά,
αχ!!!!, να ξαναγυρίζατε
σ’ εκείνες τις σελίδες,
που οι καμπάνες κι οι καρδιές,
χτυπούσαν, μαγικά.
*
Χρόνια ευτυχισμένα, παιδικά,
μ’ εκείνο το μικρόκοσμο,
“Παράδεισος”, να μοιάζει,
έρχεστε μέσ’ στη μνήμη
και ζεσταίνετε γλυκά,
την άδεια μας ψυχή,
με θαλπωρή, σαν ξεπαγιάζει.
*
Εύχομαι σε όλους, ο Χριστός, που θα γεννηθεί σε λίγες ώρες, να φέρει αγάπη, υγεία και ειρήνη, στα σπιτικά όλων μας.!!!
Καλά Χριστούγεννα.!!!!!!

Από Παρασκευή Μπαρδάνη

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 24 Δεκεμβρίου 2023

Παρακάτω, μερικά  ήθη και έθιμα των οποίων οι ρίζες χάνονται στα βάθη των αιώνων, από τη Μακεδονία έως τη Κρήτη.

Χριστουγεννιάτικο στεφάνι

” alt=”” aria-hidden=”true” />stefani

Την παραμονή των Χριστουγέννων συνηθίζεται στα χωριά να κρεμούν έξω από την πόρτα των σπιτιών πλεξούδες από σκόρδα, πάνω στις οποίες καρφώνουν γαριφαλάκια για να διώξουν την κακογλωσσιά που «καρφώνει» την ευτυχία του σπιτιού τους.

Την εξώπορτα των σπιτιών κοσμεί, επίσης, ένα στεφάνι από έλατο, διακοσμημένο με χριστουγεννιάτικα στολίδια. Σύμφωνα με την παράδοση, το στεφάνι φέρνει τύχη στους ενοίκους του σπιτιού.

Το στόλισμα του καραβιού

” alt=”” aria-hidden=”true” />stolismeno_xristougenniatiko_karavi_nautilia_

Ένα έθιμο που τα τελευταία χρόνια τείνει να εξαφανιστεί και τη θέση του έχει πάρει το ξένο έθιμο του χριστουγεννιάτικου δέντρου.

Το καράβι συμβολίζει την καινούργια πλεύση του ανθρώπου στη ζωή, μετά τη γέννηση του Χριστού. Τα παιδιά των ναυτικών που έμεναν πίσω κατασκεύαζαν μόνα τους τα παιχνίδια τους τα οποία συνήθως ήταν καραβάκια. Το καραβάκι συμβόλιζε την προσμονή των παιδιών για αντάμωση με τους συγγενείς τους, αλλά και την αγάπη τους  για τη θάλασσα. Σιγά-σιγά καθιερώθηκε και το έθιμο του στολισμού του όμως λόγω του ότι ήταν συνδεδεμένο με δυσάρεστες αναμνήσεις δεν μπόρεσε να εδραιωθεί ως γιορτινό σύμβολο.

Το τάισμα της βρύσης

” alt=”” aria-hidden=”true” />vrisi

Οι κοπέλες στη Θεσσαλία, τα χαράματα των Χριστουγέννων, αλλού την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, πηγαίνουν στην πιο κοντινή βρύση “για να κλέψουν το άκραντο νερό” (άκραντο, δηλαδή αμίλητο, γιατί δε βγάζουν λέξη σ’ όλη τη διαδρομή). Αλείφουν τις βρύσες του χωριού με βούτυρο και μέλι, με την ευχή όπως τρέχει το νερό να τρέχει και η προκοπή στο σπίτι τον καινούργιο χρόνο και γλυκιά να είναι και η ζωή τους. Για να έχουν καλή σοδειά, όταν φτάνουν εκεί, την “ταΐζουν”, με διάφορες λιχουδιές, όπως βούτυρο, ψωμί, τυρί, όσπρια ή κλαδί ελιάς. Όποια θα πήγαινε πρώτη στη βρύση, αυτή θα ήταν και η πιο τυχερή ολόκληρο το χρόνο. Έπειτα ρίχνουν στη στάμνα ένα βατόφυλλο και τρία χαλίκια, “κλέβουν νερό” και γυρίζουν στα σπίτια τους πάλι αμίλητες μέχρι να πιούνε όλοι από το άκραντο νερό. Με το ίδιο νερό ραντίζουν και τις τέσσερις γωνίες του σπιτιού, ενώ σκορπούν στο σπίτι και τα τρία χαλίκια.

Γουρουνοχαρά

” alt=”” aria-hidden=”true” />gourounoxara

Ένα από τα σημαντικότερα χριστουγεννιάτικα έθιμα της Θεσσαλίας είναι το σφάξιμο του γουρουνιού.

Η προετοιμασία για το σφάξιμο του γουρουνιού γινόταν με εξαιρετική φροντίδα, ενώ επακολουθούσε γλέντι μέχρι τα ξημερώματα, για να επαναληφθεί η ίδια διαδικασία την επόμενη και τη μεθεπόμενη μέρα. Τρεις-τέσσερις συγγενικές οικογένειες καθόριζαν με τη σειρά ποια ημέρα θα έσφαζε το γουρούνι της. Για κάθε σφαγή μεγάλου γουρουνιού απαιτούνταν 5-6 άνδρες, εκτός των παιδιών, που είχαν ηλικία πολλές φορές 20-25 ετών. Επειδή όμως η όλη εργασία είχε ως επακόλουθο το γλέντι και τη χαρά, γι’ αυτό και η ημέρα αυτή καθιερώθηκε ως “γουρουνοχαρά ή γρουνουχαρά”.

Μετά το γδάρσιμο, αρχίζει το κόψιμο του λίπους και στην συνέχεια το κόψιμο του κρέατος σε μικρά κομμάτια. Το λίπος λιώνεται και αποθηκεύεται σε μεγάλα δοχεία λαδιού για να χρησιμοποιηθεί αφού παγώσει από τις νοικοκυρές στα φαγητά τους κατά την διάρκεια της χρονιάς. Στις περισσότερες περιοχές της Θεσσαλίας, τα γουρούνια σφάζονται την ημέρα του Αγίου Στεφάνου στις 27 Δεκεμβρίου, γι’ αυτό και η γιορτή αυτή ονομάζεται Γρουνοστέφανος.

Χριστόκλουρα

Στη Θράκη, οι Σαρακατσάνες εξακολουθούν να ζυμώνουν την “Χριστόκλουρα”. Στρογγυλή κουλούρα με διάφορα σχέδια, που αναπαριστούν συνήθειες από το παρελθόν όπως στάνη, στρούγκα και άλλα. Της βάζουν μέλι και την τρώνε όλοι μαζί περιμένοντας την γέννηση του Χριστού.

Μπαμουσιαραίοι

” alt=”” aria-hidden=”true” />mpapousiaraioi

Ένα ακόμα έθιμο της Θράκης είναι και οι “Μπαμουσιαραίοι”. Την δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων, δύο άντρες μεταμφιέζονται ο ένας σε Μπαμουσιαραίο και ο άλλος στην γυναίκα του. Ο Μπαμπουσιαραίος φορά μία νεροκολοκύθα στο πρόσωπο που της έχει ανοίξει τρύπες για μάτια και στόμα, προβιές προβάτων, και κρεμασμένα κουδούνια στην μέση. Οργανοπαίκτες με νταούλια, ζουρνάδες και γκάιντες τους συνοδεύουν και με την έντονη μουσική τους ξεσηκώνουν το χωριό.

Χριστόξυλο

” alt=”” aria-hidden=”true” />xrisoksylo

Στην Μακεδονία, ο νοικοκύρης του σπιτιού διαλέγει από το χωράφι του το πιο γερό κλαδί ελιάς ή πεύκου και το τοποθετεί στο τζάκι του σπιτιού. Το ξύλο αυτό που ονομάζεται και “Χριστόξυλο” καίγεται για όλο το Δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων (από την μέρα δηλαδή των Χριστουγέννων μέχρι και τα Φώτα). Κατά την παράδοση το κάψιμο του Χριστόξυλου, βοηθά τον Χριστό να ζεσταίνεται στην φάτνη της Βηθλεέμ. Ο κάθε Μακεδόνας προσπαθεί να καίγεται το Χριστόξυλο του σπιτιού του μέχρι και τα Φώτα.

Μωμόγεροι

” alt=”” aria-hidden=”true” />momogeroi

Ακόμα ένα έθιμο των Μακεδόνων, είναι οι “Μωμόγεροι”. Ένα είδος δηλαδή παραδοσιακού λαϊκού θεάτρου που αναβιώνει σε όλα τα χωριά όπου υπάρχουν πρόσφυγες από τον Πόντο. Οι πρωταγωνιστές αυτών των θεατρικών παραστάσεων κάνουν μιμητικές κινήσεις, ενώ τα πρόσωπά τους είναι μακιγιαρισμένα όπως το δέρμα των γερόντων. Οι παραστάσεις πραγματοποιούνται καθ΄όλη την διάρκεια του δωδεκαημέρου των Χριστουγέννων.

Κολίντα Μπάμπω

” alt=”” aria-hidden=”true” />kolinta_mpabo

Στην Πέλλα, αναβιώνει ακόμα και σήμερα το έθιμο της “Κόλιντα Μπάμπω”. Οι κάτοικοι της περιοχής το βράδυ της 23ης Δεκεμβρίου ανάβουν φωτιές, φωνάζοντας “Κόλιντα Μπάμπω” που σημαίνει “σφάζουν, γιαγιά”. Αυτό είναι ένα έθιμο που αναπαριστά την σφαγή των αρσενικών νηπίων από τον Ηρώδη. Έτσι η φωτιά ενημερώνει τους κατοίκους να προφυλαχθούν όχι μόνο από τον βασιλιά Ηρώδη, αλλά και από τα κακά που ίσως επιφυλάσσει η νέα χρονιά.

Αναμμένο πουρνάρι

” alt=”” aria-hidden=”true” />anammeno_pournari

Όταν γεννήθηκε ο Χριστός και πήγαν οι βοσκοί να προσκυνήσουν, ήταν νύχτα σκοτεινή. Βρήκαν κάπου ένα ξερό πουρνάρι κι έκοψαν τα κλαδιά του. Πήρε ο καθένας από ένα κλαδί στο χέρι, του έβαλε φωτιά και γέμισε το σκοτεινό βουνό χαρούμενες φωτιές και τριξίματα και κρότους. Από τότε, λοιπόν, στα χωριά της Άρτας, όποιος πάει στο σπίτι του γείτονα, για να πει τα χρόνια πολλά, καθώς και όλα τα παιδιά τα παντρεμένα, που θα πάνε στο πατρικό τους, για να φιλήσουν το χέρι του πατέρα και της μάνας τους, να κρατούν ένα κλαρί πουρνάρι, ή ό,τι άλλο δεντρικό που καίει τρίζοντας. Στο δρόμο το ανάβουν και το πηγαίνουν έτσι αναμμένο στο πατρικό τους σπίτι και γεμίζουν χαρούμενες φωτιές και κρότους τα σκοτεινά δρομάκια του χωριού.

Ακόμη και στα Γιάννενα το ίδιο κάνουν. Μόνο που εκεί δεν κρατούν ολόκληρο το κλαρί το πουρνάρι αναμμένο στο χέρι τους αλλά κρατούν στη χούφτα τους μια χεριά δαφνόφυλλα και πουρναρόφυλλα, που τα πετούν στο τζάκι, μόλις μπούνε και καλημερίζουν. Κι όταν τα τα ξερά φύλλα πιάσουν φωτιά κι αρχίσουν να τρίζουν και να πετάνε σπίθες, εύχονται: «Αρνιά, κατσίκια, νύφες και γαμπρούς!»

Το σπάσιμο του ροδιού

” alt=”” aria-hidden=”true” />rodi

Στην Πελοπόννησο, έχουν το σπάσιμο του ροδιού. Το πρωί της Πρωτοχρονιάς ο νοικοκύρης του σπιτιού πηγαίνει στην εκκλησία κρατώντας το ρόδι του για να το “λειτουργήσει”. Μετά πηγαίνοντας στο σπίτι του, χτυπάει την πόρτα της εισόδου και ανοίγοντας του σπάει με δύναμη το ρόδι για να σκορπιστούν οι ρώγες του παντού στο σπίτι. Παράλληλα με το σπάσιμο του ροδιού, δίνουν και την ευχή: “με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος και όσες ρώγες έχει το ρόδι, τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη την χρονιά”.

Χριστουγεννιάτικο ψωμί

” alt=”” aria-hidden=”true” />kriti

Στην Κρήτη, έχουν σαν χριστουγεννιάτικο έθιμο το ζύμωμα του χριστουγεννιάτικου ψωμιού. Θεωρείται ολόκληρη ιεροτελεστία, και χρησιμοποιούνται τα καλύτερα υλικά για την παρασκευή του. Οι νοικοκυρές σχηματίζουν με τη μισή ζύμη, μία μεγάλη κουλούρα ενώ με την υπόλοιπη έναν σταυρό για να τη στολίσουν. Διακοσμητικά γύρω γύρω στην κουλούρα αυτή του ψωμιού, χαράζουν με μαχαίρι διάφορα σχέδια όπως καρδιές, αστεράκια, λουλούδια κ.α. Συνηθίζεται το χριστουγεννιάτικο αυτό ψωμί να κόβει ο νοικοκύρης του σπιτιού την μέρα των Χριστουγέννων και να το μοιράζει σε όλους όσοι κάθονται στο γιορτινό τραπέζι.

Αγιοβασιλιάτικα καραβάκια

” alt=”” aria-hidden=”true” />xios

Στην Χίο, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς υπάρχει ένα έθιμο, τα αγιοβασιλιάτικα καραβάκια. Σύμφωνα με αυτό, οι ενορίες κατασκευάζουν πλοία, σε σμύκρινση. Αυτά συναγωνίζονται μεταξύ τους ως προς την ποιότητα κατασκευής και ως προς την ομοιότητα με τα πραγματικά πλοία, ενώ οι ομάδες, το πλήρωμα, του κάθε πλοίου τραγουδούν κάλαντα.

Οι παραδοσιακές φουφούδες

” alt=”” aria-hidden=”true” />foufoudes

Με παραδοσιακές φουφούδες και την επίσκεψη του Καππαδόκη Αη Βασίλη γιορτάζονται τα Χριστούγεννα στην πόλη της Καβάλας.Το εμπορικό κέντρο της πόλης την παραμονή των Χριστουγέννων θυμίζει μια μεγάλη ψησταριά. Στους περισσότερους πεζόδρομους, αλλά και στα πεζοδρόμια, οι έμποροι στήνουν υπαίθριες ψησταριές, τις λεγόμενες φουφούδες και προσφέρουν σε όλους τους περαστικούς ψητά κρέατα και ντόπιο κόκκινο κρασί. Οι παραδοσιακές φουφούδες στήνονται ξανά την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, αυτή τη φορά σε μεγαλύτερη έκταση και από νωρίς το μεσημέρι στήνεται μεγάλη γιορτή με άφθονο κρασί ορχήστρες και υπαίθριες ψησταριές για την υποδοχή του νέου χρόνου πολύ πριν από τα μεσάνυχτα.Από την παραμονή των Χριστουγέννων ένα ακόμη έθιμο αναβιώνει στην πόλη και συγκεκριμένα στην περιοχή της Νέας Καρβάλης. Πρόκειται για την επίσκεψη του Καππαδόκη Άη Βασίλη που ολοκλήρωσε το μεγάλο του ταξίδι από την Καισάρεια φθάνοντας στο λαογραφικό χωριό «Ακόντισμα», όπου θα παραμείνει μέχρι την τελευταία μέρα του έτους.

Η σπηλιά του Αϊ Γιάννη στην Μαραθοκεφάλα Κισάμου

” alt=”” aria-hidden=”true” />ai_giannis

Στην σπηλιά του Αι-Γιάννη στην Μαραθοκεφάλα την παραμονή των Χριστουγέννων τελείται Αρχιερατική θεία λειτουργία. Η αναπαράσταση της φάτνης όπου γεννήθηκε ο Χρηστός με πρόβατα, βοσκούς φωτιές σήμαντρα και το αστέρι να λάμπει στην κορυφή της σπηλιάς δίνουν ιδιαίτερο χρώμα. Παλιότερα, από την παραμονή των Χριστουγέννων οι γεωργοί οι βοσκοί και οι ναυτικοί έλεγαν “πώς παλεύουν οι καιροί, και οι αέρηδες ποιος θα γεννηθεί και ποιος θα βαπτισθεί”. Όποιος γεννηθεί όποιος δηλαδή υπερισχύσει και βγει νικητής την ημέρα των Χριστουγέννων, αυτός θα υπερισχύσει μέχρι και τα Φώτα αλλά και ολόκληρο τον καινούργιο χρόνο. Πιο παλιά το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων έκοβαν κλαδιά και βλαστούς οι νοικοκυρές και τα πήγαιναν στο σπίτι. Τα έβαζαν σε ποτήρι με νερό και προσμονούσαν να ανθίσουν.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 17 Δεκεμβρίου 2023

Καθώς το 2023 πλησιάζει στο τέλος του, το dictionary.com επέλεξε την λέξη hallucinate.com ( παραίσθηση/ ψευδαίσθηση ως λέξη της χρονιάς, αλλά μπορεί να μη σημαίνει αυτό που νομίζετε.

Οι λεξικογράφοι του δημοφιλούς διαδικτυακού λεξικού επέλεξαν την λέξη «hallucinate» στο πλαίσιο της τεχνητής νοημοσύνης, όπως αποκάλυψαν σε ανακοίνωσή τους αυτή την εβδομάδα. Σε αυτό το πεδίο, πρόκειται για ένα ρήμα που σημαίνει «παράγω ψευδείς πληροφορίες αντίθετες με την πρόθεση του χρήστη και τις παρουσιάζω σαν αληθινές και πραγματικές».

Με άλλα λόγια, όπως γράφει ο Harmeet Kaur στο CNN, είναι αυτό που συμβαίνει όταν «τα chatbots και άλλα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης επινοούν με αυτοπεποίθηση πράγματα».

«Το Hallucinate μοιάζει ταιριαστό για μια εποχή της ιστορίας κατά την οποία οι νέες τεχνολογίες μπορεί να μοιάζουν με το υλικό των ονείρων ή της φαντασίας – ειδικά όταν παράγουν τις δικές τους μυθοπλασίες»

Μια από τις πιο σημαντικές εξελίξεις της ζωής μας”

Πρόσφατα, οι άνθρωποι έχουν χρησιμοποιήσει chatbots με τη βοήθεια Α.Ι. για τα πάντα, από τη συγγραφή δοκιμίων μέχρι τη λήψη παραγγελιών γρήγορου φαγητού. Αλλά τα chatbots δεν κάνουν πάντα τα πράγματα σωστά και η ακρίβειά τους παραμένει ένα ζωτικό ζήτημα για την ανάπτυξη και την ευρεία χρήση τους.

Οι λεξικογράφοι του διαδικτυακού λεξικού επέλεξαν το «hallucinate» επειδή είναι βέβαιοι ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα είναι «μία από τις πιο σημαντικές εξελίξεις της ζωής μας», γράφουν ο Nick Norlen, ανώτερος συντάκτης του Dictionary.com, και ο Grant Barrett, επικεφαλής της λεξικογραφίας του ιστότοπου, στην ανάρτηση στο blog που ανακοινώνει την απόφαση.

«Το Hallucinate μοιάζει ταιριαστό για μια εποχή της ιστορίας κατά την οποία οι νέες τεχνολογίες μπορεί να μοιάζουν με το υλικό των ονείρων ή της φαντασίας – ειδικά όταν παράγουν τις δικές τους μυθοπλασίες» προσθέτει.

” Αυτό που ζούμε είναι αλήθεια ή παραίσθηση”

Καθώς τα εργαλεία Α.Ι. έχουν γίνει πιο διαδεδομένα, η χρήση της λέξης έχει εκτοξευθεί στα ύψη. Οι εκδόσεις των ψηφιακών μέσων ενημέρωσης χρησιμοποίησαν τη λέξη «παραισθήσεις» κατά 85 τοις εκατό συχνότερα στα άρθρα τους φέτος από ό,τι πέρυσι και το Dictionary.com κατέγραψε αύξηση 46 τοις εκατό στις αναζητήσεις της λέξης.

Άλλες λέξεις και φράσεις που σχετίζονται με την Α.Ι. έγιναν επίσης πιο συνηθισμένες, όπως το «LLM» (συντομογραφία για το «large language model»), το «generative A.I.», το «GPT» και το «chatbot», σύμφωνα με το Dictionary.com. Οι αναζητήσεις στο λεξικό για λέξεις που σχετίζονται με Α.Ι. αυξήθηκαν κατά μέσο όρο κατά 62% φέτος.

Η λέξη «παραισθησιογόνος» χρησιμοποιείται στην επιστήμη των υπολογιστών τουλάχιστον από το 1971 και συνδέεται με τη μηχανική μάθηση και την τεχνητή νοημοσύνη από τη δεκαετία του 1990. Παρά την ιστορία της λέξης, το Dictionary.com πρόσθεσε τον ορισμό που σχετίζεται με την Α.Ι στον ιστότοπό του μόλις νωρίτερα φέτος

Από ετυμολογική άποψη, η λέξη «παραισθήσεις» προέρχεται από τη λατινική λέξη ālūcinārī, που σημαίνει «ονειρεύομαι» ή «περιπλανιέμαι νοητικά», σύμφωνα με το Dictionary.com.

Οι ειδικοί λένε ότι το «hallucinate» είναι συγκρίσιμο με άλλους τεχνολογικούς όρους που αρχικά είχαν διαφορετικές σημασίες, όπως «spam» και «virus». Αυτού του είδους η εξέλιξη είναι σχετικά συνηθισμένη και οι γλωσσολόγοι έχουν ακόμη και έναν όρο γι’ αυτό: Μεταφορική επέκταση.

«Παίρνει μια παλαιότερη λέξη με διαφορετικό νόημα αλλά της δίνει ένα νέο τεχνολογικό πνεύμα», λέει ο Barrett στον Kinsey Crowley της USA Today. «Αντιπροσωπεύει επίσης αυτή την ατυχή ασυμφωνία ανάμεσα σε αυτό που θέλουμε να συμβεί με την τεχνολογία – θέλουμε να είναι τέλεια και σπουδαία στην επίλυση προβλημάτων – αλλά ποτέ δεν είναι ακριβώς εκεί».

Άλλες λέξεις που μπήκαν στη λίστα του Dictionary.com είναι οι λέξεις «απεργία», «wokeism» (εκ της κουλτούρας woke), «πυρκαγιά», «κατηγορούμενος» και «rizz». Αυτή η τελευταία -μια συντομογραφία του «charisma» (χάρισμα)- ήταν τόσο δημοφιλής που ανακηρύχθηκε λέξη της χρονιάς 2023 από την Οξφόρδη.

Με στοιχεία από smithsonianmag.com

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 14 Δεκεμβρίου 2023

Ένας Δανός Βίκινγκ βασιλιάς, ο Χάραλντ Γκόρμσον, του οποίου το παρατσούκλι Γαλαζοδόντης ή Κυανόδους (Bluetooth) δόθηκε στην ευρέως χρησιμοποιούμενη ασύρματη τηλεπικοινωνιακή τεχνολογία μικρών αποστάσεων που εφευρέθηκε από τη σουηδική εταιρεία Εricsson και στη συνέχεια έγινε παγκόσμιο πρότυπο, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας νέας διένεξης που έχει να κάνει με τον τόπο της ταφής του.

Ο βασιλιάς πέθανε το 985 μ.Χ. και το επίμαχο ζήτημα είναι αν έχει ταφεί στη Δανία ή στην Πολωνία (και πού ακριβώς στην τελευταία). Μεσαιωνικά χρονικά αναφέρουν ότι ο Χάραλντ είχε ένα δόντι γαλαζωπό (πιθανώς επειδή ήταν χαλασμένο), εξ ου και πήρε το ανάλογο προσωνύμιο. Ένα χρονικό τοποθετεί την ταφή του στο Ροσκίλντε της Δανίας, αλλά δύο νέες ανεξάρτητες δημοσιεύσεις ενός Σουηδού και ενός Πολωνού ερευνητή, σύμφωνα με το Associated Press, υποστηρίζουν ότι έχει ταφεί πιθανότατα στο χωριό Βιέκοβο της σημερινής βορειοδυτικής Πολωνίας, που είχε στενούς δεσμούς με τους Βίνγκ εκείνης της εποχής.

Η έμπνευση για την ασύρματη τεχνολογία

Η εταιρεία Ericsson επέλεξε το παρατσούκλι Bluetooth για τη νέα τεχνολογία της στα τέλη της δεκαετίας του 1990, θέλοντας να σηματοδοτήσει την ικανότητά της να συνδέει ασύρματα διάφορες συσκευές, με το σκεπτικό ότι ο συγκεκριμένος «Γαλαζοδόντης» βασιλιάς είχε ενώσει μεγάλο μέρος της Σκανδιναβίας. Μάλιστα το λογότυπο του Bluetooth σχεδιάστηκε με βάση τα σκανδιναβικά ρουνικά γράμματα για τα αρχικά ΗΒ του βασιλιά.

Ο Μάρεκ Κρίντα, συγγραφέας του φετινού βιβλίου «Πολωνία των Βίκινγκ», υποστηρίζει ότι τα λείψανα του βασιλιά βρίσκονται κάτω από μια ρωμαιοκαθολική εκκλησία του 19ου αιώνα στο πολωνικό χωρίο Βιέκοβο. Βασίζει την πεποίθησή του στο ότι δορυφορικές εικόνες αποκαλύπτουν έναν αφανή στρογγυλό ταφικό τύμβο που παραπέμπει σε ταφικά έθιμα των Βίκινγκ.

Τα έργα και οι ημέρες του Bluetooth

Όμως ο Σουηδός αρχαιολόγος Σβεν Ρόσμπορν σε δικό του βιβλίο, που εκδόθηκε το 2021 («Ο χρυσός θησαυρός του Βίκινγκ βασιλιά Χάραλντ»), θεωρεί ότι ο Χάραλντ, ο οποίος είχε μεταστραφεί από τον παγανισμό στον Χριστιανισμό και ίδρυσε στη συνέχεια εκκλησίες στην Πολωνία, έχει ταφεί σε κανονικό χριστιανικό τάφο κάπου αλλού στην περιοχή, πιθανότατα στο προαύλιο κάποιας εκκλησίας αφιερωμένης στην Παναγία. Από την πλευρά τους, οι ιστορικοί του Δανικού Εθνικού Μουσείου στην Κοπεγχάγη μάλλον προτιμούν την εκδοχή ότι ο βασιλιάς αναπαύθηκε οριστικά στο δικό τους έδαφος.

Ο Χάραλντ ήταν ένας από τους τελευταίους Βίκινγκ βασιλιάδες που κυβέρνησε τη σημερινή Δανία, τη βόρεια Γερμανία και τμήματα της Σουηδίας και της Νορβηγίας, παίζοντας σημαντικό ρόλο στην εξάπλωση του Χριστιανισμού στην επικράτειά του. Ασφαλώς δεν θα μπορούσε να διανοηθεί ότι έμελλε να δώσει το όνομά του σε μια καινοτόμα ασύρματη τεχνολογία!

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 12 Δεκεμβρίου 2023

Από ότι φαίνεται, συνεχίζεις να πιστεύεις πως τα «γιατί» χρησιμεύουν σε κάτι!

Εντάξει, στην πραγματικότητα σε κάτι χρησιμεύουν…

Χρησιμεύουν για να δίνω εξηγήσεις…

Για να δικαιολογούμαι…

Για να αποποιούμαι τις ευθύνες μου…

Για να κρύβομαι πίσω από τις λέξεις…

Για να ζητώ να με συγχωρήσουν…

Για να αποφεύγω τα συναισθήματά μου…

Για να καλύπτω το παρόν πίσω από το παρελθόν

«Πρώτον, οι αναμνήσεις σου θα μπορούσαν να είναι ψευδείς και να έχουν δημιουργηθεί τεχνητά. Σε τελική ανάλυση, το παρελθόν μας είναι μια υπόθεση, μια φαντασία, μια εξήγηση για το πώς τα πράγματα έφτασαν να είναι σήμερα».

Συν τοις άλλοις, οι αναμνήσεις σου ισχύουν εδώ και τώρα, όχι εκεί και τότε.

Η ανάμνηση είναι χρήσιμη, στ’ αλήθεια χρήσιμη μερικές φορές.

Όχι όμως όταν στηρίζω τη ζωή μου πάνω της.

Όχι όταν εξαρτώμαι από αυτήν.

Όχι όταν λέω: «εμένα έτσι μου τα μάθανε…» «Μια ζωή έτσι κάνω…» «Εμείς σπίτι μας πάντα έτσι κάναμε…»

Αυτό που εγώ –κι άλλοι σαν εμένα (θεραπευτές εννοεί) – θέλουμε να κάνουμε είναι να βοηθήσουμε τη συμπεριφορά μας να απελευθερωθεί αληθινά από τους περιορισμούς και να επιστρέψουμε στο άτομο την ελευθερία του και την ικανότητα να αποφασίζει, να δρα, να ζει…

Σε τελική ανάλυση, να επανακτήσει την ικανότητά του να επιλέξει. Να επιλέγει και να αναλαμβάνει την ευθύνη των επιλογών του.

Και μιλάω για επιλογή. Όχι για διαλογή.

Δεν λέω να απορρίπτουμε τις ανεπιθύμητες πιθανότητες και να κρατάμε ότι απομένει. Επιλέγω και αναλαμβάνω την ευθύνη των επιλογών μου.

Προσοχή, όμως, δεν είμαι υπεύθυνος για όσα αισθάνομαι (ναι, είμαι υπεύθυνος για τον χειρισμό των αισθημάτων μου, αλλά όχι, δεν είμαι υπεύθυνος για ότι αισθάνομαι), γιατί αυτό που νιώθω δεν το επιλέγω εγώ, γιατί δεν υπάρχει τίποτα που να μπορώ να κάνω για να νιώσω κάτι διαφορετικό από αυτό που νιώθω