Γλώσσα

Απρ
7

Ο ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΣ ΚΡΙΚΟΣ 1.700 ΓΛΩΣΣΩΝ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 7 Απριλίου 2026

Η ανακάλυψη υποδεικνύει την ύπαρξη κοινών μοτίβων σκέψης και καθολικών γραμματικών κανόνων.

Επιστήμονες εντόπισαν καθολικούς γραμματικούς κανόνες που είναι κοινοί σε εκατοντάδες γλώσσες του κόσμου, μια εξέλιξη που υποδηλώνει ότι υπάρχουν κοινά μοτίβα σκέψης που διαμορφώνουν την ανθρώπινη επικοινωνία.

Οι γλωσσολόγοι εδώ και καιρό διαφωνούν σχετικά με επαναλαμβανόμενα μοτίβα στις ανθρώπινες γλώσσες, κάνοντας λόγο για «καθολικούς» γραμματικούς κανόνες. Ερευνητές έχουν προσπαθήσει να αποδείξουν την ύπαρξη αυτών των πολυσυζητημένων «καθολικών» που διέπουν τις γλώσσες παγκοσμίως.

Μια νέα ανάλυση σε περισσότερες από 1.700 γλώσσες διαπίστωσε ότι οι γλώσσες τείνουν να εξελίσσονται με προβλέψιμους τρόπους και όχι τυχαία. Η νέα μελέτη ξεπερνά τους περιορισμούς προηγούμενων ερευνών, αναλύοντας ένα μεγάλο δείγμα γλωσσών από όλο τον κόσμο. Οι επιστήμονες εξέτασαν το Grambank μια εκτενή βάση δεδομένων με γραμματικά χαρακτηριστικά γλωσσών παγκοσμίως, και βρήκαν στατιστικά στοιχεία που υποστηρίζουν περίπου το ένα τρίτο των προτεινόμενων γλωσσικών καθολικών.

Ορισμένα από αυτά τα καθολικά περιλαμβάνουν συγκεκριμένα πρότυπα στη σειρά των λέξεων. Για παράδειγμα, αν μια γλώσσα τοποθετεί το ρήμα στο τέλος της πρότασης συνήθως χρησιμοποιεί προθέσεις που ακολουθούν το ρήμα. «Μπροστά στη μεγάλη γλωσσική ποικιλομορφία, είναι εντυπωσιακό ότι οι γλώσσες δεν εξελίσσονται τυχαία. Είμαι ιδιαίτερα ικανοποιημένη που οι διαφορετικοί τύποι αναλύσεων που πραγματοποιήσαμε κατέληξαν σε πολύ παρόμοια αποτελέσματα, γεγονός που υποδηλώνει ότι η γλωσσική αλλαγή πρέπει να αποτελεί βασικό στοιχείο για την εξήγηση των καθολικών» δήλωσε η Ανεμαρί Βέρκερκ συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Nature Human Behaviour».

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι υπάρχουν αρκετές ομοιότητες μεταξύ των γλωσσών, όπως προτιμήσεις στη σειρά των λέξεων — για παράδειγμα αν τα ρήματα προηγούνται ή έπονται των αντικειμένων — καθώς και ιεραρχικές δομές, όπως ο τρόπος με τον οποίο δηλώνονται οι γραμματικές σχέσεις μέσα στις προτάσεις. Πολλά από αυτά τα κοινά μοτίβα εμφανίζονται επανειλημμένα σε εκατοντάδες άσχετες μεταξύ τους γλώσσες σε διαφορετικά μέρη του κόσμου.

«Κοινές γνωστικές και επικοινωνιακές πιέσεις ωθούν τις γλώσσες προς ένα περιορισμένο σύνολο προτιμώμενων γραμματικών λύσεων», δήλωσε ο Ράσελ Γκρέι, μέλος της ερευνητικής ομάδας. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι υπάρχουν κοινοί περιορισμοί που καθοδηγούν τον τρόπο με τον οποίο αναδύονται νέες γλώσσες. Οι ερευνητές εξηγούν ότι αυτοί σχετίζονται με βαθύτερες γνωστικές και επικοινωνιακές δυνάμεις που διαμορφώνουν την ανθρώπινη γλώσσα. Ωστόσο η ακριβής φύση αυτών των περιορισμών δεν κατέστη δυνατό να προσδιοριστεί στη συγκεκριμένη μελέτη.

«Δεδομένου ότι τα καθολικά διαφέρουν ως προς την ισχύ τους, τα αποτελέσματά μας υποδεικνύουν κατευθύνσεις για μελλοντική έρευνα. Οι αναλύσεις μας δεν διακρίνουν μεταξύ διαφορετικών πιθανών αιτιολογικών μηχανισμών, αλλά παρέχουν ένα πιο περιορισμένο σύνολο καθολικών για περαιτέρω διερεύνηση» αναφέρουν οι ερευνητές.

Naftemporiki.gr

Γλώσσα Χωρίς σχόλια »
Απρ
1

ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 1 Απριλίου 2026

ΑΝΑΚΑΛΥΦΤΗΚΑΝ 90 ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΤΟΥ 17ου ΑΙΏΝΑ  ΠΟΥ ΖΩΝΤΑΝΕΎΟΥΝ ΤΗΝ. ΛΑΪΚΉ ΣΟΦΙΑ

Χειρόγραφο στην Κρατική Βιβλιοθήκη της Ορλεάνης φέρνει στο φως άγνωστο υλικό του Ερμόδωρου Ρέτζιου και τη διαχρονική ελληνική θυμοσοφία

Ήταν επιμελέστατος ο εκ Χίου ιησουίτης Ερμόδωρος Ρέτζιος (1579-1655) και παράλληλα με το ιεραποστολικό του έργο στα νησιά του Αιγαίου κατέγραφε παροιμίες και γνωμικά που άκουγε από το στόμα απλών ανθρώπων.

Η ποιμαντική και συλλεκτική δράση του μας φέρνει στις αρχές του 17ου αιώνα στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα. Ελάχιστα ξέρουμε για τον Ερμόδωρο, είχε σπουδάσει στη Ρώμη σε κολλέγιο για καθολικά ελληνόπουλα.

Ένας κώδικας ωστόσο του Ερμόδωρου με έργα του σοφού της Παλαιολόγειας Αναγέννησης Γεωργίου Παχυμέρη διασώθηκε και βρίσκεται σήμερα στη Βατικανή Βιβλιοθήκη.

Ο σύγχρονος του Ερμόδωρου Γάλλος ιεραπόστολος Αδριανός Περβιγέ που δραστηριοποιήθηκε επίσης στην Εγγύς Ανατολή την ίδια εποχή είχε στείλει παροιμίες του συναδέλφου του στον Λουδοβίκο Γοδεφρείδο, λόγιο γιατρό στην Ορλεάνη. Κι αυτός τις καθαρόγραψε και τις συμπλήρωσε με λατινική και γαλλική μετάφραση.

Αυτό το χειρόγραφο εντοπίστηκε τώρα στην Κρατική Βιβλιοθήκη της Ορλεάνης με άλλες 90 παροιμίες του Ερμόδωρου και εκδόθηκε στο περιοδικό Βυζαντινές και Νεοελληνικές Σπουδές του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ από δύο νεαρούς Νορβηγούς καθηγητές, τον γλωσσολόγο Toon Van Hal και τον κλασικό φιλόλογο Han Lamers.

Και αίφνης οι σκωληκόβρωτες αυτές παροιμίες του 17ου αιώνα σπαρταράνε στο φως της μέρας, στα ελληνικά του σήμερα.

Ουκ ολίγες τις έχουμε ακούσει ως παιδιά στο σπίτι.

«Της νύκτας τα καμώματα, τα βλέπει ‘μέρα, και γελά». «Το πολύ κύριε ελέησον και ο Παππάς βαρυέταιτο». «Κόρακας κοράκου μάτι δεν ευγάζει». «Ο λύκος εις ανεμοζάλην χαίρεται». «Η γλώσσα κόκκαλα δεν έχει, και κόκκαλα τζακίζει». «Από μωρό και από λολό να μάθης την αλήθειαν». «Κάθε πράγμα στον καιρόν του, και κολοιός στον αύγουστον».

Η σοφία του ναυτικού λαού φαίνεται στην παροιμία «Ου κολυμπητής δεν γνωρίζεται όταν εμπαίνει, αμ’ όταν ευγειένει».

Και η θυμοσοφία των απλών μεροκαματιάρηδων στο γνωμικό «Ο φίλος στην ανάγκην σου, και ο εχθρός σου στην χαράν σου».

Παραδόξως η παρουσία των Τούρκων είναι μηδαμινή στη συλλογή, για παράδειγμα στο «Τούρκον είδες, άσπρα θέλει, και άλλον είδες, και άλλα θέλει», όπου άσπρα είναι τα μπικικίνια και βέβαια απηχεί το άγχος των ανθρώπων μπροστά στους φοροεισπράκτορες

 

Αντίθετα περισσεύουν τα γνωμικά που σχετίζονται με τον ορθόδοξο κλήρο. «Αι έχει ψωμί το μοναστήρι, και καλογέροι ποτέ δεν λείπουν». «Πόσοι φιλούν του Παπά το χερί, και αποθυμούν νά τον κομμένον». «Άλλοι αγαπούν τον Παπά, και άλλοι την παπαδιά». «Ότι σου λέγει ο παπάς, κάμνε, και τα κάμνει, μην τα κάμνης».

Να είναι άραγε συμπτωματική αυτή η πληθώρα ή μήπως αντανακλά και μια κάποια χαιρεκακία του καθολικού ιεραπόστολου Ερμόδωρου.

Σε μια πάντως από τις ελάχιστες επιστολές του που σώθηκαν και είχε σταλεί σαν ραπόρτο στα κεντρικά της οργάνωσής του στη Ρώμη το 1633, ο Ερμόδωρος αναφέρει με υπερηφάνεια ότι είχε προσηλυτίσει μια νεαρή γυναίκα που είχε ζήσει επί δώδεκα ολόκληρα χρόνια εν αμαρτία με έναν άπιστο. Αλλά επειδή δεν μπορούσε να πληρώσει το οικονομικό τίμημα για να πάρει άφεση αμαρτιών από ορθόδοξο παπά είχε ασπασθεί υπό τις ευλογίες του Ερμόδωρου το καθολικό δόγμα.

Πηγή: Deutsche welle

Γλώσσα Χωρίς σχόλια »
Ιαν
26

“ΠΑΡΑΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ” Η ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΚΕΙΜΠΡΙΤΖ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 26 Ιανουαρίου 2026

Το Κειμπριτζ επέλεξε την λέξη της χρονιάς για το 2025, επιλέγοντας το «parasocial», δηλαδώ το «παρακοινωνικός», που χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη σύνδεση που αισθάνονται οι άνθρωποι με κάποιον που δεν γνωρίζουν – ή ακόμα και με μια τεχνητή νοημοσύνη.

Ο ΟΡΟΣ ” ΠΑΡΑΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ” ΠΟΥ ΕΠΙΛΕΧΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟ. ΚΕΙΜΠΡΙΤΖ

Ο όρος επινοήθηκε το 1956 από τους κοινωνιολόγους Ντόναλντ Χόρτον και Ρίτσαρντ Γολ, οι οποίοι ήθελαν να περιγράψουν τον τρόπο με τον οποίο οι τηλεθεατές δημιουργούσαν «παρακοινωνικές» σχέσεις με τηλεοπτικές προσωπικότητες, σύμφωνα με δήλωση που δημοσίευσε το λεξικό την Τετάρτη.

Το φαινόμενο αυτό συνεχίζεται και σήμερα, καθώς οι χρήστες των κοινωνικών μέσων δημιουργούν παρακοινωνικές σχέσεις με διασημότητες, influencers και διαδικτυακές προσωπικότητες με τις οποίες δεν έχουν καμία προσωπική σχέση, τονίζει δημοσίευμα του CNN.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που αναφέρει το λεξικό του Κέιμπριτζ είναι η τραγουδίστρια Τέιλορ Σουίφτ, η οποία ανακοίνωσε τον αρραβώνα της με τον αστέρα του NFL Τράβις Κελς φέτος, με πολλούς θαυμαστές να εκφράζουν τα ειλικρινή τους συναισθήματα για ένα ζευγάρι που η συντριπτική πλειοψηφία δεν είχε συναντήσει ποτέ.

Μια άλλη είναι η βρετανίδα τραγουδίστρια, η Λίλυ Άλεν, της οποίας το τελευταίο άλμπουμ «West End Girl» αφηγείται την ιστορία ενός χωρισμού και προκάλεσε «παρακοινωνικό ενδιαφέρον για την ερωτική της ζωή», σύμφωνα με τη δήλωση.

Η χρήση του όρου έχει αυξηθεί κατακόρυφα φέτος, ιδίως καθώς έχουν έρθει στο προσκήνιο οι ανησυχίες για τις σχέσεις που έχουν αρχίσει να αναπτύσσουν ορισμένοι άνθρωποι με chatbots τεχνητής νοημοσύνης, όπως το ChatGPT.

Ο Κόλιν ΜάκΙντος, λεξικογράφος στο λεξικό του Κέιμπριτζ, δήλωσε ότι η λέξη «αποτυπώνει το zeitgeist (=πνεύμα των καιρών) του 2025» και δείχνει πώς αλλάζει η γλώσσα.

«Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν παρακοινωνικές σχέσεις», πρόσθεσε ο ΜάκΙντος.

«Αυτό που κάποτε ήταν ένας εξειδικευμένος ακαδημαϊκός όρος έχει γίνει mainstream», ανέφερε στη δήλωση.

«Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν παρακοινωνικές σχέσεις», πρόσθεσε ο ΜάκΙντος.

«Η γλώσσα γύρω από τα παρακοινωνικά φαινόμενα εξελίσσεται ραγδαία, καθώς η τεχνολογία, η κοινωνία και ο πολιτισμός μεταβάλλονται και μεταλλάσσονται: από τις διασημότητες έως τα chatbots, οι παρακοινωνικές τάσεις είναι συναρπαστικές για όσους ενδιαφέρονται για την εξέλιξη της γλώσσας», είπε.

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΤΟΥ “ΣΗΜΕΡΑ”

Η Σιμόν Σναλ, καθηγήτρια πειραματικής κοινωνικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, δήλωσε ότι η λέξη «είναι μια εμπνευσμένη επιλογή».

«Η άνοδος των παρακοινωνικών σχέσεων έχει επαναπροσδιορίσει το φαινόμενο των θαυμαστών, των διασημοτήτων και, με την τεχνητή νοημοσύνη, τον τρόπο με τον οποίο οι απλοί άνθρωποι αλληλεπιδρούν στο διαδίκτυο», είπε.

«Έχουμε εισέλθει σε μια εποχή όπου πολλοί άνθρωποι δημιουργούν ανθυγιεινές και έντονες παρακοινωνικές σχέσεις με influencers», πρόσθεσε η Σναλ, σύμφωνα με το CNN.

Το λεξικό του Κέιμπριτζ υπογράμμισε επίσης μια σειρά από άλλες λέξεις που, όπως ανέφερε, είχαν «σημαντική επίδραση» φέτος.

«Αυτό οδηγεί στην αίσθηση ότι οι άνθρωποι «γνωρίζουν» εκείνους με τους οποίους δημιουργούν παρακοινωνικούς δεσμούς, μπορούν να τους εμπιστεύονται και ακόμη και να τους είναι απόλυτα πιστοί. Ωστόσο, αυτό είναι εντελώς μονόπλευρο».

Το λεξικό του Κέιμπριτζ υπογράμμισε επίσης μια σειρά από άλλες λέξεις που, όπως ανέφερε, είχαν «σημαντική επίδραση» φέτος.

Μεταξύ αυτών είναι η λέξη «slop», που ορίζεται ως «περιεχόμενο στο διαδίκτυο που είναι πολύ χαμηλής ποιότητας, ειδικά όταν δημιουργείται από τεχνητή νοημοσύνη», καθώς και η λέξη «memeify», που σημαίνει «να μετατρέψεις ένα γεγονός, μια εικόνα, ένα πρόσωπο κ.λπ. σε meme».

Το λεξικό πρόσθεσε 6.000 νέες λέξεις φέτος, με αξιοσημείωτες νέες προσθήκες όπως «delulu», «skibidi» και «tradwife».

Γλώσσα, Νέα από όλον τον Κόσμο, Σχέσεις Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο “ΠΑΡΑΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ” Η ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΚΕΙΜΠΡΙΤΖ
Δεκ
12

Η ΛΕΞΗ “ΜΕΡΑΚΙ”

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 12 Δεκεμβρίου 2025

Αν υπάρχει μια λέξη που αποτυπώνει το πάθος και την προσωπική σφραγίδα πίσω από κάθε ανθρώπινη δημιουργία, αυτή είναι το «μεράκι». Μια έννοια άρρηκτα συνδεδεμένη με την ελληνική καθημερινότητα, που εκφράζει όχι απλώς φροντίδα και επιμέλεια, αλλά την ψυχή που καταθέτει κανείς σε ό,τι αγαπά, από μια σπιτική συνταγή και ένα χειροποίητο αντικείμενο, μέχρι την τέχνη, τη μουσική ή ακόμη και την επιστημονική έρευνα.

Παρά την τόσο ελληνική της χροιά, η λέξη δεν έχει ελληνική καταγωγή. Η πορεία της είναι διαπολιτισμική: προέρχεται από την τουρκική λέξη merak, που δηλώνει ενδιαφέρον ή ανησυχία, ενώ οι ρίζες της φτάνουν ακόμη βαθύτερα στην αραβική maraq, που περιγράφει συναισθηματική ένταση και έγνοια. Κι όμως, στην ελληνική γλώσσα η έννοια μεταμορφώθηκε. Απέκτησε νέα διάσταση, νέα φόρτιση, έως ότου ταυτίστηκε πλήρως με τον τρόπο που οι Έλληνες αντιλαμβάνονται την εργασία και τη δημιουργία.

Σήμερα, το «μεράκι» θεωρείται αναπόσπαστο κομμάτι του ελληνικού πολιτισμού και έχει «ταξιδέψει» ως έννοια και στην ελληνική διασπορά, λειτουργώντας σχεδόν ως πολιτισμικό σήμα κατατεθέν. Δεν μεταφράζεται εύκολα σε άλλες γλώσσες· είναι από εκείνες τις λέξεις που κουβαλούν μια ολόκληρη φιλοσοφία ζωής και γι’ αυτό έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη θέση στο συλλογικό λεξιλόγιο

Γλώσσα Χωρίς σχόλια »
Νοέ
9

Η ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 9 Νοεμβρίου 2025

Το «6-7» εμφανίστηκε πρώτη φορά σε βίντεο στο TikTok, με φόντο ένα τραγούδι ράπερ και με μπασκετμπολίστες να χορεύουν ή να κάνουν… περίεργες κινήσεις με τα χέρια. Κάπου εκεί, ένας πιτσιρικάς φωνάζει στον φακό «six-seven» και γίνεται meme. Από εκεί, εξαπλώθηκε αστραπιαία:

  • σε σχολικές αυλές,
  • στα DMs,
  • σε βίντεο στο Instagram,
  • ακόμη και σε πανηγυρισμούς στο NFL.

Στις ΗΠΑ κάποιοι δάσκαλοι το απαγόρευσαν στην τάξη, ενώ γονείς ανεβάζουν βίντεο όπου προσπαθούν να καταλάβουν τι σημαίνει.Τ

Tι σημαίνει τελικά το «6-7»;

Εδώ είναι το plot twist: κανείς δεν ξέρει.

Το Dictionary.com παραδέχεται πως ούτε το ίδιο μπορεί να δώσει σαφή ορισμό.

Η επικρατέστερη ερμηνεία — όταν συνοδεύεται από την χαρακτηριστική κίνηση των χεριών — είναι: «έτσι κι έτσι», «ούτε ναι, ούτε όχι», «κάτι ανάμεσα»

Άλλοι το χρησιμοποιούν ως μηχανισμό… εκνευρισμού των ενηλίκων.

Το Merriam Webster το περιγράφει ως: «ανόητη έκφραση που χρησιμοποιούν κυρίως παιδιά και έφηβοι»

Και το Dictionary.com το χαρακτηρίζει: «παντού, ανούσιο, χωρίς κανένα νόημα — αλλά με κοινωνικό δέσιμο ανάμεσα σε όσους το χρησιμοποιούν».

Πολλοί προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν το «6-7», όμως η ιστορία του μοιάζει περισσότερο με ατύχημα του ίντερνετ παρά με συνειδητή επιλογή.

«Η Λέξη της Χρονιάς δείχνει πώς επικοινωνούμε, πώς αλλάζουμε και τι μας ενώνει — ακόμα κι αν δεν έχει νόημα»

«Doot Doot (6 7)»

Η φράση ακούγεται στο κομμάτι του Skrilla «Doot Doot (6 7)», ένα trap drill track που απλώς ρίχνει τον αριθμό μέσα στον στίχο, χωρίς καμία εξήγηση. Κάποιοι fans συνδέουν το «6-7» με τον αστυνομικό κωδικό 10-67 (αναφορά θανάτου), αλλά αυτό είναι περισσότερο θεωρία χρηστών στο διαδίκτυο παρά επίσημη πληροφορία.

Ο ίδιος ο Skrilla έχει δηλώσει σε συνέντευξή του πως δεν είχε ποτέ πρόθεση να δώσει νόημα στη φράση — και ότι δεν σκοπεύει να το κάνει ούτε τώρα. Για εκείνον, το γοητευτικό στοιχείο είναι ακριβώς το κενό: μια έκφραση που παραμένει ανοιχτή σε κάθε ερμηνεία και γι’ αυτό επαναλαμβάνεται ασταμάτητα.

Τα «inside» της Gen Alpha

Στην κοινωνιογλωσσολογία υπάρχει ο όρος shibboleth: μια λέξη, φράση ή τρόπος ομιλίας που λειτουργεί ως κρυφός «κωδικός πρόσβασης» σε μια ομάδα. Δεν έχει σημασία τι σημαίνει πραγματικά η λέξη, αλλά το ποιος καταλαβαίνει τη χρήση της. Ιστορικά, ο όρος προέρχεται από την Παλαιά Διαθήκη, όπου μια φυλή ξεχώριζε τους «ξένους» ζητώντας τους να προφέρουν τη λέξη shibboleth. Όσοι δεν μπορούσαν, αναγνωρίζονταν ως εκτός ομάδας.

Στη σύγχρονη ψηφιακή κουλτούρα, πολλά memes και viral λέξεις λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο: Αν ξέρεις, ανήκεις. Αν ρωτάς, μένεις απ’ έξω.

Στην προκειμένη, το «6-7» είναι ένα καθαρό shibboleth της Gen Alpha. Δεν χρειάζεται ξεκάθαρο νόημα — το νόημά του είναι η ίδια η ακατανοησία.

Το «6-7» λέγεται για να δείξει ότι ‘ανήκεις στην παρέα’, ότι είσαι μέσα στο αστείο. Όπως λένε οι ερευνητές της διαδικτυακής επικοινωνίας, αυτά τα «άδεια» σύμβολα αποκτούν αξία επειδή δημιουργούν σύνδεση, όχι επειδή μεταφέρουν πληροφορία.

Το «6-7» δεν είναι λέξη — είναι σήμα αναγνώρισης.Γ

Γιατί επιλέχθηκε ως Λέξη της Χρονιάς

Το Dictionary.com δεν επιλέγει τη λέξη με βάση τη λογική, αλλά με βάση την επίδραση στην κουλτούρα.

Οι αναζητήσεις για το «6-7» αυξήθηκαν έξι φορές μέσα στο καλοκαίρι. Οι συζητήσεις γύρω από τη φράση έγιναν φαινόμενο, όπως συνέβη παλαιότερα με το ” ok boomer” ή το «yeet».

Όπως αναφέρει ο ιστότοπος: «Η Λέξη της Χρονιάς δείχνει πώς επικοινωνούμε, πώς αλλάζουμε και τι μας ενώνει — ακόμα κι αν δεν έχει νόημα».

Και κάπως έτσι, μία φράση χωρίς σημασία έγινε σύμβολο μιας ολόκληρης γενιάς που μιλάει… στη γλώσσα των memes.

Γλώσσα, Η Ζωή μας σήμερα, Νέα από όλον τον Κόσμο Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Η ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ
Νοέ
1

ΤΑ ΥΠΟΚΟΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΖΩΩΝ ΜΑΣ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 1 Νοεμβρίου 2025

 

Τα υποκοριστικά και τα παρατσούκλια αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς μας με τα αγαπημένα μας πλάσματα, είτε στην πιο απλή μορφή τους (π.χ. με την προσθήκη της κατάληξης -λίνι στο όνομα του χαριτωμένου τετραπόδου μας) είτε στις πιο σύνθετες παραλλαγές τους, που κάνουν ακόμη κι εμάς τους ίδιους να εκπλησσόμαστε με τις λεξιπλαστικές ικανότητες που δεν γνωρίζαμε καν ότι είχαμε.

Παρότι οι περισσότεροι λέμε αυτές τις λέξεις ασυναίσθητα – συνήθως σε εκρήξεις στοργής για το χνουδωτό μας φιλαράκι – η χρήση τους φαίνεται να αντανακλά κάτι βαθύτερο σχετικά με τον τρόπο που το είδος μας δημιουργεί δεσμούς και εκφράζεται μέσα από τη γλώσσα.

Γιατί όμως νιώθουμε την ανάγκη να «βαφτίζουμε» ξανά και ξανά τον σκύλο ή τη γάτα  μας; Τι αποκαλύπτουν τα παρατσούκλια που επιλέγουμε; Αντιλαμβάνεται το τετράποδό μας το συναίσθημα πίσω από αυτά ή μήπως… μπερδεύεται από την εκτεταμένη χρήση τους;

Οι ψυχολογικοί μηχανισμοί πίσω από τα παρατσούκλια

Έρευνες έχουν δείξει ότι τα παρατσούκλια (όταν φυσικά αυτά λέγονται καλοπροαίρετα) αποτελούν έναν ισχυρό τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι εκφράζουν στοργή και ενσυναίσθηση. Η χρήση τους μπορεί επίσης να θεωρηθεί ως μια μορφή δημιουργικού λεκτικού παιχνιδιού, όπως εξηγεί στο National Geographic η Cynthia Gordon, καθηγήτρια κοινωνιογλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Georgetown. Σύμφωνα με την ειδικό, το παιχνίδι ενισχύει τη σύνδεση μεταξύ των ανθρώπων και η επέκτασή του στα κατοικίδια εκφράζει την επιθυμία μας να τα συμπεριλάβουμε και αυτά στη διασκέδαση.

Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει τον τρόπο που απευθυνόμαστε στα ζωάκια μας είναι η εξέλιξη του ρόλου τους μέσα στα χρόνια. Η αυξανόμενη αστικοποίηση στα μέσα του 19ου αιώνα έφερε τους σκύλους μέσα στο σπίτι, ανοίγοντας τον δρόμο για την ανάπτυξη μικρόσωμων φυλών. Με τον ίδιο τρόπο, οι γάτες εξελίχθηκαν από χρήσιμους κυνηγούς τρωκτικών σε χαδιάρικα πλάσματα του σαλονιού. Σήμερα, τα ζώα συντροφιάς θεωρούνται μέλη της οικογένειας περισσότερο από ποτέ και αυτό το «status» αντανακλάται και στα ονόματά τους, που τα τελευταία 30 χρόνια αποκτούν ολοένα και πιο ανθρώπινο χαρακτήρα.

Για την Gordon, η συνήθεια να δίνουμε «παράξενα» ονόματα στους τετράποδους συντρόφους μας μπορεί να αποτελεί προέκταση ενός ευρύτερου φαινομένου που ονομάζεται familect – μια ιδιαίτερη διάλεκτος που αναπτύσσεται μεταξύ των μελών μιας οικογένειας και περιλαμβάνει λέξεις που ακούγονται ακαταλαβίστικες στον έξω κόσμο, αλλά έχουν το δικό τους γλυκό ή αστείο νόημα για όσους τη μοιράζονται.

Πώς προκύπτει η έμπνευσή τους

Όπως είδαμε παραπάνω, τα υποκοριστικά και τα παρατσούκλια των κατοικιδίων μας αντικατοπτρίζουν μια συναισθηματική εγγύτητα, παρόμοια με τον τρόπο που μικραίνουμε τα ονόματα ή επινοούμε τρυφερές λέξεις για τους κοντινούς μας ανθρώπους.

Για πολλούς κηδεμόνες, πηγή έμπνευσης αυτών των λέξεων είναι οι μικρές ιδιαιτερότητες του αγαπημένου τους τετραπόδου, είτε αυτές αφορούν την εμφάνιση είτε τη συμπεριφορά του. Τα μεγάλα αυτάκια ενός σκύλου, ο τρόπος με τον οποίο πέφτει με θεατρικότητα στο πάτωμα ή ζητάει συνεχώς λιχουδιές από τον κηδεμόνα του, είναι αξιαγάπητα χαρακτηριστικά που γίνονται συχνά αφορμή για τη δημιουργία στοργικών «προσφωνήσεων». Με αντίστοιχο τρόπο μπορεί να πυροδοτήσουν τη φαντασία το μοτίβο τριχώματος μιας γάτας, οι γεμάτες χάρη κινήσεις της ή τα επίμονα νιαουρίσματά της όταν θέλει κάτι από εμάς.

Συχνά, στοιχείο-κλειδί για τα παρατσούκλια που επιλέγουμε για τα κατοικίδιά μας είναι η προβολή, δηλαδή η συνήθειά μας να τους αποδίδουμε ανθρώπινες σκέψεις, συναισθήματα και προθέσεις. Μια γάτα, παραδείγματος χάριν, που «κλέβει» την αγαπημένη θέση του κηδεμόνα της στον καναπέ και κατόπιν μοιάζει να τον κοιτάζει… αφ’ υψηλού μπορεί να μετονομαστεί σε «μεγαλειοτάτη». Από την άλλη μεριά, ένας σκύλος που τρέχει πάντα στο παράθυρο όταν ακούει θόρυβο στη γειτονιά μπορεί να χαρακτηριστεί «κουτσομπόλης», αν και τα κίνητρά του είναι πιθανότατα πολύ πιο αθώα απ’ όσο νομίζουμε.

Ένα ακόμη βασικό συστατικό στη δημιουργία αυτών των λέξεων είναι το χιούμορ, ιδίως αυτό που προέρχεται από την παιδική ηλικία. Δεν είναι τυχαίο που πολλά παρατσούκλια έχουν να κάνουν με δυσώδεις σωματικές λειτουργίες των τετραπόδων μας ή κάποιες άκομψες συνήθειές τους. Το χιούμορ αυτό δεν είναι ανώριμο ή προσβλητικό· αντίθετα, αποκαλύπτει μια βαθιά οικειότητα και μας θυμίζει πώς διασκεδάζαμε όταν ήμασταν μικροί με τις «κακές λέξεις» και δενόμασταν μέσα από αυτές.

Τα κρυφά μοτίβα και ο ρόλος της χώρας

Αν και τα παρατσούκλια που χρησιμοποιούμε μοιάζουν προσωπικά και αυθόρμητα, υπάρχουν ενδείξεις ότι υπακούν σε κρυφούς κανόνες. Σύμφωνα με μια μελέτη του 1999, που εστίαζε στην αγγλική γλώσσα και τα αφρικάανς, η δημιουργία τους πηγάζει από την ευχαρίστηση που νιώθουμε όταν επινοούμε λέξεις και πειραματιζόμαστε με ηχητικά μοτίβα, όπως η παρήχηση – επανάληψη ενός φθόγγου σε διαδοχικές συλλαβές ή λέξεις – και η ομοιοκαταληξία.

Επιπλέον, οι συγγραφείς της μελέτης παρατήρησαν ότι πολλά από τα μοτίβα που χρησιμοποιούνται θυμίζουν μωρουδίστικες λέξεις και παιδικά γλωσσικά παιχνίδια, παραπέμποντας σε μια εποχή όπου η γλώσσα χρησιμοποιούνταν κατά κύριο λόγο για τη χαρά που πρόσφερε και όχι για πρακτικούς λόγους.

Εδώ αξίζει να σημειωθεί πάντως ότι ο τρόπος που απευθυνόμαστε στα κατοικίδιά μας μοιάζει να επηρεάζεται σημαντικά και από την ίδια τη δομή της γλώσσας μας. Στα αγγλικά, τα ονόματα των κατοικίδιων φαίνεται να είναι ιδιαίτερα επιρρεπή σε παραμορφώσεις και παραλλαγές. Άλλες γλώσσες, όπως τα ιταλικά ή τα ελληνικά, διαθέτουν ένα πλούσιο σύστημα υποκοριστικών που εκφράζουν μικρό μέγεθος ή τρυφερότητα. Μια πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι οι Ιταλοί κηδεμόνες κατοικίδιων χρησιμοποιούν υποκοριστικά πολύ συχνότερα συγκριτικά με τους αγγλόφωνους, οι οποίοι χρειάζεται να αναζητήσουν άλλους τρόπους για να εκφράσουν συναισθηματική σύνδεση.

Αντιλαμβάνονται τα κατοικίδιά μας τα πολλά διαφορετικά τους ονόματα;

Τα κατοικίδια δεν καταλαβαίνουν τα υποκοριστικά και τα παρατσούκλια με τον ίδιο τρόπο που τα αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι, ωστόσο μαθαίνουν να συνδέουν συγκεκριμένους ήχους με αποτελέσματα.

Οι σκύλοι είναι ιδιαίτερα καλοί στην αναγνώριση ηχητικών μοτίβων και τόνου. Μπορεί να μην καταλαβαίνουν κυριολεκτικά τι σημαίνει «κουτσουνάκι μου», ωστόσο ξέρουν πότε τους απευθυνόμαστε με στοργή και παιχνιδιάρικη διάθεση. Έρευνες έχουν δείξει ότι ένας μέσος σκύλος μπορεί να μάθει έως και 165 λέξεις – συμπεριλαμβανομένων ονομάτων και χαϊδευτικών – ειδικά αν υπάρχει σταθερή ενίσχυση. Οι γάτες μπορούν επίσης να αναγνωρίζουν το όνομά τους – και ναι, ακόμη και το παρατσούκλι τους – ωστόσο η αντίδρασή τους είναι συχνά πολύ πιο διακριτική.

Ερευνητές εξηγούν πώς πρέπει να μιλάτε στον σκύλο σας για να σας καταλαβαίνει

Έρευνες των τελευταίων δεκαετιών δείχνουν ότι οι σκύλοι κατανοούν την ανθρώπινη επικοινωνία σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό απ’ ότι άλλα είδη ζώων.

Η χρήση χαϊδευτικών ονομάτων μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά ενός κατοικίδιου, ειδικά όταν αυτά συνδέονται με συγκεκριμένες ενέργειες και ανταμοιβές. Ένας σκύλος που ακούει τη λέξη «αγαπουλίνι» κάθε φορά που κάθεστε αγκαλιά, θα αρχίσει να τη συνδέει με ηρεμία και τρυφερότητα. Αντίστοιχα, αν ένα παρατσούκλι λέγεται με αυστηρό τόνο λίγο πριν το μπάνιο, το τετράποδό σας μπορεί να αρχίσει να αντιδρά αρνητικά σε αυτό.

Η χρήση υπερβολικά πολλών διαφορετικών χαϊδευτικών ονομάτων πάντως, μπορεί να μπερδέψει ένα κατοικίδιο, ιδιαίτερα όταν αλλάζουν ο τόνος ή το πλαίσιο. Το κλειδί και σε αυτήν την περίπτωση είναι η συνέπεια: όταν ένα παρατσούκλι συνδυάζεται σταθερά με συγκεκριμένο τόνο και αποτέλεσμα, το χνουδωτό σας φιλαράκι μαθαίνει γρήγορα τι να περιμένει.

Με πληροφορίες από National Geographic, Petplace.com

Σχετικά άρθρα

Γλώσσα, Η Ζωή μας σήμερα, Σχέσεις Χωρίς σχόλια »
Οκτ
28

ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΡΙΖΕΣ ΛΕΞΕΩΝ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 28 Οκτωβρίου 2025

Από τον Όμηρο έως τα αγγλικά της εποχής μας — οι απροσδόκητες ελληνικές ρίζες καθημερινών λέξεων.

Η Ομηρική (Ελληνική) Γλώσσα, αποτελεί τη βάση επάνω στην οποία στηρίχτηκαν πλήθος σύγχρονων γλωσσών.

Διαβάστε παραδείγματα και εκπλαγείτε:

AFTER = Από το ομηρικό αυτάρ= μετά. Ο Όμηρος λέει: ”θα σας διηγηθώ τι έγινε αυτάρ”.

AMEN = λατινικά: amen. Το γνωστό αμήν προέρχεται από το αρχαιότατο ή μήν = αληθώς, (Ιλιάδα Ομήρου β291-301), ημέν. Η εξέλιξη του ημέν είναι το σημερινό αμέ!

BANK = λατινικά pango από το παγιώ, πήγνυμι. Οι τράπεζες πήραν την ονομασία τους από τα πρώτα ‘τραπέζια’ (πάγκους) της αγοράς.

BAR = λατινικά: barra από το μάρα = εργαλείο σιδηρουργού.

BOSS = από το πόσσις = ο αφέντης του σπιτιού.

BRAVO = λατινικό, από το βραβείο.

BROTHER = λατινικά frater από το φράτωρ.

CARE = από το καρέζω.

COLONIE από το κολώνεια = αποικιακή πόλη.

DAY = Οι Κρητικοί έλεγαν την ημέρα ‘δία’. Και: ευδιάθετος = είναι σε καλή μέρα.

DISASTER = από το δυσοίωνος + αστήρ

DOUBLE = από το διπλούς – διπλός.

EXIST = λατινικά ex+sisto από το έξ+ίστημι= εξέχω, προέχω.

EXIT = από το έξιτε = εξέλθετε

EYES = από το φάεα = μάτια.

FATHER = από το πάτερ (πατήρ).

FLOWER = λατινικά flos από το φλόος.

FRAPPER = από το φραγκικό hrappan που προέρχεται από το (F)ραπίζω = κτυπώ (F= δίγαμμα).

GLAMO UR = λατινικό gramo ur από το γραμμάριο. Οι μάγοι παρασκεύαζαν τις συνταγές τους με συστατικά μετρημένα σε γραμμάρια και επειδή η όλη διαδικασία ήταν γοητευτική και με κύρος, το gramo ur -glamou r , πήρε την σημερινή έννοια.

HEART, CORE = από το κέαρ = καρδιά.

HUMOR = από το χυμόρ = χυμός (Στην ευβοϊκή διάλεκτο, όπως αναφέρεται και στον Κρατύλο του Πλάτωνος, το τελικό ‘ς’ προφέρεται ως ‘ρ’. Π.χ. σκληρότηρ αντί σκληρότης). I = από το εγώ ή ίω, όπως είναι στην βοιωτική διάλεκτο.

ILLUSION = από το λίζει = παίζει.

ΙS = από το είς.

KARAT = εκ του κεράτιον, (μικρό κέρας για τη στάθμιση βάρους).

KISS ME = εκ του κύσον με = φίλησέ με (…είπε ο Οδυσσέας στην Πηνελόπη).

LORD = εκ του λάρς. Οι Πελασγικές Ακροπόλεις ονομάζονταν Λάρισσες και ο διοικητής τους λάρς ή λαέρτης. Όπως: Λαέρτης – πατέρας του Οδυσσέα).

LOVE = λατινικό: love από το ‘λάFω’. Το δίγαμμα (F) γίνεται ‘αυ’ και ‘λάF ω ‘ σημαίνει ”θέλω πολύ”.

MARMELADE = λατινικά melimelum από το μελίμηλον = κυδώνι.

MATRIX = από το μήτρα.

MATURITY = λατινικά: maturus από το μαδαρός= υγρός.

MAXIMUM = λατινικά: maximum από το μέγιστος.

MAYONNAISE = από την πόλη Mayon, που πήρε το όνομά της από το Μάχων = ελληνικό όνομα και αδελφός του Αννίβα.

ME = από το με.

MEDICINE = λατινικά :medeor από το μέδομαι, μήδομαι = σκέπτομαι, πράττω επιδέξια. Και μέδω = φροντίζω, μεδέων = προστάτης.

MENACE = από το μήνις.

MENTOR = από το μέντωρ.

MINE = από το Μινώαι (= λιμάνια του Μίνωα, όπου γινόταν εμπόριο μεταλλευμάτων. «Κρητών λιμένες, Μίνωαι καλούμεναι». (Διοδ.Σικελ.Ε’84,2).

MINOR = λατινικά: minor από το μινύς = μικρός. Στα επίσημα γεύματα είχαν το μινύθες γραμμάτιον, ένα μικρό κείμενο στο οποίο αναγραφόταν τι περιελάμβανε το γεύμα. Παράγωγο το… menu!

MODEL = από το μήδος= σχέδιο (η ίδια ρίζα με τη μόδα (= moda ).

MOKE = από το μώκος = αυτός που χλευάζει.

MONEY = λατινικό: moneta από το μονία = μόνη επωνυμία της Θεάς Ήρας: Ηραμονία. Στο προαύλιο του ναού της Θεάς στη Ρώμη ήταν το νομισματοκοπείο και τα νομίσματα έφεραν την παράστασή της, (monetae).

MOTHER = από το μάτηρ, μήτηρ.

MOVE = από το ομηρικό αμείβου = κουνήσου!

MOW = από το αμάω = θερίζω.

NIGHT = από το νύχτα.

NO = λατινικό: non, ne εκ του εκ του νη: αρνητικό μόριο (”νέ τρώει, νέ πίνει”), ή ( νηπενθής = απενθής, νηνεμία = έλλειψη ανέμου.

PAUSE = από το παύση.

RESISTANCE = από το ρά + ίστημι.

RESTAURANT = από το ρά + ίσταμαι = έφαγα και στηλώθηκα.

RESTORATION = λατινικά restauro από το ρά+ίστημι, όπου το ρά δείχνει συνάρτηση, ακολουθία, π.χ. ρά-θυμος, και ίστημι = στήνομαι.

SERPENT = λατινικά serpo από το έρπω (ερπετό). H δασεία (‘) προφέρεται ως σ = σερπετό.

SEX = από το έξις. Η λέξη δασύνεται και η δασεία μετατρέπεται σε σίγμα και = s + έξις.

SIMPLE = από το απλούς (η λέξη δασύνεται).

SPACE = από το σπίζω = εκτείνω διαρκώς.

SPONSOR από το σπένδω = προσφέρω ( σπονδή).

TRANSFER από το τρύω (διαπερνώ) + φέρω. Transatlantic = διαπερνώ τον Ατλαντικό.

TURBO = από το τύρβη = κυκλική ταραχώδης κίνηση.

YES = από το γέ = βεβαίως.

WATER = από το Ύδωρ (νερό), με το δ να μετατρέπεται σε τ.

Eργασία βασισμένη σε Μελέτη της ομογενούς καθηγήτριας Αναστασίας Γονέου , Με τίτλο «Ελληνική Γλώσσα – τροφός όλων των γλωσσών

Γλώσσα Χωρίς σχόλια »
Οκτ
26

ΤΟ ΦΙΛΟΤΙΜΟ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 26 Οκτωβρίου 2024

Η λέξη που αναφερόμαστε είναι το «φιλότιμο» και το BBC, στο αφιέρωμά του με τίτλο «The Greek word that cant ’t be translated», μας μιλά για την αρετή που κρύβει εννοιολογικά η λέξη αυτή.

Στην προσπάθειά του να την εξηγήσει στο βρετανικό αναγνωστικό κοινό, ο αρθρογράφος την περιγράφει ως την «αγάπη για την τιμή». Παραδέχεται ωστόσο, ότι η μετάφραση είναι ανεπαρκής να περιγράψει το πραγματικό νόημα της λέξης. Και αυτό γιατί μέσα σε μόνο τέσσερις συλλαβές, συμπυκνώνει τόσες αρετές, που απλά είναι αδύνατο να μεταφραστεί.

Ξεκινά την περιγραφή από το Τολό, στην ανατολική ακτή της Πελοποννήσου, όπου ένας Γερμανός δημόσιος υπάλληλος και συγγραφέας, ο Andreas Deffner, μαθαίνει για πρώτη φορά τι σημαίνει η λέξη «φιλότιμο».

«Καλημέρα, πώς είστε;» τον ρωτάει ένα πρωινό η γιαγιά Βαγγελιώ, η ιδιοκτήτρια του καταλύματος που έμενε.

«Έτσι κι έτσι» απαντάει εκείνος, νυσταγμένα.

Μετά από λίγο η γιαγιά Βαγγελιώ και η κόρη της Ειρήνη, του προσφέρουν ένα πιάτο (ζεστής φυσικά) κοτόσουπας. Την έφαγε βέβαια, αφού τα μάτια τόσο της κυράς Βαγγελιώς και της κόρης της Ειρήνης ήταν καρφομένα πάνω του όσο έτρωγε ωστόσο λίγο αργότερα, και ενώ έχει λιώσει από τον ιδρώτα που του προκάλεσε η ζεστή σούπα, ρώτησε τον γιο της κυράς Βαγγελιώς, Περικλή, τι ακριβώς συνέβη.

«Είπες στην Βαγγελιώ ότι δεν αισθανόσουν καλά;» τον ρώτησε ο Περικλής,

«Ορίστε; Απλά είπα ότι ήμουν έτσι κι έτσι».

«Αν απαντήσεις «έτσι κι έτσι», οι ντόπιοι νομίζουν ότι είσαι άρρωστος και το φιλότιμό τους, τους κάνει να θέλουν να σε βοηθήσουν να αισθανθείς καλύτερα, εξ ου και η σούπα», του εξήγησε ο Περικλής γελώντας.

Αυτό το περιστατικό στάθηκε η αιτία για να γράφει το βιβλίο Filotimo!: Abenteuer, Alltag und Krise in Griechenland που μιλά μόνο για το «φιλότιμο».

Υπάρχει ένα μεγάλο debate γύρω από την ερμηνεία της λέξης, δεδομένου ότι ανήκει στο πάνθεον των στοιχείων λεξικολογίας που αψηφούν την εύκολη εξήγηση. Η «αγάπη για την τιμή», που θεωρείται η επίσημη μετάφραση, είναι μια χρηστική όσο και ανεπαρκής προσπάθεια απόδοσης της.

Έτσι το BBC ρώτησε πολλούς Έλληνες για το τι σημαίνει η λέξη «φιλότιμο» και πήρε πολλές απαντήσεις. «Να κάνεις το σωστό», λέει η γιατρός Πηνελόπη Καλαφάτη. «Να αγαπάς και να τιμάς τον Θεό και την κοινωνία», απαντά ο ιερέας Νικόλας Παπανικολάου.
«Να προσπαθείς για την τελειότητα» λέει ο ηθοποιός Κωστής Θωμόπουλος. «Να βγαίνεις από το comfort zone σου για να βοηθήσουμε κάποιον που έχει ανάγκη», λέει η Τατιάνα Παπαδοπούλου, εθελόντρια στο camp προσφύγων στη Μαλακάσα.

Έτσι, όχι μόνο η λέξη παραμένει αμετάφραστη, αλλά και οι ίδιοι οι Έλληνες δυσκολεύονται να συμφωνήσουν σε έναν ενιαίο ορισμό.

«Η μυθολογία που συνοδεύει αυτήν την αόριστη ιδέα δεν έχει προηγούμενο. Πράγματι, η λέξη είναι αδύνατο να μεταφραστεί με ακρίβεια σε καμία γλώσσα», εξηγεί ο Βασίλειος Π. Βερτουδάκης, λέκτορας της Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. «Ωστόσο, το φιλότιμο αποτελεί δομικό στοιχείο της ελληνικής ιδιοσυγκρασίας λόγω της μοναδικής θέσης της Ελλάδας σε σχέση με αυτό που αποκαλούμε Δύση». Όπως εξηγεί, η λέξη προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «φιλοτιμία», της οποίας η πρώτη επιβεβαιωμένη γραπτή αναφορά χρονολογείται στην αυγή της ελληνικής κλασικής περιόδου (6ος και 7ος αιώνας π.Χ.) στα γραπτά του λυρικού ποιητή Πίνδαρου.

Για τον Πίνδαρο και άλλους ποιητές της εποχής, η λέξη σήμαινε αγάπη για την τιμή ή τη διάκριση ή τη φιλοδοξία, συχνά όμως με αρνητική χροιά. Στη μυθολογία, για παράδειγμα, το «φιλότιμο» του Αχιλλέα πλήττεται όταν ο βασιλιάς Αγαμέμνονας του παίρνει τη Βρισηίδα που ήταν το έπαθλο για την ανδρεία του στο πεδίο της μάχης.

Μόνο μετά την εδραίωση της Δημοκρατίας στην κλασική Αθήνα γύρω στο 4ο – 5ο αιώνα π.Χ., όταν ο ανταγωνισμός αντικαθίσταται από τη συνεργασία, η λέξη αποκτά πιο θετική χροιά. Την εποχή εκείνη, «ένας άνθρωπος με φιλότιμο» σήμαινε κάποιος που αρέσκεται στους επαίνους της πόλης του, υπηρετώντας ωστόσο, πρώτα την κοινότητα», λέει ο κ. Βερτουδάκης.

Η έννοια πραγματικά «απογειώθηκε» κοντά στον 15ο αιώνα, όταν οι Οθωμανοί σκλάβωσαν την Ελλάδα, μείωσαν την εκπαίδευση και επέβαλαν υψηλή φορολογία και απέκοψαν για αιώνες τη χώρα από τη Δυτική Ευρώπη.

«Ενώ η Δύση βίωνε τον Διαφωτισμό, ανέπτυσσε σύγχρονα κράτη συνδέοντας τα άτομα με το κράτος δικαίου και την αίσθηση της ευθύνης, οι υποταγμένοι Έλληνες ανέπτυσσαν δεσμούς με κριτήριο την υπερηφάνεια, την τοπική κοινότητα και τις διαπροσωπικές σχέσεις», εξηγεί ο κ. Βερτουδάκης. «Αντί να αναπτύξουν συνείδηση των θεσμών, όπως συνέβη στη Δυτική Ευρώπη, οι ελληνικές κοινότητες διαποτίστηκαν από το φιλότιμο, το οποίο δεν πυροδοτήθηκε από τον νόμο και τη λογική αλλά από το έντονο συναίσθημα και ως έναν βαθμό από την οικειότητα».

Και έτσι η συναισθηματική πλευρά της ελληνικής ιδιοσυγκρασίας διαπερνά όλη τη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Τον Μάιο του 1941, όταν οι δυνάμεις του Άξονα εξαπέλυσαν επίθεση εναντίον της Κρήτης, οι ντόπιοι όχι μόνο πήραν τα κουζινομάχαιρα και ό,τι άλλο από την καθημερινότητα μπορούσε να γίνει όπλο, πέρασαν μέσα από τα πανύψηλα, τραχιά βουνά και τα απότομα φαράγγια του νησιού τους και βρήκαν τα καλύτερα κρησφύγετα για τους Βρετανούς και Αυστραλούς στρατιώτες. Ούτε η πείνα, ούτε η απειλή της θανατικής ποινής τους σταμάτησαν. Η αίσθηση του καθήκοντος, της τιμής και το θάρρος τους υπερέβη τα πάντα.

Σήμερα, συνεχίζει το δημοσίευμα, σχεδόν 76 χρόνια μετά, οι κάτοικοι της Λέσβου, της Χίου και της Κω, περιοχές γνωστές για το φυσικό τους κάλλος και μεγάλοι τουριστικοί προορισμοί -εν μέσω οικονομικής κρίσης- πηδούσαν μέσα στις βάρκες για να σώσουν τους πρόσφυγες.

«Γιατί μου λέτε, μπράβο, παιδιά μου;» αναρωτιόταν η 86χρονη γιαγιά της Συκαμνιάς, Αιμιλία Καμβύση, αναφέρει το BBC, κάνοντας ειδική μνεία στις περίφημες γιαγιάδες -την 89χρονη Ευστρατία Μαυραπίδου και την 85χρονη Μαρίτσα Μαυραπίδου που έγιναν σύμβολα των εθελοντών κατοίκων της Λέσβου όταν ο φωτογραφικό φακός «τις συνέλαβε» να περιποιούνται ένα βρέφος παιδί μιας προσφυγοπούλας από τη Συρία, που μόλις είχε αποβιβασθεί στην ακτή- αλλά και στον ψαρά Στρατή Βαλιαμό.

«Τι το ξεχωριστό κάνω; Δεν θα κάνατε το ίδιο;», αναρωτιόταν. Για αυτούς τους ανθρώπους, το φιλότιμο είναι απλά τρόπος ζωής.

Ο Deffner ετοιμάζει ξανά βαλίτσα για να επισκεφθεί για ένα ακόμη καλοκαίρι την πανσιόν της γιαγιάς Βαγγελιώς.

«Ποιος είναι ο δικός σας ορισμός για το «φιλότιμο»;», τον ρωτά ο δημοσιογράφος.

«Δυο – τρεις θετικές σκέψεις, ένα λίτρο όρεξη για ζωή, 500 γραμμάρια φιλοξενίας, 10 σταγόνες συμπάθειας, μια ουγκιά υπερηφάνειας, αξιοπρέπεια και η εσωτερική φωνή μας» απαντά.

πηγή:valueforlife.gr

 

 

Γλώσσα Χωρίς σχόλια »
Σεπ
15

Η ΤΑΞΗ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΟ ΧΑΟΣ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 15 Σεπτεμβρίου 2024

Στην μεγαλοφυϊα του Βέντρις οφείλουμε το γεγονός ότι η ιστορία της ελληνικής γλώσσας δεν αρχίζει τον 8ο πχ αιώνα, αλλά τον 15ο.

Στις 6 Σεπτεμβρίου 1956 έφυγε από τη ζωή συνεπεία αυτοκινητικού δυστυχήματος, σε ηλικία μόλις 34 ετών, ο άγγλος αρχιτέκτονας Μάικλ Βέντρις (Michael George Francis Ventris).

Το όνομα του Βέντρις έμελλε να μείνει στην ιστορία της επιστήμης, μια και ο πρωτοπόρος ερευνητής κατόρθωσε στο βραχύ βίο του (είχε γεννηθεί στις 12 Ιουλίου 1922) να αποκρυπτογραφήσει την Γραμμική Β’ και να καταδείξει ότι αυτή αποδίδει μια αρχαϊκή μορφή της ελληνιής γλώσσας– με άλλα λόγια, ότι τα κείμενα σε Γραμμική Β συνιστούν τα πρώτα γνωστά ελληνικά κείμενα.

Η Γραμμική Β, η συλλαβική (προαλφαβητική) αυτή γραφή που οφείλει την ονομασία της στον άγγλο αρχαιολόγο ‘Αρθουρ Τζον ‘Εβανς (αυτός την ανακάλυψε στην Κνωσό το 1900), χρησιμοποιήθηκε στα μυκηναϊκά ανάκτορα της ηπειρωτικής Ελλάδας (Πύλος, Μυκήνες, Τίρυνθα, Θήβα), αλλά και στην Κρήτη, ενώ τα παλαιότερα δείγματά της χρονολογούνται με ασφάλεια στο 15ο αιώνα π.Χ.

Στο φύλλο του «Βήματος» που είχε κυκλοφορήσει την Κυριακή 23 Ιουνίου 2002 υπήρχε ένα άρθρο αφιερωμένο στον Μάικλ Βέντρις. Συντάκτης του ήταν ο διαπρεπής γλωσσολόγος Γεώργιος Μπαμπινιώτης Σε αυτό διαβάζουμε τα εξής:

Τον Ιούνιο του 1952, πριν από 50 ακριβώς χρόνια, ένας Άγγλος αρχιτέκτονας, ο Μάικλ Βέντρις (Michael Ventris), ηλικίας τότε 30 ετών, ανακοίνωσε δημόσια ότι μπόρεσε να αποκρυπτογραφήσει μιαν άγνωστη μέχρι τότε γραφή, την κρητομυκηναϊκή γραμμική γραφή τύπου Β’, στην οποία βρίσκονται γραμμένες πολλές πήλινες πινακίδες από την Κρήτη, τις Μυκήνες, την Πύλο κ.α. και, το κυριότερο, ότι η γλώσσα των πινακίδων αυτών είναι η Ελληνική. Η σπουδαιότητα της ανακοίνωσης του Βέντρις για την επιστήμη γενικότερα (που έλυνε, επιτέλους, το μυστήριο των πινακίδων της γραμμικής γραφής Β’) αλλά ιδίως για τον ελληνικό πολιτισμό, που η γραπτή του παράδοση μεταφερόταν επτά περίπου αιώνες νωρίτερα (από τον 8ο αιώνα π.Χ. στον 15ο), ήταν ανυπολόγιστης σημασίας. Άλλαζαν άρδην τα δεδομένα της ιστορίας μας, αφού αυτή εξαρτάται και προσδιορίζεται χρονικά κατά κύριο λόγο από τις γραπτές μαρτυρίες.

Ο Μ. Βέντρις (1922-1956) ήταν χαρισματικό πνεύμα. Μπορούσε να μαθαίνει εύκολα ξένες γλώσσες, είχε μια σπάνια συνδυαστική φαντασία, ήταν ικανός να ξεχωρίζει τις κανονικότητες μέσα στην ποικιλία και γενικά, όπως γράφει ο J. Chadwick, ο Μ. Βέντρις «είχε τη δύναμη να διακρίνει την τάξη μέσα στο φαινομενικό χάος, το χάρισμα δηλ. που χαρακτηρίζει το έργο όλων των μεγάλων ανδρών».

Δεκατεσσάρων χρονών παιδί ακόμη (το 1936), ακούγοντας τον μεγάλο Άγγλο αρχαιολόγο Σερ Άρθουρ Έβανς να εξηγεί σε μια διάλεξη στο Βρετανικό Μουσείο τα μυστήρια των αναποκρυπτογράφητων γραφών της Κρήτης, αυτών που ο ίδιος ο Έβανς ονόμασε «μινωικές γραφές», και τη σημασία τους για τη γνώση του μινωικού αλλά και του μυκηναϊκού κόσμου, ο μικρός Βέντρις αποφάσισε να λύσει το μυστήριο της ανάγνωσης των μινωικών γραφών. Έτσι άρχισε να ασχολείται από νωρίς με το θέμα, διαβάζοντας ό,τι σχετικό υπήρχε. Στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ασχολήθηκε επίσης με το «σπάσιμο» μυστικών κωδίκων, γεγονός που όξυνε την ικανότητά του στη διερεύνηση της λειτουργίας διαφόρων κωδικών συστημάτων. Με το θέμα της αποκρυπτογράφησης της γραμμικής γραφής Β’ συνέχισε να ασχολείται ερασιτεχνικά, η δε ενασχόλησή του αυτή εντάθηκε μετά την επαγγελματική του αποκατάσταση ως επιτυχημένου αρχιτέκτονα.

Ο Βέντρις χρησιμοποίησε αρχικά το περιορισμένο υλικό που είχε δημοσιεύσει ο Έβανς από την Κνωσό. Το υλικό της έρευνάς του αυξήθηκε με τις πινακίδες γραμμικής γραφής Β’ από την Πύλο που βρήκε το 1939 ο Αμερικανός αρχαιολόγος Carl aBlegen και που δημοσιεύτηκαν το 1951. Η μελέτη του διευρυμένου υλικού ενίσχυσε την υπόθεση του Βέντρις ότι η γλώσσα των πινακίδων της γραμμικής γραφής Β’ είναι η Ελληνική αντίθετα προς την άποψη που είχε μέχρι τότε επιβάλει με το κύρος του ο Έβανς, ότι οι μινωικές γραφές  (τόσο η γραμμική Α —που δεν έχει μέχρι σήμερα αποκρυπτογραφηθεί— όσο και η γραμμική Β’) περιείχαν μια μινωική, μη ελληνική γλώσσα, αφού ο Έβανς πίστευε στη δύναμη του μινωικού κόσμου και στην κυριαρχία των Μινωιτών και στον χώρο της ηπειρωτικής Ελλάδας (Μυκήνες κ.α.).

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 23.6.2002, Ιστορικό Αρχείο 

Ο Βέντρις βοηθήθηκε αρχικά στην αποκρυπτογράφηση συγκρίνοντας τα γράμματα της γραμμικής Β’ με υλικό από τις πινακίδες τής επίσης γραμμικής κυπριακής συλλαβικής γραφής(κυπριακό αλφαβητάριο). Τον βοήθησε ακόμη και το υλικό από τις έρευνες που είχαν πραγματοποιήσει άλλοι ερευνητές (Alice Kober, Emmett Bennett κ.ά.). Έτσι δοκίμασε δειλά και τελείως υποθετικά την ανάγνωση των πινακίδων της γραμμικής Β’ με βάση την ελληνική γλώσσα. Ο Chadwick αναφέρει: «Ο Ventris ξεκίνησε να δοκιμάσει την υπόθεση ότι η γλώσσα ήταν ελληνική, χωρίς να προσδοκά ότι θα οδηγούσε πουθενά. Αλλά καθώς εφάρμοζε τις αξίες του σε περισσότερες και περισσότερες λέξεις, συνέχιζαν να εμφανίζονται ελληνικές λέξεις».

Ο Βέντρις δεν ήταν φιλόλογος και δεν μπορούσε να συνεχίσει την ανακάλυψή του χωρίς την επικουρία ενός κλασικού φιλολόγου που θα μπορούσε να τον βοηθήσει να ταυτίσει τις αναγνώσεις του με αρχαιοελληνικές λέξεις και μάλιστα αρχαιότατες, ενίοτε και μη παραδεδομένες στη μετέπειτα Ελληνική. Αυτό επετεύχθη στο πρόσωπο του Τζων Τσάντγουικ (John Chadwick), υφηγητή των κλασικών γραμμάτων στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ. Μαζί επεξεργάστηκαν την επίσημη παρουσίαση της αποκρυπτογράφησης της γραμμικής γραφής Β’, σε άρθρο τους που δημοσιεύθηκε στο έγκυρο επιστημονικό περιοδικό Journal of Hellenic Studies το 1953 με τίτλο «Μαρτυρίες για ελληνική διάλεκτο στα μυκηναϊκά αρχεία» (Evidence for Greek Dialect in the Mycenaean Archives). Αντίγραφο του άρθρου αυτού, προτού δημοσιευθεί, δόθηκε στον αρχαιολόγο Carl Blegen, ο οποίος μπόρεσε να διαβάσει την περίφημη «οιονεί δίγλωσση» πινακίδα της Πύλου, την «πινακίδα των τριπόδων», εφαρμόζοντας τις αξίες των συλλαβογραμμάτων που είχαν επισημάνει οι Βέντρις – Τσάντγουικ. Αυτό έπεισε τους περισσότερους επιστήμονες να δεχθούν ότι η ανάγνωση ήταν ορθή και ότι έχρηζε περαιτέρω βελτιώσεων.

Ως προς την υφή της γραμμικής γραφής Β’, πρόκειται για «συλλαβογραφική γραφή», κάθε σημείο (γράμμα) δηλαδή δηλώνει συλλαβή και όχι μεμονωμένο φθόγγο. Αν λάβει κανείς υπ’ όψιν ότι ο αριθμός των συλλαβών σε μια γλώσσα είναι τεράστιος, καταλαβαίνει ότι μια συλλαβογραφική γραφή —για λόγους οικονομίας— χρησιμοποιεί έναν μικρό μόνο αριθμό συλλαβογραμμάτων (γύρω στα 90), για να δηλώσει όλες τις συλλαβές. Έτσι λ.χ. το συλλαβόγραμμα πε δηλώνει επίσης και το βε και το φε. Δηλώνει ακόμη τις μακρόφωνες συλλαβές: πη, βη, φη. Και δηλώνει και τις συλλαβές με -ει και -ηι: πει-πηι, βει-βηι, φει-φηι. Το ίδιο συλλαβόγραμμα δηλαδή έχει 12 δυνατές αναγνώσεις! Πρόκειται δηλαδή για ένα ατελές σύστημα γραφής, το οποίο οι Έλληνες αντικατέστησαν με μια καθαρώς αλφαβητική γραφή, το γνωστό και μέχρι σήμερα χρησιμοποιούμενο ελληνικό αλφάβητο, το οποίο οι ίδιοι οι Έλληνες εδημιούργησαν, επινοήσαντες χωριστά γράμματα να δηλώνουν τα φωνήεντα και χωριστά γράμματα να δηλώνουν τα σύμφωνα.

Οπωσδήποτε, οφείλουμε στη μεγαλοφυΐα του Βέντρις το γεγονός ότι η ιστορία της ελληνικής γλώσσας δεν αρχίζει πλέον όπως γνωρίζαμε μέχρι το 1952 τον 8ο αιώνα με την αλφαβητική γραφή της οινοχόης του Διπύλου (ή, κατ’ άλλους, του «ποτηρίου του Νέστορος» που ανήκει στην ίδια περίοδο), αλλά από τα μέσα του 15ου αιώνα με την ανάγνωση των πινακίδων της γραμμικής γραφής Β’ (Κνωσός, Φαιστός, Πύλος, Μυκήνες, Θήβα).

Αλήθεια, υπάρχει κανένας δρόμος της Ελλάδας που να φέρει το όνομα αυτού του μεγάλου επιστημονικού ευεργέτη του Ελληνισμού; Ας σημειωθεί ότι η Μ. Βρετανία ετίμησε εν ζωή τον Βέντρις με το παράσημο της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου τον ανακήρυξε επίτιμο ερευνητή και το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα τον ανακήρυξε επίτιμο διδάκτορα, προφταίνοντας να τον τιμήσουν, προτού χαθεί πρόωρα από τη ζωή (το 1956) σε ηλικία 34 ετών.

Γλώσσα Χωρίς σχόλια »
Μαρ
25

ΠΟΤΕ ΑΡΧΙΣΑΝ ΝΑ ΜΙΛΟΥΝ.ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 25 Μαρτίου 2024

Νέα αρχαιολογική έρευνα διαπίστωσε ότι η γλώσσα έχει ηλικία οκτώ φορές μεγαλύτερη απ’ ό,τι πιστεύαμε μέχρι τώρα. Σύμφωνα με τον Independent, η ανάλυση του Βρετανού αρχαιολόγου Στίβεν Μίθεν, καθηγητή πρώιμης προϊστορίας στο Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ, υποστηρίζει ότι οι πρώτοι άνθρωποι ανέπτυξαν για πρώτη φορά μια υποτυπώδη γλώσσα πριν από περίπου 1,6 εκατομμύρια χρόνια, κάπου στην ανατολική ή νότια Αφρική.

Μέχρι πρόσφατα, οι περισσότεροι ειδικοί της ανθρώπινης εξέλιξης πίστευαν ότι οι άνθρωποι άρχισαν να μιλούν μόλις πριν από περίπου 200.000 χρόνια. Σύμφωνα με τη νέα έρευνα του καθηγητή Μίθεν, η υποτυπώδης ανθρώπινη γλώσσα είναι τουλάχιστον οκτώ φορές παλαιότερη. Η ανάλυσή του βασίζεται σε λεπτομερή μελέτη όλων των διαθέσιμων αρχαιολογικών, παλαιοανατομικών, γενετικών, νευρολογικών και γλωσσολογικών στοιχείων, τα οποία δείχνουν ότι η γέννηση της γλώσσας συνέβη ως αποτέλεσμα ενός συνδυασμού ανθρώπινης εξέλιξης και άλλων παραγόντων μεταξύ δύο και 1,5 εκατομμυρίου ετών πριν.

Οι ενδείξεις

Είναι χαρακτηριστικό ότι το μέγεθος του ανθρώπινου εγκεφάλου αυξήθηκε ιδιαιτέρως γρήγορα από τα 2 εκατ. χρόνια π.Χ., και κυρίως μετά το 1,5 εκατ. π.Χ.. Μαζί με αυτή την αύξηση του μεγέθους του εγκεφάλου υπήρξε μια αναδιοργάνωση της εσωτερικής δομής του – συμπεριλαμβανομένης της πρώτης εμφάνισης της περιοχής του μετωπιαίου λοβού, που σχετίζεται με την παραγωγή και την κατανόηση της γλώσσας. Γνωστή στους επιστήμονες ως περιοχή Μπροκά, φαίνεται ότι εξελίχθηκε από προηγούμενες δομές που επέτρεπαν στην πρώιμη ανθρωπότητα να επικοινωνεί με χειρονομίες.

Νέες έρευνες δείχνουν ότι η εμφάνιση της περιοχής Μπροκά συνδέθηκε επίσης με βελτιώσεις στη λειτουργική μνήμη – έναν παράγοντα ζωτικής σημασίας για τον σχηματισμό προτάσεων. Αλλά και άλλες εξελίξεις ήταν επίσης καθοριστικές για τη γέννηση της υποτυπώδους γλώσσας. Η εμφάνιση, πριν από περίπου 1,8 εκατομμύρια χρόνια, μιας πιο εξελιγμένης μορφής διποδισμού, σε συνδυασμό με αλλαγές στο σχήμα του ανθρώπινου κρανίου, είναι σχεδόν βέβαιο ότι ξεκίνησαν τη διαδικασία αλλαγής του σχήματος και της θέσης της φωνητικής οδού, καθιστώντας έτσι δυνατή την ομιλία.

Κυνήγι

Άλλες βασικές ενδείξεις που υποδεικνύουν ότι περίπου το 1,6 εκατ. π.Χ. είναι η κατά προσέγγιση περίοδος κατά την οποία οι άνθρωποι άρχισαν να μιλούν, προέρχονται από τα αρχαιολογικά αρχεία. Σε σύγκριση με πολλά άλλα ζώα, οι άνθρωποι δεν ήταν ιδιαίτερα δυνατοί. Για να επιβιώσουν και να ευημερήσουν, έπρεπε να αντισταθμίσουν αυτή τη σωματική αδυναμία.

Με εξελικτικούς όρους, η γλώσσα ήταν σχεδόν σίγουρα μέρος αυτής της στρατηγικής αντιστάθμισης της φυσικής δύναμης. Προκειμένου να κυνηγήσουν μεγάλα ζώα (ή να τα απωθήσουν όταν αναζητούσαν τροφή στη φύση), οι πρώτοι άνθρωποι χρειάζονταν μεγαλύτερες ικανότητες ομαδικού σχεδιασμού και συντονισμού – η ανάπτυξη της γλώσσας θα ήταν ζωτικής σημασίας γι’ αυτό. Το κυνήγι ξεκίνησε πριν από περίπου δύο εκατ. χρόνια, αλλά φαίνεται ότι επιταχύνθηκε σημαντικά πριν από 1,5 εκατ. χρόνια. Γύρω στο 1,6 εκατ. π.Χ. παρατηρήθηκε επίσης η γέννηση και η διαγενεακή πολιτιστική μετάδοση της πολύ πιο εξελιγμένης τεχνολογίας των λίθινων εργαλείων. Αυτή η μακροχρόνια μεταφορά πολύπλοκων γνώσεων και δεξιοτήτων από γενιά σε γενιά υποδηλώνει επίσης έντονα την ύπαρξη της ομιλίας

Γλώσσα, Νέα από όλον τον Κόσμο Χωρίς σχόλια »
Φεβ
24

ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑ Ή ΣΕΡΕΝΤΙΠΙΤΙ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 24 Φεβρουαρίου 2024

Σερεντίπιτι (Serendipity) είναι η λέξη που περιγράφει σημαντικές ανακαλύψεις που γίνονται είτε τυχαία είτε ψάχνοντας για κάτι άλλο από αυτό που τελικά ανακαλύφθηκε.

Η λέξη «serendipity» εισήχθη στην αγγλική γλώσσα τον 18ο αιώνα από τον συγγραφέα Horace Walpole, ο οποίος την ανέφερε σε ένα γράμμα του, προερχόμενη από το περσικό παραμύθι “Οι τρεις ήρωες του Σερεντίπ (Serendip)”, οι οποίοι έκαναν ανακαλύψεις πραγμάτων που δεν αναζητούσαν, από καθαρή τύχη ή οξύνοια.

Το παραμύθι λέει ότι οι πρίγκιπες κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους σε μια ξένη χώρα, συναντούν έναν άνθρωπο που τους ρωτά μήπως είδαν τη χαμένη καμήλα του. Και ενώ οι ίδιοι δεν έχουν δει ποτέ τους καμήλα, τον υποβάλλουν σε μια σειρά τόσο εύστοχων ερωτημάτων –αν η καμήλα είναι μονόφθαλμη, αν μεταφέρει μια έγκυο γυναίκα, αν της λείπει ένα δόντι, αν είναι κουτσή, αν στη μια της πλευρά έχει φορτωθεί με βούτυρο και στην άλλη με μέλι– που ο άνθρωπος σχηματίζει την ιδέα ότι, για να γνωρίζουν τόσα για τη χαμένη καμήλα και τη γυναίκα, τις έχουν κλέψει οι ίδιοι.

Έτσι οδηγούνται στον πέρση βασιλιά Μπαχράμ, που τους καταδικάζει σε θάνατο, παρ’ ότι του εξηγούν ότι τα συμπεράσματα για τα χαρακτηριστικά του ζώου και της αναβάτριάς του, οφείλονται στην παρατήρηση των ιχνών που άφησε η καμήλα πίσω της.

  • Το χορτάρι ήταν φαγωμένο από τη μια πλευρά του δρόμου μόνο, συνεπώς το ζώο ήταν μονόφθαλμο.
  • Το ίχνος που άφηνε η δαγκωματιά του ζώου πάνω του είχε ένα κενό, που σημαίνει ότι από την καμήλα έλειπε ένα δόντι.
  • Η μία από τις οπλές της καμήλας είχε αφήσει αποτύπωμα μικρότερου βάθους στην άμμο, άρα η καμήλα ήταν κουτσή.
  • Στη μια πλευρά του δρόμου είχαν μαζευτεί μυρμήγκια, ένδειξη ότι από την πλευρά αυτή ήταν φορτωμένο βούτυρο που έλειωνε, ενώ στην άλλη πλευρά είχαν μαζευτεί μύγες, ένδειξη ότι από την πλευρά αυτή η καμήλα ήταν φορτωμένη με μέλι που έσταζε.
  • Τα αποτυπώματα που άφηνε ο αναβάτης, όταν ανέβαινε ή κατέβαινε από την καμήλα, μαρτυρούν ότι δεν ήταν έμπειρος, συνεπώς ήταν γυναίκα και μάλιστα έγκυος, γιατί εκεί που ούρησε υπήρχαν ίχνη από δύο παλάμες στο χώμα, πράγμα που σημαίνει ότι η αναβάτρια είχε να σηκώσει μεγαλύτερο βάρος.

Το παραμύθι τελειώνει με την αθώωση των τριών πριγκίπων, μετά τη μαρτυρία ενός περαστικού που συνάντησε την περιπλανώμενη καμήλα με τη γυναίκα στην έρημο, αλλά και την αναγόρευσή τους σε συμβούλους του βασιλιά, ως επιβράβευση της παρατηρητικότητας και της οξύνοιάς τους.

Από antiklidi

Γλώσσα, Η Ζωή μας σήμερα, Παραμύθια Χωρίς σχόλια »
Ιαν
14

ΕΑΝ ΜΙΑ ΓΛΩΣΣΑ ΗΤΑΝ Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 14 Ιανουαρίου 2024

Oι γλωσσολόγοι έχουν την τάση να ισχυρίζονται ότι όλες οι γλώσσες είναι αξιόλογες, εκφραστικές και πολύπλοκες. Αποδίδουν συνήθως τις αρνητικές τοποθετήσεις στην προκατάληψη και την πολιτική. Ίσως γι’ αυτό κανείς δεν έχει εξετάσει ενδελεχώς το ακανθώδες ζήτημα του ποιες θεωρούνται όμορφες ή άσχημες.

Οι Κινέζοι βαθμολογητές, για παράδειγμα, προτιμούσαν σαφώς τις γλώσσες που θεωρούσαν ότι προέρχονταν από την Αμερική ή την Ευρώπη και αξιολογούσαν χαμηλότερα εκείνες που θεωρούσαν ότι προέρχονταν από την υποσαχάρια Αφρική

Αυτό ίσχυε έως ότου τρεις μελετητές -ο Andrey Anikin, ο Nikolay Aseyev και ο Niklas Erben Johansson- δημοσίευσαν πέρυσι τη μελέτη τους για 228 γλώσσες. Υλοποίησαν αυτή την ιδέα – της αξιολόγησης των γλωσσών –  αξιοποιώντας μια διαδικτυακή ταινία για τη ζωή του Ιησού την οποία οι διαχειριστές της έχουν μεταφράσει σε εκατοντάδες γλώσσες.

«Νίκησε» η Tok Pisin;

Το σημαντικότερο είναι ότι οι περισσότερες ηχογραφήσεις είχαν τουλάχιστον πέντε διαφορετικούς ομιλητές, καθώς η ταινία έχει τόσο μονόλογο όσο και διάλογο. Η ομάδα προσέλαβε 820 άτομα από τρεις διαφορετικές γλωσσικές ομάδες -κινέζικα, αγγλικά και σημιτικά (ομιλητές αραβικών, εβραϊκών και μαλτέζικων γλωσσών)- για να ακούσουν τα αποσπάσματα και να εκτιμήσουν την ελκυστικότητα των γλωσσών.

Αυτό που ανακάλυψαν ήταν ότι σχεδόν όλες οι 228 γλώσσες είχαν εκπληκτικά παρόμοια βαθμολογία – εφόσον ελέγχθηκαν ορισμένοι παράγοντες. Σε μια κλίμακα από το 1 έως το 100, όλες κυμαίνονταν μεταξύ 37 και 43, και οι περισσότερες βρίσκονταν στην «περιοχή» μεταξύ 39 και 42.

Η ελκυστικότητα μιας γλώσσας θα μπορούσε να αποδοθεί καλύτερα στην κουλτούρα των ομιλητών της και όχι στην γλώσσα καθαυτή

Η υψηλότερη βαθμολογία; Παρά την υποτιθέμενη γοητεία (τουλάχιστον μεταξύ των αγγλόφωνων) των γαλλικών και των ιταλικών, ήταν η Tok Pisin, μια αγγλική κρεόλη που ομιλείται στην Παπούα Νέα Γουινέα. Η χαμηλότερη; Η Τσετσενική. Οι τρεις γλωσσικές ομάδες συνέκλιναν σε γενικές γραμμές στις προτιμήσεις τους.

Όμως οι αποκλίσεις μεταξύ των γλωσσών με την καλύτερη και τη χειρότερη βαθμολογία ήταν τόσο μικρές -και η διαφοροποίηση μεταξύ των επιμέρους βαθμολογητών τόσο μεγάλη- ώστε κανείς δεν πρέπει να μπει στον πειρασμό να χαρακτηρίσει την Tok Pisin ως την ομορφότερη γλώσσα του κόσμου.

Ποιοι εξωγενείς παράγοντες επηρέασαν τους βαθμολογητές;

Ορισμένοι παράγοντες οδήγησαν τους κριτές στο να δηλώσουν ότι τους άρεσαν πολύ οι γλώσσες που άκουσαν. Αλλά αυτοί δεν φαίνεται να έχουν σχέση με τις εγγενείς ιδιότητες. Πρώτον, η εξοικείωση με μια γλώσσα – ή ακόμη και η σκέψη ότι την γνώριζαν – έκανε τους βαθμολογητές να δώσουν σε μια γλώσσα 12% περισσότερες ποσοστιαίες μονάδες κατά μέσο όρο. Επιπλέον, φάνηκε να υπάρχουν κάποιες επιμέρους περιφερειακές προκαταλήψεις.

Εάν ένας βαθμολογητής έλεγε ότι μια γλώσσα ήταν οικεία, του ζητήθηκε να πει από ποια περιοχή προερχόταν. Οι Κινέζοι βαθμολογητές, για παράδειγμα, προτιμούσαν σαφώς τις γλώσσες που θεωρούσαν ότι προέρχονταν από την Αμερική ή την Ευρώπη και αξιολογούσαν χαμηλότερα εκείνες που θεωρούσαν ότι προέρχονταν από την υποσαχάρια Αφρική.

Οι άλλοι εξωγενείς παράγοντες που επηρέασαν τις βαθμολογίες ήταν μια ισχυρή προτίμηση στις γυναικείες φωνές και μια ασθενέστερη προτίμηση στις βαθύτερες και πιο λαχανιασμένες φωνές.

Όμως, όσο κι αν προσπάθησαν, οι ερευνητές δεν μπόρεσαν να βρουν ένα εγγενές φωνητικό χαρακτηριστικό -όπως η παρουσία ρινικών φωνηέντων (όπως στο γαλλικό bon vin blanc) ή φθογγικών συμφώνων (όπως οι ήχοι sh και zh που είναι συνηθισμένοι στα πολωνικά)- που να βαθμολογείται σταθερά ως όμορφη. Στατιστικά σημαντική ήταν μόνον η ελαφριά αντιπάθεια για τις τονικές γλώσσες.

Οι τονικές γλώσσες είναι εκείνες που αξιοποιούν το τονικό ύψος για να ξεχωρίσουν τις κατά τα άλλα ομόφωνες λέξεις. Ακόμη και οι Κινέζοι αντιπαθούσαν ελαφρώς τέτοιες γλώσσες, αν και τα ίδια τα κινέζικα είναι τονικά.

Κουλτούρα ή γλώσσα;

Τέλος, το ηχητικό υλικό ήταν προμελετημένο. Αυτό ήταν καλό από μια άποψη, επειδή οι βαθμολογητές άκουσαν το ίδιο μέρος της ταινίας (με τα ίδια νοήματα) σε κάθε γλώσσα.

Αλλά η αυθόρμητη, φυσική ομιλία θα μπορούσε να προκαλέσει μια εντελώς διαφορετική αίσθηση. Ίσως στους ανθρώπους να αρέσει ή να μην αρέσει η ηχητική απογραφή μιας γλώσσας, αλλά ο τρόπος με τον οποίο οι ομιλητές της τείνουν να την μιλούν.

Αν είναι έτσι, η ελκυστικότητα μιας γλώσσας θα μπορούσε να αποδοθεί καλύτερα στην κουλτούρα των ομιλητών της και όχι στην γλώσσα καθαυτή.

Τα αρνητικά αποτελέσματα στα πειράματα συνήθως δεν προκαλούν «θόρυβο», αλλά αυτό εδώ είναι τόσο ενδιαφέρον -αφού είναι τόσο έντονα αντίθετο με τα πρωτόγνωρα ένστικτα των ανθρώπων- όσο και χαρμόσυνο.

Ο κόσμος είναι αρκετά διχασμένος. Όπως καταλήγουν οι ερευνητές: «Τονίσαμε τη θεμελιώδη φωνητική και αισθητική ενότητα των παγκόσμιων γλωσσών».

*Με πληροφορίες από Economist | Κεντρική φωτογραφία θέματος: freepik

Γλώσσα, Η Ζωή μας σήμερα, Νέα από όλον τον Κόσμο Χωρίς σχόλια »
Δεκ
17

Η ΛΕΞΗ ΠΑΡΑΙΣΘΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2023

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 17 Δεκεμβρίου 2023

Καθώς το 2023 πλησιάζει στο τέλος του, το dictionary.com επέλεξε την λέξη hallucinate.com ( παραίσθηση/ ψευδαίσθηση ως λέξη της χρονιάς, αλλά μπορεί να μη σημαίνει αυτό που νομίζετε.

Οι λεξικογράφοι του δημοφιλούς διαδικτυακού λεξικού επέλεξαν την λέξη «hallucinate» στο πλαίσιο της τεχνητής νοημοσύνης, όπως αποκάλυψαν σε ανακοίνωσή τους αυτή την εβδομάδα. Σε αυτό το πεδίο, πρόκειται για ένα ρήμα που σημαίνει «παράγω ψευδείς πληροφορίες αντίθετες με την πρόθεση του χρήστη και τις παρουσιάζω σαν αληθινές και πραγματικές».

Με άλλα λόγια, όπως γράφει ο Harmeet Kaur στο CNN, είναι αυτό που συμβαίνει όταν «τα chatbots και άλλα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης επινοούν με αυτοπεποίθηση πράγματα».

«Το Hallucinate μοιάζει ταιριαστό για μια εποχή της ιστορίας κατά την οποία οι νέες τεχνολογίες μπορεί να μοιάζουν με το υλικό των ονείρων ή της φαντασίας – ειδικά όταν παράγουν τις δικές τους μυθοπλασίες»

Μια από τις πιο σημαντικές εξελίξεις της ζωής μας”

Πρόσφατα, οι άνθρωποι έχουν χρησιμοποιήσει chatbots με τη βοήθεια Α.Ι. για τα πάντα, από τη συγγραφή δοκιμίων μέχρι τη λήψη παραγγελιών γρήγορου φαγητού. Αλλά τα chatbots δεν κάνουν πάντα τα πράγματα σωστά και η ακρίβειά τους παραμένει ένα ζωτικό ζήτημα για την ανάπτυξη και την ευρεία χρήση τους.

Οι λεξικογράφοι του διαδικτυακού λεξικού επέλεξαν το «hallucinate» επειδή είναι βέβαιοι ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα είναι «μία από τις πιο σημαντικές εξελίξεις της ζωής μας», γράφουν ο Nick Norlen, ανώτερος συντάκτης του Dictionary.com, και ο Grant Barrett, επικεφαλής της λεξικογραφίας του ιστότοπου, στην ανάρτηση στο blog που ανακοινώνει την απόφαση.

«Το Hallucinate μοιάζει ταιριαστό για μια εποχή της ιστορίας κατά την οποία οι νέες τεχνολογίες μπορεί να μοιάζουν με το υλικό των ονείρων ή της φαντασίας – ειδικά όταν παράγουν τις δικές τους μυθοπλασίες» προσθέτει.

” Αυτό που ζούμε είναι αλήθεια ή παραίσθηση”

Καθώς τα εργαλεία Α.Ι. έχουν γίνει πιο διαδεδομένα, η χρήση της λέξης έχει εκτοξευθεί στα ύψη. Οι εκδόσεις των ψηφιακών μέσων ενημέρωσης χρησιμοποίησαν τη λέξη «παραισθήσεις» κατά 85 τοις εκατό συχνότερα στα άρθρα τους φέτος από ό,τι πέρυσι και το Dictionary.com κατέγραψε αύξηση 46 τοις εκατό στις αναζητήσεις της λέξης.

Άλλες λέξεις και φράσεις που σχετίζονται με την Α.Ι. έγιναν επίσης πιο συνηθισμένες, όπως το «LLM» (συντομογραφία για το «large language model»), το «generative A.I.», το «GPT» και το «chatbot», σύμφωνα με το Dictionary.com. Οι αναζητήσεις στο λεξικό για λέξεις που σχετίζονται με Α.Ι. αυξήθηκαν κατά μέσο όρο κατά 62% φέτος.

Η λέξη «παραισθησιογόνος» χρησιμοποιείται στην επιστήμη των υπολογιστών τουλάχιστον από το 1971 και συνδέεται με τη μηχανική μάθηση και την τεχνητή νοημοσύνη από τη δεκαετία του 1990. Παρά την ιστορία της λέξης, το Dictionary.com πρόσθεσε τον ορισμό που σχετίζεται με την Α.Ι στον ιστότοπό του μόλις νωρίτερα φέτος

Από ετυμολογική άποψη, η λέξη «παραισθήσεις» προέρχεται από τη λατινική λέξη ālūcinārī, που σημαίνει «ονειρεύομαι» ή «περιπλανιέμαι νοητικά», σύμφωνα με το Dictionary.com.

Οι ειδικοί λένε ότι το «hallucinate» είναι συγκρίσιμο με άλλους τεχνολογικούς όρους που αρχικά είχαν διαφορετικές σημασίες, όπως «spam» και «virus». Αυτού του είδους η εξέλιξη είναι σχετικά συνηθισμένη και οι γλωσσολόγοι έχουν ακόμη και έναν όρο γι’ αυτό: Μεταφορική επέκταση.

«Παίρνει μια παλαιότερη λέξη με διαφορετικό νόημα αλλά της δίνει ένα νέο τεχνολογικό πνεύμα», λέει ο Barrett στον Kinsey Crowley της USA Today. «Αντιπροσωπεύει επίσης αυτή την ατυχή ασυμφωνία ανάμεσα σε αυτό που θέλουμε να συμβεί με την τεχνολογία – θέλουμε να είναι τέλεια και σπουδαία στην επίλυση προβλημάτων – αλλά ποτέ δεν είναι ακριβώς εκεί».

Άλλες λέξεις που μπήκαν στη λίστα του Dictionary.com είναι οι λέξεις «απεργία», «wokeism» (εκ της κουλτούρας woke), «πυρκαγιά», «κατηγορούμενος» και «rizz». Αυτή η τελευταία -μια συντομογραφία του «charisma» (χάρισμα)- ήταν τόσο δημοφιλής που ανακηρύχθηκε λέξη της χρονιάς 2023 από την Οξφόρδη.

Με στοιχεία από smithsonianmag.com

Γλώσσα, Η Ζωή μας σήμερα Χωρίς σχόλια »
Νοέ
30

Η ΑΓΓΛΙΚΗ ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2023 ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ9

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 30 Νοεμβρίου 2023

Σύμφωνα με το λεξικό Merriam- Webster, η αγγλική λέξη της χρονιάς είναι το authentic, το αυθεντικό. Μια ελληνικότατη λέξη, που ενώ ξέρουμε όλοι τι σημαίνει, σήμερα χρειάζεται να την ξαναθυμηθούμε. Σύμφωνα με το λεξικό του καθηγητή Μπαμπινιώτη, αυθεντικός είναι «αυτός που ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, που δεν είναι ψεύτικος. Για παράδειγμα, ο ήρωας τού διηγήματος είναι αυθεντικός χαρακτήρας, υπαρκτό πρόσωπο, η ταινία περιέχει αυθεντικές σκηνές από επίκαιρα της εποχής. Συνώνυμα: αληθινός, γνήσιος, πραγματικός».

Αυθεντικός επίσης είναι «ο αρχικός, ο πρωτότυπος, αυτός που δεν αποτελεί απομίμηση ή αντίγραφο, που δεν έχει δεχθεί επέμβαση, ή επεξεργασία. Παράδειγμα: πρόκειται για τα αυθεντικά έγγραφα, όχι για αντίγραφα, αυθεντική δημιουργία τού Ντιόρ, όχι μαϊμού. Συνώνυμο: πρωτότυπος. Αυθεντικός είναι κι αυτός που φανερώνει γνησιότητα, ειλικρίνεια, έλλειψη προσποιήσεως ή υποκρισίας. Για παράδειγμα, αυτός είναι αυθεντικός άνθρωπος· ό,τι θα σου πει το εννοεί, δεν υποκρίνεται. Συνώνυμα: πηγαίος, αληθινός, ατόφιος, γνήσιος. Αυθεντικότητα είναι η γνησιότητα και εγκυρότητα. Για παράδειγμα, η αυθεντικότητα ενός πίνακα τού Ρέμπραντ, η αυθεντικότητα ενός χειρογράφου».

Η λέξη προέρχεται απ’ το αρχαιοελληνικό «αυθέντης», που είναι ο άρχοντας, αλλά και αυτός που κάνει οτιδήποτε με τα χέρια του, ο αυτουργός, ο πραγματικός δολοφόνος, ή και ο αυτόχειρας.

Η Λέξη της Χρονιάς καθιερώθηκε το 2003 απ’ το λεξικό Merriam-Webster. Στην αρχή, η λέξη προέκυπτε βάσει των επισκέψεων στην ηλεκτρονική σελίδα και στις αναζητήσεις του online λεξικού. Το 2006 και το 2007 όμως η πρακτική άλλαξε, κι έγινε διαδικτυακή ψηφοφορία. Επειδή τα αποτελέσματα δεν κρίθηκαν αντιπροσωπευτικά, η διαδικασία άλλαξε για μια ακόμα, αλλά τελευταία φορά, κι απ’ το 2008 ως σήμερα η λέξη της χρονιάς προκύπτει από τις αναζητήσεις που γίνονται στην ιστοσελίδα του. Μ’ άλλα λόγια όσο περισσότερο αναζητούν οι χρήστες μια λέξη, μέσα σε μια χρονιά, τόσο πιο ψηλά εμφανίζεται στον κατάλογο της δημοφιλίας. Το 2020, Λέξη της Χρονιάς ήταν το pandemic (πανδημία), το 2021 vaccine (εμβόλιο), και το 2022 gaslighting (ψυχολογική χειραγώγηση).

Γιατί όμως να ψάξει τόσο πολύ το 2023 ο κόσμος αυτή τη λέξη; Έγινε κάποια μεγάλης κλίμακας επίθεση προϊόντων-μαϊμού στην αγορά, και ένιωσαν ανασφάλεια για την γνησιότητα των πιστοποιημένων προϊόντων; Μήπως αυξήθηκαν τα περιστατικά αντιποίησης αρχής και πλαστοπροσωπίας, όπου ολοένα και περισσότεροι κάλπηδες παριστάνουν κάτι που δεν είναι; Ή μήπως εμφανίστηκαν περισσότεροι σωσίες, αντιγραφείς, και ψεύτες, από κάθε άλλη εποχή;

Το 2023 έγιναν όλα αυτά και μερικά περισσότερα, καθώς οι «αυθέντες» έγιναν όλο και πιο δυσδιάκριτοι. Η κύρια και οφθαλμοφανής αιτία της ανακήρυξης του «αυθεντικού» σε λέξη της χρονιάς είναι η τεχνολογία, η οποία θολώνει ολοένα και πιο γρήγορα τα όρια μεταξύ αληθινού και ψεύτικου, μεταξύ αυθεντικού και πλαστού. Μπορεί ακόμα να μην έχουν εκπληρωθεί οι υποσχέσεις της εικονικής πραγματικότητας, της συνθήκης εκείνης που θα εκτοξεύσει στα άστρα την σύγχυση, αλλά σήμερα, εδώ, έχουμε στα χέρια μας μια δύναμη που μετατρέπει κάθε μας αξιολόγηση, σ’ ένα αίνιγμα διάκρισης μεταξύ πλαστού και γνήσιου.

Το 2023 είναι χωρίς αμφιβολία η χρονιά του ChatGPT και της «παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης». Ποιος θα σας πει ότι το κείμενο που διαβάζετε είναι αυθεντικό; Ποιος σας ευγγυάται ότι γράφτηκε από άνθρωπο, κι όχι απ’ τη μηχανή; Η χρήση των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων διατυπώνει σε όλους μας ένα θεμελιώδες ερώτημα σχετικά με την κυριότητα, την εγκυρότητα και την αυθεντικότητα των κειμένων. Αλλά όχι μόνο. Το ίδιο συμβαίνει και με τις εικόνες. Πόσο αυθεντικό είναι ένα έργο που έχει δημιουργηθεί από ένα μοντέλο AI στο στυλ ενός μεγάλου ζωγράφου, όπως ας πούμε του Φράνσις Μπέικον; Αν αύριο εμφανιστεί ένα νέο έργο καλλιτέχνη του προηγούμενου αιώνα, πως θα ξέρουμε ότι δεν δημιουργήθηκε από AI;

Τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο περίπλοκα, αν σκεφτούμε τη δύναμη του βίντεο. Η σκέψη και μόνο των σκανδάλων που θα προκληθούν από τη δυνατότητα του καθενός να δημιουργεί Deepfake βίντεο, προκαλεί ανατριχίλα. Η κλωνοποίηση της φωνής, ομοίως, θέτει το υπόβαθρο για να γίνουν τρομερές απάτες. Τώρα που ο καθένας μπορεί να γράφει, να μιλάει και να υποδύεται πειστικά όποιον επιθυμεί στον ψηφιακό χώρο, η έννοια της αυθεντικότητας αποκτά όλο και μεγαλύτερη αξία. Σύντομα, θα αναρωτιόμαστε για τη γνησιότητα των πάντων. Απ’ τη στιγμή που θα μπορούμε σε λίγο όλοι να βάζουμε τους ψηφιακούς μας κλώνους (digital twins), να μας παριστάνουν, εύλογα κάθε φορά που κάποιος θα μιλάει μαζί μας θα αναρωτιέται αν μιλάει με τον αυθεντικό μας εαυτό. Η φετινή Λέξη της Χρονιάς ήταν εξαιρετικά επιτυχημένη. Στον κόσμο που ξημερώνει, η εργοστασιακή ρύθμιση των εικονικών μας σχέσεων θα είναι προϊόν της διαμεσολάβησης μιας τεχνητής νοημοσύνης, και σαν αποτέλεσμα, ο εντοπισμός του «αυθέντη» θα γίνεται όλο και πιο δύσκολος.

Γλώσσα, Η Ζωή μας σήμερα Χωρίς σχόλια »
Νοέ
4

Η ΗΛΙΑΚΗ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 4 Νοεμβρίου 2023

“Ο Ελύτης δόμησε ολόκληρο το έργο του με άξονα το φως, διαμόρφωσε μία “ηλιακή μεταφυσική” –δεν μιλούμε απλώς για μία φυσική προτίμηση, αλλά για μία πολυσήμαντη έννοια” θα πει σε παλιότερη συνέντευξή της ηΙουλίτα Ηλιοπούλου, η γυναίκα που ερωτεύτηκε, αγάπησε και στάθηκε δίπλα στον Οδυσσέα Ελύτη μέχρι το τέλος της ζωής του. Η καθοριστική σχέση του σπουδαίου ποιητή που

– Πώς ήταν μια τυπική ημέρα στο ποιητικό εργαστήριο του Ελύτη;

Τυπική ηµέρα δεν υπήρχε. Αναζητούσε τη συνέχεια ενός στίχου για πολύ καιρό, µπορεί για δεκαετίες ολόκληρες – δεν ήταν από τους ποιητές που ολοκλήρωναν ένα ποίηµα µέσα σε ένα εύλογο διάστηµα µιας ηµέρας ή µιας εβδοµάδας. Υπήρχαν περίοδοι που δούλευε παράλληλα κείµενα ή συλλογές. Οταν έγραφε, σταµατούσε να διαβάζει και να ζωγραφίζει και αφοσιωνόταν σε αυτό που δούλευε. ∆εν του άρεσε ένα κείµενο που ο ίδιος θεωρούσε ανολοκλήρωτο να παραµένει. Είχε την τόλµη και κατέστρεφε έργα ηµιτελή, εικαστικά, τα πάντα. Με την κυκλοφορία µας ποιητικής συλλογής απαλλασσόταν από χειρόγραφα και δακτυλόγραφα που σχετίζονταν µε αυτήν, παρέχοντας στον εαυτό του την ελευθερία να δει καθαρά το επόµενο βήµα. Σαφώς έγραφε πολύ περισσότερο το βράδυ παρά το πρωί. Οσο και αν στην ποίησή του ένας ουσιαστικός φυσικός και µεταφυσικός άξονας είναι το φως, στη δουλειά του προτιµούσε την ησυχία της νύχτας.

-Ο ίδιος πώς ζούσε στην καθημερινότητά του; Και με ποιο τρόπο μετουσίωνε απλά, καθημερινά πράγματα, σε ποίηση;

Όπως η ποίηση είναι υπέρβαση, άρση των αντιθέσεων, ελεύθερη, συνδυαστική φαντασία, αλλά και τάξη και οριοθέτηση, έτσι και ο ποιητής μπορεί να γίνεται παραγωγός θαυμάτων, αλλά συνάμα είναι και ένας επίμονος καλλιεργητής, με “λογισμό και μ’ όνειρο” οπλισμένος. Ο Ελύτης ζούσε με τάξη και πρόγραμμα, με αφοσίωση στη δουλειά του, πάντα πολύ απλά. Δεχόταν τα ερεθίσματα αναμφίβολα, αλλά ο θεματικός πυρήνας των ποιημάτων του δεν ήταν ανιχνεύσιμος –τις περισσότερες φορές και σε πρώτο επίπεδο– μέσα στην τρέχουσα πραγματικότητα. Μία ιδιαίτερα εσωτερική διαδικασία νοηματοδοτούσε τα θέματά του και τα μετουσίωνε γλωσσικά.

– Υπάρχουν άλλα στοιχεία της καθημερινής ζωής που διαφοροποιούν τον άνθρωπο Ελύτη από τον ποιητή;

Αντιθέτως, υπήρχε εντυπωσιακή συνέπεια ανάµεσα στις αρχές που ανιχνεύει κανείς στο έργο του και στις αρχές που εφάρµοζε στην καθηµερινότητά του. Το ότι εργαζόταν βράδυ ήταν η µόνη αντίφαση, αν µπορεί να τη θεωρήσει κανείς αντίφαση, όπως και το γεγονός ότι ενώ όλη η ποίησή του είναι ανοιχτή στο ύπαιθρο ο ίδιος δεν διενοείτο να γράψει πουθενά αλλού εκτός από το γραφείο του. Σε επίπεδο όµως ηθικών και αισθητικών αρχών δεν υπήρχε καµία ουσιαστική διάσταση. Την ολιγάρκεια που διακηρύσσει στο έργο του, την απόλυτη αντίθεσή του στην αντίληψη της πρακτικής ζωής του συµφέροντος ή του κέρδους, τη δικαιοσύνη ή την αθωότητα, όλα τα έβρισκε κανείς στον τρόπο µε τον οποίο διαχειριζόταν το εικοσιτετράωρό του.

-Πόσο άλλαξε η οπτική σας απέναντί της αφότου “γνωρίσατε” τον Ελύτη;

Τον Ελύτη τον γνώρισα νωρίς στη ζωή μου. Για μένα τότε και τώρα αποτελούσε και αποτελεί την πραγμάτωση της θαυμαστής πληρότητας περιεχομένου και έκφρασης –σας το λέω όπως το εξέφραζα τότε, μαθήτρια.

-Από όσα σας έλεγε κατά καιρούς, ποιο είναι εκείνο που θα κρατούσατε για τη σημερινή εποχή;

Απ’ όσα μας έλεγε, σε όλους, και μας λέει καθημερινά μέσα απ’ το έργο του, ας κλείσουμε με την προτροπή να αναζητήσουμε μες στην πραγματικότητά μας “το βαθύτερο νόημα ενός ταπεινού παραδείσου, που είναι ο αληθινός μας εαυτός, το δίκιο μας, η ελευθερία μας, ο δεύτερος και πραγματικός ηθικός μας ήλιος”.

Γλώσσα, Ποίηση, Σχέσεις Χωρίς σχόλια »