Νέα από όλον τον Κόσμο

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 13 Αυγούστου 2026

Οι μετακινήσεις αυτές, ωστόσο, δεν είχαν τον χαρακτήρα της μαζικής φυγής, αλλά της αριστοκρατικής απομόνωσης. Με την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και την επικράτηση του Μεσαίωνα, η συνήθεια αυτή χάθηκε εντελώς. Η μετακίνηση ήταν επικίνδυνη, οι δρόμοι κακοσυντηρημένοι και τα ταξίδια συνδέονταν σχεδόν αποκλειστικά με το θρησκευτικό προσκύνημα, το εμπόριο ή τις στρατιωτικές εκστρατείες. Ο απλός λαός ζούσε και πέθαινε στον τόπο όπου γεννιόταν, με την έννοια της «αναψυχής» να περιορίζεται στις τοπικές θρησκευτικές πανηγύρεις.

Κατά τον 17ο και 18ο αιώνα, η ιδέα της ταξιδιωτικής μετακίνησης επανήλθε μέσα από το λεγόμενο Grand Tour (Μεγάλη Περιήγηση). Νέοι αριστοκράτες, κυρίως από τη Βρετανία, ταξίδευαν στην ηπειρωτική Ευρώπη – Ιταλία, Γαλλία, Ελβετία, Ελλάδα – για να ολοκληρώσουν τη μόρφωσή τους, να γνωρίσουν τις τέχνες και να καλλιεργήσουν το πνεύμα τους.

Φυσικά, για να απολαύσουν και το ήπιο μεσογειακό κλίμα. Παρ’ όλα αυτά, το ταξίδι αυτό δεν ήταν «διακοπές» με τη σημερινή έννοια: διαρκούσε συχνά μήνες ή και χρόνια, απαιτούσε τεράστια κεφάλαια και αποτελούσε μια «τελετή ενηλικίωσης» για την ανώτερη τάξη.

Η ουσιαστική καμπή για τη γέννηση των θαλασσινών διακοπών τοποθετείται στα μέσα του 18ου αιώνα στην Αγγλία. Μέχρι τότε ο ωκεανός θεωρούνταν εχθρικός, σκοτεινός και κατοικημένος από μυθικά τέρατα. Οι παραθαλάσσιες περιοχές ήταν τόποι φτώχειας, ψαράδων και πειρατών, ενώ ο θαλασσινός αέρας θεωρούνταν «ύποπτος» για ασθένειες.

Η αλλαγή της νοοτροπίας δεν ξεκίνησε από την αναζήτηση της διασκέδασης, αλλά από την ίδια την ιατρική επιστήμη. Οπως επισημαίνεται στο «Sister Magazine» («A Day at the Seaside: A Cultural History of the Beach Holiday»), το παραθαλάσσιο θέρετρο και οι διακοπές στη θάλασσα εμφανίστηκαν ως αποτέλεσμα της αυξανόμενης ανησυχίας των ανώτερων τάξεων της αγγλικής κοινωνίας για την υγεία τους. Οι πόλεις με θερμά λουτρά και ιαματικά ύδατα (spa towns) υπήρξαν οι πρώτοι πρόδρομοι των παραθαλάσσιων θερέτρων στις αρχές του 18ου αιώνα, όταν γιατροί – επιχειρηματίες υποστήριξαν για πρώτη φορά τις θεραπευτικές ιδιότητες του νερού.

Το σημείο καμπής, λοιπόν, ήρθε το 1750 με τον δρα Ρίτσαρντ Ράσελ (Dr Richard Russell) στο Μπράιτον. Ο Ράσελ εξέδωσε μια επαναστατική διατριβή στην οποία υποστήριζε ότι το θαλασσινό νερό, η εισπνοή του θαλασσινού αέρα αλλά και η κατάποση θαλασσινού νερού μπορούσαν να θεραπεύσουν σοβαρές παθήσεις, όπως η φυματίωση, οι ρευματισμοί, οι δερματοπάθειες, ακόμη και αυτή η «μελαγχολία».

Ακόμη και σ’ εκείνη τη συγκυρία, πάντως, το μπάνιο στη θάλασσα δεν θεωρούνταν ψυχαγωγική δραστηριότητα, αλλά στοχευμένη ιατρική συνταγή. Οι ασθενείς βουτούσαν στα παγωμένα νερά της Μάγχης χειμώνα – καλοκαίρι, συχνά με τη βοήθεια επαγγελματιών «βουτηχτών». Για τη διατήρηση της αιδούς, χρησιμοποιούνταν οι περίφημες bathing machines (ξύλινες άμαξες που σύρονταν από άλογα μέσα στο νερό), επιτρέποντας στους λουομένους να μπουν στη θάλασσα μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα, φορώντας βαριά, ολόσωμα, υφασμάτινα ενδύματα.

Η παρουσία του πρίγκιπα της Ουαλίας (μετέπειτα βασιλιά Γεώργιου Δ΄) στο Μπράιτον στα τέλη του 18ου αιώνα μετέτρεψε την ιατρική αυτή ανάγκη σε κοσμική μόδα. Η αριστοκρατία άρχισε να συρρέει στα παραθαλάσσια μέρη, εγκαινιάζοντας την κουλτούρα των πρώτων παραθαλάσσιων θερέτρων, όπου το ιατρικό πρωτόκολλο σταδιακά παραχωρούσε τη θέση του στην κοινωνική δικτύωση, τους περιπάτους στις προβλήτες και τους χορούς στις αίθουσες υποδοχής.

Αν ο 18ος αιώνας γέννησε την ιδέα του παραθερισμού για την ελίτ, ο 19ος αιώνας ήταν εκείνος που την κατέστησε προσβάσιμη σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Δύο ήταν οι βασικοί καταλύτες αυτής της τεράστιας αλλαγής: η Βιομηχανική Επανάσταση και η ραγδαία ανάπτυξη του σιδηροδρόμου, όπως διαβάζουμε σε σχετικό σημείωμα της ιταλικής «Repubblica». Η βιομηχανοποίηση άλλαξε ριζικά την αντίληψη του χρόνου. Για πρώτη φορά, η ζωή των ανθρώπων χωρίστηκε αυστηρά σε «χρόνο εργασίας» μέσα στο εργοστάσιο και «χρόνο εκτός εργασίας». Ταυτόχρονα, η ατμόσφαιρα των βιομηχανικών πόλεων έγινε αποπνικτική, γεμάτη αιθαλομίχλη, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για καθαρό αέρα. Με την εξάπλωση του σιδηροδρομικού δικτύου στη Βρετανία και την ηπειρωτική Ευρώπη, οι αποστάσεις μειώθηκαν δραστικά. Οι εργαζόμενοι των αστικών κέντρων (όπως το Μάντσεστερ, το Λίβερπουλ ή το Λονδίνο) μπορούσαν πλέον μέσα σε λίγες ώρες και με χαμηλό κόστος να φτάσουν στις ακτές.

Την ίδια περίοδο αναλαμβάνει δράση ο Τόμας Κουκ (Thomas Cook), ο οποίος θεωρείται ο «πατέρας του οργανωμένου τουρισμού». Το 1841 διοργάνωσε το πρώτο ομαδικό ταξίδι με τρένο στην Αγγλία για 570 επιβάτες, εγκαινιάζοντας την έννοια του ταξιδιωτικού πακέτου. Λίγο αργότερα, επέκτεινε τις δραστηριότητές του στην ηπειρωτική Ευρώπη, την Ελβετία και την Αίγυπτο, αποδεικνύοντας ότι το ταξίδι μπορούσε να οργανωθεί κεντρικά, να περιλαμβάνει εισιτήρια, διαμονή και φαγητό, και να προσφερθεί σε προσιτή τιμή στη νεοσύστατη μεσαία τάξη.

Παράλληλα, κατά τον 19ο αιώνα εμφανίζεται η διεκδίκηση του «ελεύθερου χρόνου». Σύμφωνα επίσης με τη «Repubblica», η έννοια της άδειας μετ’ αποδοχών υπήρξε το αποτέλεσμα σκληρών, πολυετών αγώνων του εργατικού κινήματος. Οι εργάτες, που μέχρι τότε δούλευαν 6 ή 7 ημέρες την εβδομάδα με εξαντλητικά δωδεκάωρα ωράρια, άρχισαν να διεκδικούν ημέρες ανάπαυσης και με τη βούλα. Στην Αγγλία, η θέσπιση των επίσημων αργιών το 1871 επέτρεψε στις μάζες να κατακλύσουν τις παραλίες για μονοήμερες ή διήμερες αποδράσεις, δημιουργώντας τις πρώτες λαϊκές παραθαλάσσιες λουτροπόλεις, όπως το Μπλάκπουλ.

Ο 20ός αιώνας ήταν ο τελευταίος σταθμός σ’ αυτή τη μεγάλη διαδρομή μετατρέποντας τις διακοπρς από πολυτέλεια σε θεσμοθετημένο κοινωνικό δικαίωμα. Το σημείο-σταθμός για τη σύγχρονη μορφή των καλοκαιρινών διακοπών ήρθε το 1936 στη Γαλλία, με την εκλογή της κυβέρνησης του Λαϊκού Μετώπου υπό τον Λεόν Μπλουμ. Για πρώτη φορά στην παγκόσμια ιστορία θεσμοθετήθηκαν διά νόμου δύο εβδομάδες άδειας μετ’ αποδοχών για όλους τους εργαζόμενους στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα.

Το καλοκαίρι του 1936 έμεινε στην ιστορία ως το «καλοκαίρι της ελπίδας»: χιλιάδες γάλλοι εργάτες, που δεν είχαν δει ποτέ στη ζωή τους τη θάλασσα, φόρτωσαν τα ποδήλατά τους, ανέβηκαν στα τρένα με μειωμένο εισιτήριο και κατέκλυσαν τις παραλίες της Νορμανδίας και της Κυανής Ακτής. Η εικόνα του εργάτη που ξαπλώνει στην άμμο και κοιτάζει το κύμα έγινε το διαχρονικό σύμβολο μιας νέας κοινωνικής κατάκτησης.

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά τη διάρκεια της ταχείας οικονομικής ανάπτυξης των δεκαετιών του 1950 και του 1960 (τα λεγόμενα «ένδοξα χρόνια» της Ευρώπης), ο τουρισμός μετατράπηκε σε μια γιγαντιαία βιομηχανία. Η εξάπλωση του ιδιωτικού αυτοκινήτου, οι φθηνές ναυλωμένες αεροπορικές πτήσεις (charters) και η ραγδαία ανάπτυξη μεγάλων ξενοδοχειακών συγκροτημάτων μετέτρεψαν τη Μεσόγειο – την Ισπανία, την Ιταλία, τη Γαλλική Ριβιέρα και την Ελλάδα – στον απόλυτο θερινό προορισμό για εκατομμύρια Ευρωπαίους.

Σε αυτή την περίοδο αλλάζει και η αισθητική του σώματος. Το λευκό δέρμα, που κάποτε ήταν σύμβολο πλούτου και αποχής από τη χειρωνακτική εργασία στο υπαίθριο φως, παραχωρεί τη θέση του στο ηλιοκαμένο δέρμα. Χάρη σε ανθρώπους της μόδας, όπως η Κοκό Σανέλ, το μαύρισμα μετατρέπεται σε σύμβολο υγείας, ευεξίας, ευημερίας και ταξιδιωτικής εμπειρίας. Είχε περάσει προ πολλού η εποχή που η θάλασσα ήταν ιατρικό «φάρμακο» και προνόμιο της αριστοκρατίας. Τώρα γινόταν πλέον ο χώρος της απόλυτης ελευθερίας, του ηλιοβασιλέματος, της χαλάρωσης και της κατανάλωσης.

Στον 21ο αιώνα, οι καλοκαιρινές διακοπές έχουν εξελιχθεί σε μια πολυδιάστατη εμπειρία, που αφορά την οικονομία, την οικολογία και την κλιματική αλλαγή. Από τον κλασικό μαζικό τουρισμό του «ήλιος, θάλασσα και άμμος», ο οποίος κυριάρχησε στα τέλη του προηγούμενου αιώνα, περάσαμε σταδιακά στην εποχή της απόλυτης εξατομίκευσης. Οι σύγχρονοι ταξιδιώτες αναζητούν εναλλακτικές μορφές παραθερισμού: από τον οικοτουρισμό και τον πολιτιστικό τουρισμό, μέχρι τον αγροτουρισμό και τις αποδράσεις νομάδων.

Παράλληλα, η τεχνολογική επανάσταση και η εμφάνιση των κοινωνικών δικτύων άλλαξαν εκ νέου τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε τις διακοπές. Η εικόνα της παραλίας δεν είναι πλέον μόνο μια προσωπική ανάμνηση, αλλά ένα προϊόν για ποσταρίσματα στο ψηφιακό κοινό. Την ίδια στιγμή, η άνοδος της τηλεεργασίας έχει αρχίσει να θολώνει ξανά τα όρια μεταξύ εργασίας και ανάπαυλας, γεννώντας την τάση των workations (συνδυασμός εργασίας και διακοπών).

Ωστόσο, παρά τις τεχνολογικές και κοινωνικές αλλαγές, η ανάγκη του ανθρώπου παραμένει η ίδια με εκείνη που διέγνωσε ο δρ Ράσελ το 1750 και διεκδίκησαν οι εργάτες το 1936: η ανάγκη για αποσύνδεση από την πιεστική καθημερινότητα, η σωματική επαφή με το φυσικό στοιχείο και η αναζήτηση της πνευματικής ευεξίας. Τελικά, οι καλοκαιρινές διακοπές δεν ήταν ποτέ ένα αυτονόητο δώρο της φύσης, αλλά μια πολιτισμική και κοινωνική εφεύρεση, η οποία διαμορφώθηκε μέσα από την εξέλιξη της ιατρικής, την τεχνολογική πρόοδο και τους αγώνες αιώνων για το δικαίωμα στον ελεύθερο χρόνο

Από ΤΑ ΝΕΑ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 13 Ιουλίου 2026

Τα τελευταία χρόνια η σκανδιναβική φιλοσοφία ζωής έχει αποκτήσει φανατικούς υποστηρικτές σε όλο τον κόσμο. Από το hygge (η αίσθηση θαλπωρής και άνεσης) έως το το friluftsliv (ζωή στη φύση), η ευεξία των χωρών του Βορρά μοιάζει να αποτελεί πηγή έμπνευσης για όσους αναζητούν μια πιο ισορροπημένη καθημερινότητα.

Είναι όμως πράγματι μια νέα τάση ή πρόκειται για κάτι πολύ βαθύτερο; Ο Ιωάννης Σταματέλος, ψυχολόγος υγείας που ζει και εργάζεται στη Νορβηγία, εξηγεί στη Vogue Greece ότι η σκανδιναβική ευεξία προϋπήρχε πολύ πριν η βιομηχανία του wellness την ανακαλύψει. «Η σκανδιναβική ευεξία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κουλτούρας των Σκανδιναβών. Στον πυρήνα της βρίσκεται η βαθιά σύνδεση και η αγάπη του ανθρώπου για τη φύση. Η σχέση αυτή βασίζεται στον σεβασμό και την αμοιβαιότητα, καθώς και οι δύο πλευρές ωφελούνται από αυτήν. Πάνω σε αυτή την ώριμη σχέση οικοδομείται η ευεξία των ανθρώπων στη Βόρεια Ευρώπη.

Όπως εξηγεί, στη Νορβηγία υπάρχει μια χαρακτηριστική φράση που συνοψίζει ολόκληρη αυτή τη φιλοσοφία. Η φράση αυτή είναι η “Ut på tur, aldri sur” που σημαίνει «Έξω στη φύση, ποτέ κακόκεφος».

«Η φράση αυτή εκφράζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ρυθμίζουν την ψυχική τους κατάσταση μέσα από την άσκηση και την επαφή με τα φιόρδ, τα βουνά, τα ποτάμια και τον καθαρό αέρα. Η ευεξία στη Σκανδιναβία, λοιπόν, είναι ένας διαχρονικός τρόπος ζωής μέσα από τον οποίο οι άνθρωποι διατηρούν την υγεία και την ισορροπία τους». αναφέρει.

Παρότι η Ελλάδα και οι σκανδιναβικές χώρες μοιράζονται έναν πλούσιο φυσικό πλούτο, η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι τον εντάσσουν στην καθημερινότητά τους. Σύμφωνα με τον ψυχολόγο, στον Βορρά η επαφή με τη φύση δεν αποτελεί δραστηριότητα του Σαββατοκύριακου αλλά μέρος της καθημερινής ζωής. «Στις βόρειες χώρες η καθημερινότητα είναι οργανωμένη γύρω από τη φύση. Μετά την εργασία, είναι συνηθισμένο οι άνθρωποι να αφιερώνουν αρκετές ώρες σε δραστηριότητες όπως ο περίπατος, η πεζοπορία, το σκι, το ψάρεμα ή ακόμη και το κυνήγι», εξηγεί ο ίδιος.

Πέρα όμως από αυτή τη μικρή διαφορά, η υιοθέτηση αυτής της φιλοσοφίας των ανθρώπων του Βορρά κατά τον κ. Σταματέλο δεν απαιτεί θεαματικές αλλαγές. «Θα πρότεινα σε οποιον θέλει να υιοθετήσει την σκανδιναβική ευεξία να ξεκινήσει κανείς με μικρές καθημερινές αλλαγές. Να αφιερώνει χρόνο στον εαυτό του μετά την εργασία, συνδυάζοντας μια βόλτα σε ένα πάρκο, μια παραλία, ένα ποτάμι, ένα δάσος ή οποιονδήποτε χώρο πρασίνου. Ακόμη καλύτερα, να επιλέξει μια μορφή άσκησης στη φύση που πραγματικά του ταιριάζει».

Μιλώντας ως ψυχολόγος που έχει ζήσει χρόνια στη Νορβηγία και έχει εργαστεί σε δομές υγείας εκεί, ο κ. Σταματέλος δεν μπορεί να μην αναφέρει αυτό το στοιχείο που η ελληνική κουλτούρα διαθέτει σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με τη Σκανδιναβία. «Η φιλοξενία και το ενδιαφέρον για τον συνάνθρωπο αποτελούν διαχρονικά στοιχεία της ελληνικής κουλτούρας, παρότι σήμερα δοκιμάζονται από τις απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής», εξηγεί προσθέτοντας πως σε αρκετές χώρες καταβάλλονται προσπάθειες για την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, καθώς είναι πλέον σαφές ότι το αίσθημα του ανήκειν, η εμπιστοσύνη και η αλληλεγγύη αποτελούν βασικούς πυλώνες της ευεξίας.

Εκτός από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που κάνει κάθε κουλτούρα ξεχωριστή, η ιδανική εκδοχή ευεξίας κατά τον ειδικό δεν βρίσκεται αποκλειστικά ούτε στον Βορρά ούτε στον Νότο. «Η σκανδιναβική κουλτούρα μάς διδάσκει τη συστηματική επαφή με τη φύση, τη σωματική δραστηριότητα και την αξία της καθημερινής ισορροπίας. Η μεσογειακή κουλτούρα μάς υπενθυμίζει τη σημασία της ανθρώπινης επαφής, της φιλοξενίας, της συλλογικότητας και της φροντίδας του άλλου.» Και ίσως αυτή να είναι τελικά η πιο σύγχρονη εκδοχή της ευεξίας, η ισορροπία ανάμεσα στη φροντίδα του εαυτού μας και στη φροντίδα της κοινότητας, καθώς και μια καθημερινή, ουσιαστική σχέση με τη φύση

Από vogue

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 11 Ιουλίου 2026

Η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε, επικοινωνούμε και αναζητούμε πληροφορίες. Ωστόσο, οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή. Ο επόμενος μεγάλος σταθμός ονομάζεται AGI (Artificial General Intelligence) και πολλοί από τους σημαντικότερους ανθρώπους του χώρου εκτιμούν ότι μπορεί να βρίσκεται μόλις λίγα χρόνια μακριά. Τι ακριβώς είναι όμως η AGI, γιατί θεωρείται τόσο σημαντική και πόσο θα αλλάξει την καθημερινότητα πολιτών, επιχειρήσεων και ασφαλιστικής αγοράς;

Μέχρι σήμερα, τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούμε –όπως το ChatGPT, το Gemini ή το Claude– είναι ιδιαίτερα ικανά σε συγκεκριμένες εργασίες. Μπορούν να γράψουν ένα κείμενο, να μεταφράσουν, να δημιουργήσουν εικόνες, να αναλύσουν δεδομένα ή να βοηθήσουν στον προγραμματισμό. Παρόλα αυτά, παραμένουν εξειδικευμένα εργαλεία. Δεν διαθέτουν πραγματική γενική νοημοσύνη.

Η AGI, δηλαδή η Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη, αποτελεί κάτι εντελώς διαφορετικό. Πρόκειται για ένα σύστημα που θα μπορεί να μαθαίνει, να κατανοεί, να σχεδιάζει, να λύνει προβλήματα και να προσαρμόζεται σε οποιαδήποτε εργασία, όπως ακριβώς κάνει ένας άνθρωπος – ή ακόμη καλύτερα. Δεν θα χρειάζεται να έχει εκπαιδευτεί ειδικά για κάθε νέα αποστολή. Θα μπορεί να μεταφέρει γνώσεις από έναν τομέα σε έναν άλλο, να αποκτά νέες δεξιότητες μόνο του και να λαμβάνει σύνθετες αποφάσεις.

Με απλά λόγια, αν η σημερινή τεχνητή νοημοσύνη μοιάζει με έναν εξαιρετικό ειδικό συνεργάτη, η AGI θα μοιάζει περισσότερο με έναν άνθρωπο υψηλής εκπαίδευσης, ο οποίος μπορεί να αναλάβει σχεδόν οποιοδήποτε πνευματικό έργο.

Σε τι θα διαφέρει από το σημερινό ChatGPT;

Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη διαφορά. Το ChatGPT, όσο εντυπωσιακό κι αν είναι, λειτουργεί κυρίως ως ένας εξαιρετικά ικανός «βοηθός». Απαντά σε ερωτήσεις, γράφει κείμενα, αναλύει δεδομένα και μπορεί να εκτελέσει πολλές διαφορετικές εργασίες, αλλά πάντα κατόπιν εντολής του χρήστη και συνήθως μία κάθε φορά. Δεν διαθέτει πραγματική αυτονομία, δεν έχει μακροχρόνια μνήμη, δεν θέτει μόνο του στόχους ούτε μπορεί να αναλάβει μια σύνθετη αποστολή από την αρχή έως το τέλος χωρίς συνεχή ανθρώπινη καθοδήγηση.

Η AGI, αντίθετα, θα λειτουργεί περισσότερο ως ένας ανεξάρτητος συνεργάτης. Αντί να της ζητήσεις να γράψει μια έκθεση, θα μπορείς να της αναθέσεις, για παράδειγμα, «βρες την καλύτερη ασφαλιστική στρατηγική για την επιχείρησή μου τα επόμενα πέντε χρόνια». Εκείνη θα αναζητήσει τις απαραίτητες πληροφορίες, θα αναλύσει την αγορά, θα επικοινωνήσει με άλλες εφαρμογές, θα συγκρίνει προϊόντα, θα αξιολογήσει κινδύνους, θα συντάξει την τελική πρόταση και θα την αναθεωρεί κάθε φορά που αλλάζουν οι συνθήκες, χωρίς να χρειάζεται να της υποδεικνύεις κάθε επιμέρους βήμα. Με άλλα λόγια, το ChatGPT εκτελεί εργασίες. Η AGI θα αναλαμβάνει ολόκληρα έργα.

Πόσο κοντά βρισκόμαστε;

Εδώ αρχίζουν οι διαφωνίες. Ορισμένοι από τους κορυφαίους ανθρώπους της τεχνολογίας πιστεύουν ότι η AGI βρίσκεται πολύ πιο κοντά απ’ όσο φανταζόμαστε. Ο Demis Hassabis (CEO Deep Mind) εκτιμά ότι η ανθρωπότητα διαθέτει μόλις λίγα χρόνια για να προετοιμαστεί και τοποθετεί την άφιξη της AGI περίπου στο 2030, με απόκλιση ενός έτους, χαρακτηρίζοντάς την «την αρχή μιας νέας ανθρώπινης εποχής».  Ακόμη πιο αισιόδοξος εμφανίζεται ο Dario Amodei (CEO Anthropic), ο οποίος θεωρεί ότι εξαιρετικά ισχυρά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να εμφανιστούν ήδη μέσα στο 2026 ή το 2027.

Από την άλλη πλευρά, αρκετοί ερευνητές επισημαίνουν ότι η πραγματική AGI είναι πολύ δυσκολότερη απ’ όσο παρουσιάζεται και ότι ενδέχεται να χρειαστούν αρκετές ακόμη δεκαετίες. Ακόμη και ο ίδιος ο Hassabis αναγνωρίζει ότι τα σημερινά συστήματα υστερούν ακόμη σε βασικές ανθρώπινες ικανότητες, όπως η συνεχής μάθηση, ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός και η σταθερότητα στη λήψη αποφάσεων.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι σχεδόν κανείς πλέον δεν αντιμετωπίζει την AGI ως επιστημονική φαντασία. Το ερώτημα δεν είναι αν θα έρθει, αλλά πότε.

Πώς θα αλλάξει τη ζωή μας;

Οι επιπτώσεις αναμένεται να είναι αντίστοιχες –ή και μεγαλύτερες– από εκείνες που προκάλεσε η εμφάνιση του Διαδικτύου. Οι προσωπικοί μας υπολογιστές και τα κινητά τηλέφωνα θα μετατραπούν σε πραγματικούς ψηφιακούς συνεργάτες. Αντί να ανοίγουμε δεκάδες εφαρμογές, θα δίνουμε έναν στόχο και η AGI θα οργανώνει μόνη της τα βήματα για να τον πετύχει.

Θα μπορεί να διαχειρίζεται το ηλεκτρονικό μας ταχυδρομείο, να οργανώνει ταξίδια, να συντάσσει συμβάσεις, να διαπραγματεύεται προσφορές, να αναλύει οικονομικά στοιχεία, να προγραμματίζει επενδύσεις, ακόμη και να λειτουργεί ως προσωπικός γιατρός πρώτης αξιολόγησης ή οικονομικός σύμβουλος.

Στην επιστήμη, η επίδραση ενδέχεται να είναι ακόμη μεγαλύτερη. Ο Hassabis έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι η AGI μπορεί να επιταχύνει θεαματικά την ανακάλυψη νέων φαρμάκων, θεραπειών και υλικών, συμπιέζοντας σε λίγα χρόνια ερευνητική πρόοδο που σήμερα απαιτεί δεκαετίες

Θα είναι προσιτή στον μέσο πολίτη;

Η απάντηση είναι πιθανότατα «ναι». Αν δούμε την ιστορία της τεχνολογίας, σχεδόν κάθε μεγάλη καινοτομία ξεκίνησε ως ακριβή και εξειδικευμένη υπηρεσία πριν γίνει καθημερινό αγαθό. Το ίδιο συνέβη με το Διαδίκτυο, τα smartphones αλλά και με τη σημερινή τεχνητή νοημοσύνη. Μέσα σε μόλις δύο χρόνια, εργαλεία που αρχικά απευθύνονταν σε λίγους επαγγελματίες χρησιμοποιούνται πλέον δωρεάν από εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους.

Οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι η AGI δεν θα αποτελεί προϊόν μόνο για μεγάλες επιχειρήσεις. Αντίθετα, θα ενσωματωθεί σταδιακά σε κινητά τηλέφωνα, υπολογιστές, αυτοκίνητα και καθημερινές ψηφιακές υπηρεσίες, ώστε να είναι διαθέσιμη ακόμη και σε χρήστες χωρίς ιδιαίτερες τεχνικές γνώσεις

Αν υπάρχει ένα συμπέρασμα που συγκεντρώνει ολοένα μεγαλύτερη συναίνεση, είναι ότι η AGI δεν θα αποτελέσει απλώς μια ακόμη τεχνολογική εξέλιξη. Αναμένεται να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε, παράγουμε πλούτο, λαμβάνουμε αποφάσεις και οργανώνουμε τις κοινωνίες μας.

Είναι πολύ πιθανό ότι μέσα στην επόμενη πενταετία θα αρχίσουμε να βλέπουμε τις πρώτες ουσιαστικές επιπτώσεις της στην οικονομία. Αν όμως οι πιο αισιόδοξες προβλέψεις επιβεβαιωθούν, η δεκαετία που διανύουμε ίσως καταγραφεί στην ιστορία ως η περίοδος κατά την οποία οι υπολογιστές έπαψαν να είναι απλώς εργαλεία και άρχισαν να λειτουργούν ως πραγματικοί συνεργάτες του ανθρώπου

Από underwriter.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 11 Ιουλίου 2026

Σε έναν κόσμο που μας ωθεί καθημερινά να είμαστε πιο επιτυχημένοι και πιο «τέλειοι» σε όλα, η αποδοχή των ατελειών μοιάζει σχεδόν αδύνατη. Από τις φωτογραφίες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μέχρι τις υψηλές απαιτήσεις της εργασίας και της προσωπικής ζωής, η τελειότητα συχνά παρουσιάζεται ως ο μοναδικός δρόμος προς τηνευτυχία . Κι όμως, μια παραδοσιακή ιαπωνική φιλοσοφία έρχεται να υπενθυμίσει ότι ίσως συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Πρόκειται για το “Kintsugi”, μια τέχνη αιώνων που δεν επισκευάζει απλώς ένα σπασμένο αντικείμενο, αλλά μετατρέπει τις ρωγμές του στο πιο όμορφο χαρακτηριστικό του. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που μπορούμε να εφαρμόσουμε και στη δική μας ζωή.

Kintsugi:Όταν κάτι που σπάει αποκτά νέα ζωή

Το Kintsugi γεννήθηκε στην Ιαπωνία πριν από εκατοντάδες χρόνια. Όταν ένα κεραμικό έσπαγε, αντί να πεταχτεί ή να κρυφτούν τα σημάδια του, τα κομμάτια ενώνονταν ξανά με ειδική λάκα αναμεμειγμένη με χρυσό. Έτσι, οι ρωγμές δεν εξαφανίζονταν. Αντίθετα, γίνονταν το πιο εντυπωσιακό σημείο του αντικειμένου. Η φιλοσοφία πίσω από αυτή την τεχνική είναι απλή αλλά βαθιά: οι δυσκολίες, οι απώλειες και οι αλλαγές δεν μειώνουν την αξία μας. Είναι μέρος της ιστορίας μας και μπορούν να μας κάνουν πιο δυνατούς, πιο σοφούς και πιο αυθεντικούς.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι πολλοί άνθρωποι συνδέουν την προσωπική τους αξία με την επιτυχία και την αποδοχή των άλλων. Όταν κάτι δεν εξελίσσεται όπως το είχαμε σχεδιάσει ή όταν κάνουμε ένα λάθος, είναι εύκολο να πιστέψουμε ότι αποτύχαμε ως άνθρωποι. Η εσωτερική αυτοκριτική γίνεται έντονη και πολλές φορές ξεχνάμε ότι τα λάθη αποτελούν φυσικό κομμάτι της ανθρώπινης εμπειρίας. Η τελειομανία μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως όταν γίνεται τρόπος ζωής, συχνά οδηγεί σε άγχος, εξουθένωση και χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Η δύναμη τως αυτοσυμπόνιας

Ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα του Kintsugi είναι η αυτοσυμπόνια. Αυτό δεν σημαίνει να δικαιολογούμε κάθε λάθος ή να σταματήσουμε να προσπαθούμε να εξελιχθούμε. Σημαίνει να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με την ίδια κατανόηση που θα δείχναμε σε έναν αγαπημένο φίλο που περνά μια δύσκολη περίοδο.

Οι επιστήμονες εξηγούν ότι όταν σταματάμε να βλέπουμε τις δυσκολίες ως προσωπικές αποτυχίες και αρχίζουμε να τις αντιμετωπίζουμε ως εμπειρίες που μας διαμορφώνουν, αυξάνεται η ψυχική ανθεκτικότητα και μειώνεται το άγχος. Η αυτοαποδοχή δεν μας κάνει πιο αδύναμους. Αντίθετα, μας βοηθά να συνεχίσουμε με μεγαλύτερη δύναμη.

Τι κάνουν τα πραγματικά ευτυχισμένα ζευγάρια;

Επίσης, ένα ακόμη σημαντικό μάθημα του Kintsugi είναι ότι η επούλωση δεν σημαίνει επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση. Μετά από μια δύσκολη περίοδο, μια απώλεια, μια ασθένεια ή μια μεγάλη αλλαγή, οι άνθρωποι συχνά πιέζουν τον εαυτό τους να γίνουν «όπως παλιά». Όμως αυτό δεν είναι πάντα εφικτό, ίσως όμως να μην είναι και απαραίτητο.

Οι εμπειρίες μάς αλλάζουν. Μας διδάσκουν νέους τρόπους σκέψης, μας κάνουν πιο ώριμους και πολλές φορές μας οδηγούν σε επιλογές που διαφορετικά δεν θα κάναμε ποτέ. Όπως ένα κεραμικό που επισκευάζεται με χρυσό δεν είναι ίδιο με πριν, έτσι κι εμείς δεν χρειάζεται να επιστρέψουμε στην παλιά μας εκδοχή για να είμαστε ολοκληρωμένοι.

Πώς να εφαρμόσετε τη φιλοσοφία του Kintsugi

  • Αντί να επικρίνετε τον εαυτό σας για κάθε λάθος, δοκιμάστε να αναρωτηθείτε τι μάθατε από αυτή την εμπειρία.
  • Όταν μια κατάσταση δεν εξελιχθεί όπως περιμένατε, δώστε χρόνο στον εαυτό σας πριν τη χαρακτηρίσετε αποτυχία.
  • Και όταν κοιτάζετε τις δυσκολίες που έχετε περάσει, προσπαθήστε να αναγνωρίσετε όχι μόνο τον πόνο, αλλά και τη δύναμη που αποκτήσατε μέσα από αυτές.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 1 Ιουλίου 2026

Η διεθνής έρευνα δείχνει σταθερά ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν στην Ολλανδία είναι από τα πιο ευτυχισμένα και υγιή του κόσμου.

Κάθε χρόνο, λίγο πριν από το τέλος της σχολικής χρονιάς, χιλιάδες παιδιά στην Ολλανδία συμμετέχουν σε μια ξεχωριστή δράση που αποτελεί πλέον μέρος της εθνικής τους παράδοσης. Πρόκειται για το Avondvierdaagse, τον «Τετραήμερο Απογευματινό Περίπατο» όπου για τέσσερα διαδοχικά απογεύματα μεγάλοι και μικροί, γονείς και εκπαιδευτικοί βγαίνουν στους δρόμους και στα πάρκα και περπατούν μαζί διανύοντας αποστάσεις αρκετών χιλιομέτρων. Η παράδοση δεν προβλέπει νικητές, χαμένους ή χρονόμετρο. Αξία έχει η χαρά της συμμετοχής, η εμπειρία κι η ολοκλήρωση των 5, 10 ή 15 χλμ. μέσα από γραφικούς δρόμους, καταπράσινα πάρκα και γοητευτικές συνοικίες.

Η εμπειρία καλλιεργεί την επιμονή, την ανθεκτικότητα και την αυτοπεποίθηση χωρίς την πίεση του ανταγωνισμού.

Περισσότερο από μια σχολική εκδήλωση
Το Avondvierdaagse μετρά πολλές δεκαετίες, καθώς ξεκίνησε ως θεσμός στις αρχές του 1900 έπειτα από πρωτοβουλία της Ολλανδικής Ένωσης Φυσικής Αγωγής (NBLO) που διοργάνωσε πεζοπορίες, οι οποίες ωστόσο κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου απαγορεύθηκαν. Σχολεία, οικογένειες, αθλητικοί σύλλογοι, ομάδες πεζοπορίας, άνθρωποι με αναπηρία, άνθρωποι με τους σκύλους τους, όλοι μπορούν να λάβουν μέρος στην εκδήλωση που αποτυπώνει με τον πιο απλό τρόπο την αρχή της ολλανδικής νοοτροπίας: η δραστηριότητα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας.

Με μια πρώτη ματιά, το Avondvierdaagse θα μπορούσε να θεωρηθεί απλώς μια οργανωμένη πεζοπορία για παιδιά. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελεί μια κοινωνική εμπειρία με πολλαπλές διαστάσεις. Τα παιδιά περπατούν με τους φίλους τους, συζητούν, γελούν, γνωρίζουν καλύτερα τη γειτονιά τους και νιώθουν ότι ανήκουν σε μια κοινότητα. Οι γονείς συμμετέχουν ενεργά, ενώ οι εκπαιδευτικοί και οι εθελοντές υποστηρίζουν τη διοργάνωση. Το περπάτημα μετατρέπεται έτσι σε αφορμή για επικοινωνία, συνεργασία και αναμνήσεις. Επιπλέον, τα παιδιά μαθαίνουν να ολοκληρώνουν μια προσπάθεια. Ακόμη κι όταν κουραστούν ή όταν ο καιρός δεν είναι ιδανικός, συνεχίζουν μέχρι το τέλος. Η εμπειρία αυτή καλλιεργεί την επιμονή, την ανθεκτικότητα και την αυτοπεποίθηση χωρίς την πίεση του ανταγωνισμού.

Τα παιδιά περπατούν, τρέχουν, συζητούν με τους φίλους τους, γνωρίζουν καλύτερα τη γειτονιά τους και νιώθουν ότι ανήκουν σε μια κοινότητα.

Ταυτόχρονα, υπάρχουν και εκδηλώσεις ποδηλασίας και κολύμβησης, ενώ σύμφωνα με τη Βασιλική Ολλανδική Ένωση Πεζοπορίας (KWbN), η οποία συμμετέχει στον συντονισμό των εκδηλώσεων, ετησίως συμμετέχουν τουλάχιστον μισό εκατομμύριο άνθρωποι, σε 700 διαφορετικά σημεία σε όλη τη χώρα, με τη βοήθεια δεκάδων χιλιάδων εθελοντών. Η παράδοση δε, περνάει από γενιά σε γενιά, αφού γονείς περπατούν με τα παιδιά τους ακριβώς όπως έκαναν όταν εκείνοι ήταν μικροί με τους δικούς τους. Οι περισσότεροι, μάλιστα, βλέπουν τη δράση ως εθνικό γεγονός, τόσο σημαντικό όσο άλλες εκδηλώσεις όπως η Ημέρα του Βασιλιά, η εθνική εορτή για τον εορτασμό των γενεθλίων του Ολλανδού μονάρχη.

Γιατί τα παιδιά της Ολλανδίας ξεχωρίζουν
Σύμφωνα με έρευνες τα παιδιά που μεγαλώνουν στην Ολλανδία καταγράφουν πολύ υψηλές επιδόσεις σε δείκτες ψυχικής ευεξίας, κοινωνικών σχέσεων και ικανοποίησης από τη ζωή. Συγκεκριμένα έκθεση της UNICEF τα κατέταξε στην πρώτη θέση ανάμεσα στα παιδιά 44 δυτικών χωρών για τη συνολική ευημερία και ευεξία. Με λίγα λόγια, τα παιδιά στην Ολλανδία είναι τα πιο ευτυχισμένα. Βασικός παράγοντας αναδεικνύονται οι κοινωνικές σχέσεις, καθώς τα παιδιά των Κάτω Χωρών διατηρούν ισχυρούς δεσμούς με συνομήλικούς τους, περνούν περισσότερο ποιοτικό χρόνο με τους γονείς τους, έχουν μεγαλύτερη ανεξαρτησία, κινούνται ελεύθερα συνήθως με ποδήλατο από και προς το σχολείο, είναι εξοικειωμένα με την άσκηση, αναλαμβάνουν νωρίς ευθύνες και να λειτουργούν με μεγαλύτερη αυτονομία. Οι περίπατοι αυτοί αποτελούν μια ακόμα ευκαιρία για τα παιδιά να περάσουν χρόνο όχι μόνο με τους γονείς τους, αλλά και με τους φίλους τους, ενισχύοντας ακόμα περισσότερο την αίσθηση της κοινότητας, του ανήκειν καθώς και της εμπιστοσύνης, της ασφάλειας και της αλληλεγγύης. Έτσι, ενισχύεται η αίσθηση ζεστασιάς, παρέας, χαλάρωσης και σύνδεσης που ένας εμβληματικός όρος για την ολλανδική κουλτούρα συμπυκνώνει: gezellig.

Η παράδοση περνάει από γενιά σε γενιά, αφού γονείς περπατούν με τα παιδιά τους ακριβώς όπως έκαναν όταν εκείνοι ήταν μικροί.

Τι μπορούμε να μάθουμε από αυτήν τη δράση
Η χαρά της συμμετοχής είναι σημαντικότερη από την επίδοση, ενώ παράλληλα ενθαρρύνεται η κίνηση ως καθημερινή συνήθεια. Δεν απαιτείται ειδικός εξοπλισμός ή εγκαταστάσεις. Άλλωστε, το περπάτημα είναι μια από τις πιο προσιτές και εύκολες μορφές άσκησης για όλες τις ηλικίες. Οι κοινές διαδρομές και οι δράσεις τέτοιου τύπου φέρνουν πιο κοντά παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικούς. Καλλιεργείται η αίσθηση της κοινότητας και έτσι τα παιδιά νιώθουν ότι αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου κοινωνικού συνόλου. Την ίδια στιγμή, είναι πολύ πιθανό τα παιδιά να παραμείνουν δραστήρια και στην ενήλικη ζωή τους αφού συνδέουν την κίνηση με ευχάριστες αναμνήσεις και παιχνίδι κι όχι με πίεση ή καταναγκασμό.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 20 Ιουνίου 2026

Μετά από δέκα ημέρες στο απόλυτο σκοτάδι του διαστήματος και έχοντας φτάσει πιο μακριά από κάθε άλλον άνθρωπο στην ιστορία, η Κριστίνα Κοχ του Artemis II επέστρεψε στη Γη με ένα μήνυμα που υπερβαίνει τα όρια της επιστήμης.

Η πρώτη γυναίκα που συμμετείχε σε σεληνιακη αποστολή μιλώντας στο Χιούστον λίγες ώρες μετά την προσθαλάσσωσή της, κάλεσε την ανθρωπότητα να συνειδητοποιήσει πως όλοι αποτελούμε ένα ενιαίο πλήρωμα πάνω στην ίδια «διαστημική λέμβο».

Στην πρώτη της δημόσια εμφάνιση μετά την ιστορική πτήση του Αrtemis II, η Κριστίνα Κοχ παραδέχθηκε πως η έννοια που είχε για τη λέξη «πλήρωμα» άλλαξε ριζικά.

«Ένα πλήρωμα είναι μια ομάδα που βρίσκεται πάντα μαζί, ό,τι κι αν συμβεί, πουαγωνίζεται ενωμένη κάθε λεπτό για τον ίδιο σκοπό, που τα μέλη της είναι πρόθυμα να θυσιαστούν σιωπηλά ο ένας για τον άλλον η μία για την άλλη, που δείχνει ευγένεια, που απαιτεί λογοδοσία», είπε η Κοχ.

«Ένα πλήρωμα έχει τις ίδιες ανησυχίες και τις ίδιες ανάγκες, και τα μέλη του πληρώματος είναι αναπόφευκτα, υπέροχα και με αφοσίωση συνδεδεμένα μεταξύ τους», συνέχισε, κοιτάζοντας τους συναδέλφους της.

«Ένα πλήρωμα είναι μια ομάδα που βρίσκεται πάντα μαζί, ό,τι κι αν συμβεί, που αγωνίζεται ενωμένη κάθε λεπτό για τον ίδιο σκοπό, που είναι πρόθυμη να θυσιαστεί σιωπηλά ο ένας για τον άλλον η μία για την άλλη, που δείχνει ευγένεια, που απαιτεί λογοδοσία

«Όταν είδαμε τη μικροσκοπική Γη, οι άνθρωποι ρώτησαν το πλήρωμά μας ποιες εντυπώσεις αποκομίσαμε. Και ειλικρινά, αυτό που με εντυπωσίασε δεν ήταν απαραίτητα μόνο η Γη, αλλά και όλο το σκοτάδι που την περιβάλλει» είπε.

Αυτό το απόλυτο σκοτάδι που περιβάλλει τον πλανήτη μας υπενθύμισε στην Kοχ ένα σπουδαίο μάθημα ζωής. Όλοι ζούμε σε μια «σωσίβια λέμβο που αιωρείται αδιατάρακτα στο σύμπαν».

«Ξέρω ότι δεν έχω μάθει ακόμα όλα όσα έχει να μου διδάξει αυτό το ταξίδι, αλλά υπάρχει ένα καινούργιο πράγμα που ξέρω», κατέληξε. «Και αυτό είναι: πλανήτη Γη, είσαι ένα πλήρωμα».

Πριν από την επιστροφή τους στη Γη, το πλήρωμα της αποστολής Artemis II μοιράστηκε μια ακόμη συγκινητική στιγμή, όταν έφτασαν σε μέγιστη απόσταση 252.756 μιλίων από τη Γη όταν αποφάσισαν να ονομάσουν έναν από τους δύο νεοανακαλυφθέντες κρατήρες της Σελήνης προς τιμήν της εκλιπούσας συζύγου του διοικητή Ριντ Γουάιζμαν, Κάρολ, η οποία πέθανε από καρκίνο το 2020.

«Πριν από αρκετά χρόνια, ξεκινήσαμε αυτό το ταξίδι ως μια στενά δεμένη οικογένεια αστροναυτών, και χάσαμε ένα αγαπημένο μας πρόσωπο. Και υπάρχει ένα πραγματικά χαρακτηριστικό, υπέροχο σημείο της Σελήνης», είπε ο Τζέρεμι Χάνσεν στο κέντρο ελέγχου της αποστολής, σύμφωνα με το Space. «Κάποιες στιγμές… θα είναι ορατό από τη Γη».

«Χάσαμε λοιπόν ένα αγαπημένο μας πρόσωπο, το όνομά της είναι Κάρολ, σύζυγος του Ριντ, μητέρα της Κέιτι και της Έλι», συνέχισε ο Χάνσεν, καθώς το πλήρωμα άρχισε να δακρύζει. «Και είναι ένα φωτεινό σημείο στη Σελήνη — και θα θέλαμε να το ονομάσουμε Κάρολ».

«Ξέρω ότι δεν έχω μάθει ακόμα όλα όσα έχει να μου διδάξει αυτό το ταξίδι, αλλά υπάρχει ένα καινούργιο πράγμα που ξέρω. Και αυτό είναι: πλανήτη Γη, είσαι ένα πλήρωμα»

Η επιστροφή των τεσσάρων αστροναυτών —Ριντ Γουάιζμαν, Βίκτορ Γκλόβερ, Κριστίνα Κοχ και Τζέρεμι Χάνσεν— την 10η Απριλίου 2026, σήμανε την ολοκλήρωση της πιο φιλόδοξης πτήσης των τελευταίων δεκαετιών.

Η Κοχ στάθηκε ιδιαίτερα στις «ανθρώπινες στιγμές» που πλαισίωσαν το τεχνικό επίτευγμα: από τον ψίθυρο του διευθυντή της αποστολής πριν την εκτόξευση μέχρι την αγκαλιά μιας νοσοκόμας στο πλοίο περισυλλογής μετά την προσθαλάσσωση στον Ειρηνικό Ωκεανό.

Αυτές οι στιγμές, όπως τόνισε, υπενθυμίζουν ότι παρά την τεχνολογική πρόοδο, η καρδιά κάθε αποστολής παραμένει ο άνθρωπος.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 4 Ιουνίου 2026

Σε έναν κόσμο που έχει μάθει να μιλά για αυτοβελτίωση, προσωπική ελευθερία και ατομική επιτυχία, μια έκθεση στο Νόριτς της Αγγλίας προτείνει μια διαφορετική αφετηρία: να κοιτάξουμε πίσω, στον 6ο αιώνα, την περίοδο που ο «Κανόνας» ενός μοναχού που πίστευε ότι το νόημα της ζωής δεν βρίσκεται στην απομόνωση του ατόμου, αλλά στην κοινότητα, στο μέτρο και στη συνειδητή καθημερινή πειθαρχία

Η έκθεση Living by the Rule: Contemporary Meets Medieval, που αποτελεί το κεντρικό γεγονός των θερινών εκθέσεων του Sainsbury Centre στο Νόριτς, φέρνει σε διάλογο τις σύγχρονες συνήθειες με τον μεσαιωνικό μοναχισμό και ειδικότερα με τον Κανόνα του Αγίου Βενεδίκτου, που γράφτηκε στην Ιταλία τον 6ο αιώνα.

Ο Κανόνας – Το παλαιότερο αντίγραφο του Κανόνα του Αγίου Βενεδίκτου, από τον 8ο αιώνα (Οξφόρδη, Βιβλιοθήκη Μπόντλιαν.

Ο Άγιος Βενέδικτος γεννήθηκε γύρω στο 480, λίγο μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, σε αριστοκρατική ρωμαϊκή οικογένεια. Ήταν μια περίοδος μεγάλης αβεβαιότητας: οι πολιτικές και οικονομικές δομές που είχαν στηρίξει την κοινωνία για αιώνες διαλύονταν.

Ως νέος, εγκατέλειψε τις σπουδές του και επέλεξε να ζήσει αλλιώς. Πειραματίστηκε με μορφές απομάκρυνσης από την κοινωνία, έζησε για χρόνια ως ερημίτης σε σπηλιά και τελικά ίδρυσε μια μεγάλη θρησκευτική κοινότητα στο Μόντε Κασίνο, ανάμεσα στη Ρώμη και τη Νάπολη.

Προς το τέλος της ζωής του διατύπωσε τον Κανόνα του, ένα κείμενο που γεννήθηκε από την εμπειρία και τον στοχασμό του. Δεν ήταν απλώς ένα θρησκευτικό εγχειρίδιο, αλλά μια πρόταση για έναν ριζικά διαφορετικό τρόπο ζωής, μακριά από τις κοινωνικές ιεραρχίες και τις οικονομικές επιταγές του έξω κόσμου.

Ο Βενέδικτος οραματιζόταν μια ζωή σταθερότητας, κοινότητας και μέτρου, αφιερωμένη στη φροντίδα των ψυχών και τελικά στη σωτηρία. Γι’ αυτό και ο Κανόνας του δεν περιοριζόταν σε υψηλές πνευματικές αρχές. Αντίθετα, έμπαινε στις πιο πρακτικές λεπτομέρειες της καθημερινότητας.

Ποιος θα σερβιριστεί πρώτος στο δείπνο; Πώς θα ξυπνούν όλοι εγκαίρως για τις νυχτερινές προσευχές; Πότε θα προγραμματίζονται ακόμη και τα διαλείμματα για την τουαλέτα; Αυτές οι λεπτομέρειες δεν ήταν δευτερεύουσες. Για τον Βενέδικτο, η σωστή λειτουργία της κοινότητας δημιουργούσε τον χώρο ώστε οι άνθρωποι να στραφούν σε κάτι πέρα από το άγχος της καθημερινότητας: στο νόημα της ζωής.

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ “ΚΑΝΟΝΑΣ” ΣΗΜΕΡΑ

Οι επιμελητές της έκθεσης γνώριζαν ότι η ιδέα του να «ζει κανείς σύμφωνα με τον κανόνα» μπορεί να ακούγεται σήμερα απωθητική. Σε μια εποχή έντονου ατομικισμού, όπου το νόημα συνδέεται συχνά με την προσωπική ολοκλήρωση ή ακόμη και με τη διαρκή «βελτιστοποίηση» του εαυτού, οι κανόνες μοιάζουν με περιορισμό.

Όμως ο Κανόνας του Βενεδίκτου δεν πρέπει να συγχέεται με τους σύγχρονους νόμους ή κανονισμούς. Η λέξη προέρχεται από το ελληνικό «κανών», μέσω του λατινικού «regula», και σημαίνει μέτρο, πρότυπο, υπόδειγμα: κάτι που καθοδηγεί την κρίση, όχι κάτι που επιβάλλει μηχανικά τη συμπεριφορά.

Αυτό είναι και το ενδιαφέρον στοιχείο της βενεδικτίνης σκέψης: παρά την αυστηρότητα που μπορεί να φαντάζεται κανείς, ο Κανόνας είναι ευέλικτος.

Τίποτα δεν θεωρείται τόσο άκαμπτο ώστε να μην μπορεί να προσαρμοστεί, ή ακόμη και να παραμεριστεί, ανάλογα με τους ανθρώπους και τις περιστάσεις

 

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΣΥΓΨΡΟΝΑ ΕΡΓΑ ΤΕΧΝΗΣ ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ ΧΩΡΟ

Η μεταφορά αυτών των ιδεών σε μια έκθεση δεν ήταν απλή υπόθεση, σημειώνουν οι καθηγητές Ιστορίας Εντ Κρτσμά και Τζέσικα Μπάρκερ σε σχετικό άρθρο τους στο The Conversation . Στον πυρήνα της επιμελητικής προσέγγισης βρισκόταν η ιδέα ότι κάτι ουσιαστικό προκύπτει όταν μεσαιωνικά αντικείμενα συναντούν έργα σύγχρονης τέχνης.

Η έκθεση δεν οργανώνεται γύρω από ένα μόνο θέμα. Αντίθετα, εξετάζει κάτι βαθύτερο: τη σχέση της τέχνης με τη βιωμένη εμπειρία και τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη διαμορφώνει —αλλά και διαμορφώνεται από— τις μορφές ζωής που την περιβάλλουν.

Αυτό σημαίνει ότι η έκθεση δεν προσπαθεί να εξισώσει απλοϊκά τον Μεσαίωνα με το σήμερα. Παίρνει στα σοβαρά τη μεγάλη απόσταση που χωρίζει τον μεσαιωνικό από τον σύγχρονο κόσμο. Υπάρχουν πράγματι σημεία επαφής, όπως ο τρόπος με τον οποίο οργανώνονται οι θεσμοί ή ο χρόνος. Όμως οι σύγχρονες μαζικές κοινωνίες έχουν δημιουργήσει συνθήκες που κάνουν αδύνατη μια απλή μεταφορά του Κανόνα του Βενεδίκτου στη σημερινή κοινωνική ζωή.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι οι μοναχοί δεν ακολουθούσαν απλώς κανόνες. Πειραματίζονταν με έναν άλλο τρόπο ζωής και συμβίωσης. Όπως το έθετε ο Βενέδικτος, αυτός ο τρόπος έπρεπε να διαφέρει από τον τρόπο του κόσμου.

Κάτι αντίστοιχο, με διαφορετικούς όρους, έχει επιχειρήσει συχνά και η σύγχρονη τέχνη. Πολλοί καλλιτέχνες προσπάθησαν να σταθούν σε απόσταση από τον κόσμο, από τις προτεραιότητες, τις συνήθειες και τους τρόπους θέασής του.

Για μεγάλο διάστημα, η τέχνη δεν είχε πια έναν σαφώς κοινό κοινωνικό ρόλο ή έναν συμφωνημένο σκοπό. Άρχισε να υπάρχει σε απόσταση από την καθημερινότητα. Αυτό έφερε απώλειες, όπως την απώλεια ενός σταθερού σκοπού και σταθερής προστασίας ή χορηγίας, αλλά και κέρδη: νέες δημιουργικές και επιχειρηματικές ελευθερίες.

Με αυτή την έννοια, η σύγχρονη τέχνη γίνεται κι εκείνη ένα πείραμα για έναν διαφορετικό τρόπο να γίνονται τα πράγματα, έστω κι αν παραμένει δεμένη με τον ίδιο κόσμο στον οποίο συχνά δείχνει να αντιστέκεται.

Τι συμβαίνει λοιπόν όταν το μεσαιωνικό μοναστήρι συναντά τη σύγχρονη τέχνη; Οι ενότητες της έκθεσης και το συνοδευτικό βιβλίο εξετάζουν αρχές που σήμερα μπορούν να φανούν ταυτόχρονα γοητευτικές και άβολες.

Ανάμεσά τους βρίσκεται η stabilitas, δηλαδή η προσδοκία ότι οι μοναχοί θα παραμείνουν στο μοναστήρι τους για όλη τους τη ζωή. Υπάρχει επίσης η υπακοή, που εκφράζεται μέσα από την υποταγή στην εξουσία του ηγουμένου. Υπάρχει η εγκατάλειψη της ιδιωτικής ιδιοκτησίας υπέρ μιας κοινής χρήσης, βασισμένης στην ανάγκη. Και υπάρχει, πάνω απ’ όλα, μια ζωή προσανατολισμένη στην προσευχή.

Αυτές οι αρχές είναι απαιτητικές, αλλά και εντυπωσιακά ανθεκτικές στον χρόνο. Η αξία τους σήμερα δεν βρίσκεται στο να αντιγραφούν, αλλά στο ότι μας αναγκάζουν να κοιτάξουμε αλλιώς το παρόν. Να αναρωτηθούμε πώς οργανώνεται η ζωή μας, ποιες παραδοχές θεωρούμε αυτονόητες και τι σκοπό πιστεύουμε ότι υπηρετεί τελικά η καθημερινότητά μας.

ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΟ ΜΕΤΑ ΚΑΙ ΠΙΣΩ

Η έκθεση καλεί τους επισκέπτες να κινηθούν από το μεσαιωνικό στο σύγχρονο και ξανά πίσω, χωρίς να γνωρίζουν εξαρχής τι θα ανακαλύψουν. Στόχος δεν είναι να δοθούν έτοιμες απαντήσεις, αλλά να προκύψουν ερωτήματα, απρόσμενες συνδέσεις και τροφή για σκέψη.

Οι κανόνες με τους οποίους ζούμε σήμερα —είτε τους έχουμε επιλέξει είτε τους έχουμε κληρονομήσει— δεν είναι φυσικοί ούτε αμετάβλητοι. Είναι προϊόν ιστορικών δυνάμεων. Και η τέχνη, φέρνοντας δίπλα δίπλα το μεσαιωνικό μοναστήρι και τη σύγχρονη δημιουργία, θυμίζει ακριβώς αυτό: ότι η ζωή δεν είναι ποτέ οριστικά δεδομένη. Μπορεί πάντα να οργανωθεί διαφορετικά.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 14 Μαΐου 2026

Ο γκραν μάστερ του σκακιού, Garry Kasparov, ηττείται από τον υπολογιστή της IBM, Deep Blue.

Ο Kasparov, ένα παιδί-θαύμα του σκακιού από το Αζερμπαϊτζάν, έδειξε το ταλέντο του από μικρή ηλικία. Ήταν 21 ετών όταν έπαιξε  απέναντι στον Anatoly Karpov για τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή, αλλά το παιχνίδι έληξε χωρίς νικητή έπειτα από 49 παρτίδες. Τον επόμενο χρόνο, ο Kasparov νίκησε τον Karpov, για να γίνει ο νεότερος παγκόσμιος πρωταθλητής στην ιστορία.

Με το σερί του των 12 παγκόσμιων τίτλων στη σειρά, ο Kasparov θεωρούνταν ο καλύτερος παίκτης στην ιστορία του σκακιού όταν κάθισε απέναντι από τον Deep Blue.

Υπολογιστές που παίζουν σκάκι υπήρχαν από τη δεκαετία του 1950, αλλά αρχικά δεν είχαν μεγάλη επιτυχία απέναντι στους καλούς παίκτες. Αυτό άλλαξε το 1985, όταν ο διδακτορικός φοιτητής του Carnegie Mellon,  Feng-hsing Hsu ανέπτυξε τον υπολογιστή «Chiptest», ο οποίος ήταν σχεδιασμένος για να παίζει σκάκι σε υψηλότερο επίπεδο από τους προηγούμενους.

Ο Hsu και ένας συμφοιτητής του έπιασαν δουλειά στην IBM και το 1989 ήταν μέλη της ομάδας του προγραμματιστή C.J. Tan, που ανέλαβε να δημιουργήσει έναν υπολογιστή ικανό να ανταγωνιστεί τους καλύτερους παίκτες του κόσμου στο σκάκι. Ο υπερ-υπολογιστής αυτός ήταν ο Deep Blue, ο οποίος μπορούσε να κάνει 100 έως 200 δισεκατομμύρια υπολογισμούς στα τρία λεπτά που παραδοσιακά δίνονται σε έναν παίκτη για να κάνει την κίνησή του στα σκάκι.

Ο Kasparov έπαιξε πρώτη φορά απέναντι στον Deep Blue το 1996. Ο γκραν μάστερ, γνωστός για τον απρόβλεπτο τρόπο που έπαιζε, μπόρεσε να κερδίσει τον υπολογιστή (παρότι έχασε την πρώτη παρτίδα) αλλάζοντας την στρατηγική του στα μέσα του παιχνιδιού. Το 1997, ο Kasparov άλλαξε το στυλ του, υιοθετώντας μία στρατηγική «βλέποντας και κάνοντας», κάτι που θεωρείται και ο λόγος της ήττας του.

Ο Kasparov και ο Deep Blue αναμετρήθηκαν σε έξι παρτίδες. Έπειτα από δύο ήττες και τρεις ισοπαλίες, σε αυτή την τελευταία παρτίδα της 11ης Μαΐου, ο Kasparov παραιτήθηκε έπειτα από 19 κινήσεις και μόλις μία ώρα παιχνιδιού. Ήταν η πρώτη φορά στην καριέρα του που παραιτούνταν, με την κοινότητα του σκακιού να ξαφνιάζεται, αφού θεωρούσε ότι ο Kasparov είχε περιθώρια να κάνει και άλλη κίνηση.

Σήμερα, καθώς ο άνθρωπος έχει αποδεχθεί πια ότι οι υπολογιστές είναι εξυπνότεροι από αυτόν και επιχειρήσεις από όλο τον κόσμο επικαλούνται την παραγωγικότητα της τεχνητής νοημοσύνης για χιλιάδες απολύσεις στις οποίες προχωρούν, ο Kasparov δεν έχει μόνο αποδεχθεί εκείνη την ήττα του, αλλά έχει πάρει και πολύτιμα μαθήματα.

Αρχικά, βέβαια, ήταν έξαλλος, όπως παραδέχεται, αφού δεν είχε χάσει ποτέ.

Όμως όταν πια είχαν περάσει δέκα χρόνια, έλεγε σε μία συνέντευξή του: «Έχω συμφιλιωθεί με αυτό. Στο τέλος της ημέρας, εκείνο το παιχνίδι δεν ήταν κατάρα αλλά ευλογία, γιατί ήμουν μέρος κάτι πολύ σημαντικού».

«Το 1997 ήταν μια δυσάρεστη εμπειρία, αλλά με βοήθησε να καταλάβω το μέλλον της συνεργασίας μεταξύ ανθρώπου και μηχανής», εξηγούσε. Μπορεί ο άνθρωπος να πίστευε ότι είναι ανίκητος, όμως η απόδειξη του αντιθέτου δεν σημαίνει πως η ζωή τελειώνει, έλεγε. «Πρέπει να βρούμε πώς να το γυρίσουμε προς όφελός μας».

«Πάντα λέω πως ήμουν ο πρώτος εργάτης γνώσης του οποίου η δουλειά απειλήθηκε από μία μηχανή. Αλλά αυτό με βοηθά να επικοινωνήσω ένα μήνυμα στο κοινό. Γιατί, ξέρετε, κανείς δεν μπορεί να με κατηγορήσει ότι είμαι υπέρ των υπολογιστών», πρόσθετε.

«Κάθε τεχνολογία καταστρέφει δουλειές πριν να δημιουργήσει δουλειές. Εάν κοιτάξετε τα στατιστικά, μόνο το 4% των δουλειών στις ΗΠΑ χρειάζονται ανθρώπινη δημιουργικότητα. Αυτό σημαίνει ότι το 96% των δουλειών είναι αυτό που ονομάζω δουλειές-ζόμπι. Έχουν πεθάνει, απλά δεν το ξέρουν», ήταν το μήνυμα του Kasparov.

Αντί να αποθαρρυνθεί από την ήττα του έναντι του Deep Blue, ο Kasparov δεν άργησε να την δει σαν μια ευκαιρία. Πολύ σύντομα, αποφάσισε ότι θα χρησιμοποιούσε την τεχνολογία προς όφελός του.

Το 1998 στη Λεόν της Ισπανίας, χρησιμοποίησε έναν υπερυπολογιστή που έτρεχε λογισμικό σκακιού για να τον βοηθήσει να κερδίσει έναν αγώνα «Advanced Chess» (στο «προηγμένο σκάκι», ο κάθε παίκτης χρησιμοποιεί έναν υπολογιστή για να εξερευνήσει τα πιθανά αποτελέσματα των διάφορων κινήσεων).

Αυτή αποδείχθηκε μια νικηφόρα συνεργασία. Η μηχανή έκανε τους υπολογισμούς και ο Kasparov  χάραξε τη στρατηγική, όπως θα έγραφε το 2021 σε ένα άρθρο του για την τεχνητή νοημοσύνη και την ανθρώπινη συνεργασία.

Πολιτικός ακτιβιστής, συγγραφέας και ομιλητής πλέον, ο Kasparov έχει περάσει σχεδόν τρεις δεκαετίες προσπαθώντας να κατανοήσει τον συνεργατικό ρόλο που μπορεί να έχει η τεχνητή νοημοσύνη όχι μόνο στο σκάκι αλλά και στο μέλλον της εργασίας και της συνολικής ανθρώπινης ύπαρξης.

Αυτό τον οδήγησε να αναπτύξει τον διάσημο «νόμο του Kasparov», ο οποίος αναφέρει ότι η συνεργασία ενός ανθρώπου με μέση νοημοσύνη και ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης σε αρμονία είναι πιο αποτελεσματική από το να εργάζεται ο καθένας μόνος του (άνθρωπος και ΑΙ) και ακόμη πιο αποτελεσματική από έναν έξυπνο άνθρωπο που συνεργάζεται άσχημα με ένα σύστημα.

Πρακτικά, μιλά για μια ροή εργασίας όπου τόσο τα δυνατά σημεία του ανθρώπου όσο και τα δυνατά σημεία της μηχανής συμπληρώνονται και αλληλοενισχύονται.

Aπό moneyreview.gr

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 11 Απριλίου 2026

Η ακριβής τοποθεσία του Γολγοθά, του «Κρανίου Τόπου» όπου σταυρώθηκε ο Ιησούς, αποτελεί ένα από τα πιο συναρπαστικά πεδία της βιβλικής αρχαιολογίας. Σήμερα, η συντριπτική πλειοψηφία των αρχαιολόγων και των ιστορικών συμφωνεί ότι ο αυθεντικός χώρος βρίσκεται εντός του σημερινού Ναού της Αναστάσεως (ή Ναού του Παναγίου Τάφου) στην Ιερουσαλήμ.

Τα αρχαιολογικά δεδομένα που υποστηρίζουν την ιστορικότητα της συγκεκριμένης τοποθεσίας είναι πολυάριθμα και αλληλοσυμπληρούμενα.

1. Γεωμορφολογία: Το εγκαταλελειμμένο λατομείο

Οι ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στον 20ό αιώνα, κυρίως από τον Φραγκισκανό αρχαιολόγο Virgilio Corbo τη δεκαετία του 1970, έφεραν στο φως τη γεωλογική ιστορία της περιοχής.

Το Λατομείο του 8ου-1ου αιώνα π.Χ.: Διαπιστώθηκε ότι η περιοχή ήταν αρχικά ένα μεγάλο λατομείο ασβεστόλιθου (του είδους “Meleke”).

Ο Βράχος του Γολγοθά: Ένα συγκεκριμένο κομμάτι βράχου είχε αφεθεί άκοπο από τους λατόμους, πιθανότατα επειδή ήταν ρηγματωμένο και ακατάλληλο για οικοδόμηση. Αυτός ο απορριφθείς, προεξέχων βράχος αντιστοιχεί στον λόφο του Γολγοθά. Μέχρι τον 1ο αιώνα μ.Χ., το λατομείο είχε εγκαταλειφθεί και είχε καλυφθεί εν μέρει από χώμα, επιτρέποντας τη δημιουργία κήπων

2. Εκτός των τειχών της πόλης

Ο εβραϊκός νόμος επέβαλλε οι εκτελέσεις και οι ταφές να γίνονται έξω από τα τείχη της πόλης.

Για πολλά χρόνια υπήρχε αμφιβολία για την τοποθεσία του Ναού της Αναστάσεως, καθώς σήμερα βρίσκεται στην καρδιά της Παλαιάς Πόλης της Ιερουσαλήμ.

Ωστόσο, οι σύγχρονες αρχαιολογικές έρευνες απέδειξαν ότι τον 1ο αιώνα μ.Χ. η περιοχή αυτή βρισκόταν έξω από το λεγόμενο “Δεύτερο Τείχος” της Ιερουσαλήμ. Τα τείχη επεκτάθηκαν προς τα βόρεια (το “Τρίτο Τείχος”) από τον Ηρώδη Αγρίππα περίπου δέκα χρόνια μετά τη Σταύρωση, εγκλωβίζοντας τον Γολγοθά μέσα στη νέα περίμετρο της πόλης.

3. Τάφοι του 1ου αιώνα

Ένα από τα ισχυρότερα στοιχεία που επιβεβαιώνουν ότι η περιοχή ήταν χώρος ταφής την εποχή του Ιησού είναι η ύπαρξη συλημένων αρχαίων τάφων μέσα στο ίδιο το κτιριακό συγκρότημα του σημερινού ναού.

Τάφοι τύπου Kokhim: Σε μικρή απόσταση από το σημείο του Γολγοθά και τον Πανάγιο Τάφο, διασώζεται ένα ταφικό συγκρότημα σκαλισμένο στον βράχο (συχνά αναφέρεται ως “Τάφος του Ιωσήφ της Αριμαθαίας”). Ο σχεδιασμός αυτών των τάφων είναι τυπικός των ιουδαϊκών ταφικών εθίμων του 1ου αιώνα, επιβεβαιώνοντας απόλυτα τις αναφορές των Ευαγγελίων ότι ο τόπος της σταύρωσης ήταν δίπλα σε ένα νεκροταφείο/κήπο.

4. Η «ακούσια» διατήρηση από τον αυτοκράτορα Αδριανό

Μια ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι η ακριβής τοποθεσία διατηρήθηκε εξαιτίας μιας προσπάθειας να καταστραφεί.

Όταν ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Αδριανός κατέστειλε την εξέγερση του Μπαρ Κοχμπά (135 μ.Χ.) και ανοικοδόμησε την Ιερουσαλήμ ως ρωμαϊκή πόλη (Aelia Capitolina), προσπάθησε να εξαλείψει κάθε ίχνος ιουδαϊκής και χριστιανικής λατρείας.

Για να εμποδίσει τους πρώτους Χριστιανούς να προσκυνούν στο σημείο, ο Αδριανός επιχωμάτωσε πλήρως το εγκαταλελειμμένο λατομείο (κρύβοντας τον Γολγοθά και τον Τάφο) και έχτισε από πάνω έναν τεράστιο παγανιστικό ναό αφιερωμένο στη θεά Αφροδίτη. Αντί να διαγράψει το σημείο, το σφράγισε και το σημάδεψε κάτω από έναν ογκώδη αναλημματικό τοίχο, προστατεύοντάς το μέχρι το 325 μ.Χ., όταν ο Μέγας Κωνσταντίνος διέταξε την κατεδάφιση του ρωμαϊκού ναού και την αποκάλυψη του βράχου.

Εν κατακλείδι, η τοποθεσία του Γολγοθά στον Ναό της Αναστάσεως δεν βασίζεται απλώς στην παράδοση αιώνων. Η στρωματογραφία του εδάφους, η μορφολογία του αρχαίου λατομείου, η ύπαρξη τάφων της εποχής του Ηρώδη και τα τοπογραφικά δεδομένα των τειχών της πόλης του 1ου αιώνα δημιουργούν ένα αδιάσειστο αρχαιολογικό προφίλ που ταιριάζει απόλυτα με τις ιστορικές πηγές και καθιστά το σημείο αυτό την πιο τεκμηριωμένη τοποθεσία για τα γεγονότα της Σταύρωσης.

Από in. gr

 

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 11 Απριλίου 2026

 

Η UNESCO ανακοινώνει την επιλογή του Μεντεγίν, βασιζόμενη στην εντυπωσιακή αύξηση των βιβλιοπωλείων και του δείκτη ανάγνωσης. Η απόφαση αναγνωρίζει τον ρόλο του βιβλίου ως εργαλείου κοινωνικής αλλαγής και οικοδόμησης της ειρήνης στην κολομβιανή πόλη.
Το Μεντεγίν μεταμορφώθηκε από σύμβολο βίας σε πρότυπο πολιτιστικής αναγέννησης. Οι δημόσιες βιβλιοθήκες, που δημιουργήθηκαν συχνά σε χώρους με βαρύ παρελθόν, διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο σε αυτή την ταυτοτική αλλαγή της πόλης.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη στρατηγική της UNESCO για την ενίσχυση της ανάγνωσης παγκοσμίως, ακολουθώντας το παράδειγμα άλλων πόλεων όπως η Αθήνα. Αναδεικνύει πώς η πρόσβαση στο βιβλίο λειτουργεί ως μοχλός κοινωνικής συνοχής.
Οι εκδηλώσεις για το 2027 θα ξεκινήσουν την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου, περιλαμβάνοντας φεστιβάλ και εκπαιδευτικά προγράμματα. Ο στόχος είναι η εδραίωση μιας μακροπρόθεσμης πολιτικής για την προώθηση της ανάγνωσης και της γραφής στην πόλη.
Η πόλη του Μεντεγίν στην Κολομβία ετοιμάζεται να βρεθεί στο επίκεντρο της παγκόσμιας πολιτιστικής σκηνής το 2027, καθώς η UNESCO την ανακήρυξε επίσημα Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου. Η επιλογή – σύμφωνα με την αρμόδια επιτροπή – αποτελεί μια αναγνώριση μιας βαθιάς και μακρόχρονης διαδικασίας βιβλιοφιλικού μετασχηματισμού της κολομβιανής πόλης, όπου το βιβλίο και η ανάγνωση λειτούργησαν ως εργαλεία κοινωνικής αλλαγής.

Η δυναμική γύρω από την κουλτούρα του βιβλίου
Η ανακοίνωση, που βασίστηκε στη σύσταση της διεθνούς επιτροπής συμβούλων του θεσμού, υπογραμμίζει τη δυναμική που έχει αναπτύξει η πόλη γύρω από την κουλτούρα του βιβλίου. Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά: τα βιβλιοπωλεία στο Μεντεγίν έχουν αυξηθεί κατά 542% τα τελευταία 70 χρόνια, ενώ η πόλη καταγράφει τον υψηλότερο δείκτη ανάγνωσης σε εθνικό επίπεδο. Και σε μια χώρα με έντονες κοινωνικές ανισότητες και ιστορικές εντάσεις, η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

«Τα βιβλία λένε περισσότερα από απλές ιστορίες. Είναι πηγή δημιουργικότητας και μάθησης», δήλωσε ο γενικός διευθυντής της UNESCO, Χαλέντ Ελ-Ενανί, υπογραμμίζοντας τον ρόλο της πόλης ως παράδειγμα πολιτιστικής και αστικής αναγέννησης. «Η ανάδειξη του Μεντεγίν στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα για το πώς ο πολιτισμός μπορεί να οικοδομήσει ειρήνη και κοινωνική συνοχή».

Επαναπροσδιορίζει την ταυτότητά της μέσα από τον πολιτισμό
Η περίπτωση του Μεντεγίν είναι χαρακτηριστική μιας πόλης που επαναπροσδιορίζει την ταυτότητά της μέσα από τον πολιτισμό. Από σύμβολο βίας και εγκληματικότητας τις προηγούμενες δεκαετίες, έχει εξελιχθεί σε διεθνές παράδειγμα καινοτομίας στον αστικό σχεδιασμό και την πολιτιστική πολιτική.

Σημαντικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση έχουν διαδραματίσει οι δημόσιες βιβλιοθήκες και τα πολιτιστικά κέντρα, πολλά από τα οποία δημιουργήθηκαν σε χώρους με βαρύ παρελθόν, όπως πρώην φυλακές ή αστυνομικές εγκαταστάσεις.

Σήμερα, η πόλη διαθέτει περισσότερα από 110 βιβλιοπωλεία και 25 βιβλιοθήκες, που λειτουργούν όχι μόνο ως χώροι γνώσης αλλά και ως καταφύγια κοινωνικής συνοχής. Σε γειτονιές που άλλοτε συνδέονταν με αποκλεισμό και βία, οι χώροι αυτοί έχουν μετατραπεί σε σημεία συνάντησης, εκπαίδευσης και πολιτιστικής συμμετοχής.

Η UNESCO αναγνώρισε αυτή τη στρατηγική προσέγγιση, επισημαίνοντας τη δέσμευση της πόλης στη «πολιτιστική κινητοποίηση» και την ικανότητά της να υλοποιεί μεγάλης κλίμακας πολιτιστικές δράσεις.

Ο θεσμός της Παγκόσμιας Πρωτεύουσας Βιβλίου δεν περιορίζεται σε συμβολικές εκδηλώσεις, αλλά προϋποθέτει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα δράσεων που στοχεύει στην ενίσχυση της ανάγνωσης σε όλες τις ηλικιακές ομάδες και κοινωνικά στρώματα, με ιδιαίτερη έμφαση στους νέους και τις ευάλωτες κοινότητες.

Σε γειτονιές που άλλοτε συνδέονταν με αποκλεισμό και βία, οι χώροι αυτοί έχουν μετατραπεί σε σημεία συνάντησης, εκπαίδευσης και πολιτιστικής συμμετοχής.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική της UNESCO για την ενίσχυση των οικοσυστημάτων ανάγνωσης παγκοσμίως. Προγράμματα όπως το «Centroamérica Lectora», που εφαρμόστηκε σε χώρες της Κεντρικής Αμερικής, έχουν ήδη δείξει ότι η πρόσβαση στο βιβλίο μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής. Αντίστοιχες δράσεις υλοποιούνται και στην Αφρική, με έμφαση στη λογοτεχνία για παιδιά και νέους, ενισχύοντας τη δημιουργία τοπικών εκδοτικών δομών.

Το Μεντεγίν γίνεται η 27η πόλη που λαμβάνει τον τίτλο από το 2001, ακολουθώντας μια μακρά λίστα που περιλαμβάνει πόλεις όπως η Μαδρίτη, η Αλεξάνδρεια, η Αθήνα και η Μπουένος Άιρες. Κάθε μία από αυτές αξιοποίησε τον θεσμό για να ενισχύσει τις πολιτιστικές της πολιτικές και να προσελκύσει διεθνές ενδιαφέρον.

Η χρονιά των εκδηλώσεων θα ξεκινήσει στις 23 Απριλίου 2027, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Βιβλίου και Πνευματικών Δικαιωμάτων, και αναμένεται να περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα δράσεων, από φεστιβάλ και εκθέσεις μέχρι εκπαιδευτικά προγράμματα και πρωτοβουλίες ενίσχυσης της συγγραφικής δημιουργίας. Στόχος είναι όχι μόνο η προβολή της πόλης αλλά και η εδραίωση μιας μακροπρόθεσμης πολιτικής για την ανάγνωση και τη γραφή.

Από iefimerida

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 8 Μαρτίου 2026

Στις 8 Μαρτίου του 1917 (σύμφωνα με το Γρηγοριανό ημερολόγιο), στην πρωτεύουσα της Ρωσικής Αυτοκρατορίας Πετρούπολη, οι εργάτριες κλωστοϋφαντουργίας διαδήλωσαν γεμίζοντας τους δρόμους όλης την πόλη. Αυτό σηματοδότησε την αρχή της ρωσικής επανάστασης.[15][1]Οι γυναίκες στην Αγία Πετρούπολη έκαναν απεργία εκείνη την ημέρα για το “Ψωμί και την Ειρήνη” – απαιτώντας το τέλος του Α ‘Παγκοσμίου Πολέμου, τον τερματισμό των ελλείψεων τροφίμων και το τέλος του τσαρισμού.[12] Ο Λέων Τρότσκι έγραψε ότι “η 23η Φεβρουαρίου (8 Μαρτίου) ήταν η Διεθνής Ημέρα της Γυναίκας και υπήρξαν συναντήσεις και δρώμενα. Όμως δεν φανταζόμασταν ότι αυτή η «Ημέρα της Γυναίκας» θα κήρυττε την έναρξη της επανάστασης. Έγιναν επαναστατικές ενέργειες αλλά χωρίς συγκεκριμένη ημερομηνία. Το πρωινό, παρά τις διαταγές που είχαν λάβει, οι εργάτριες των κλωστοϋφαντουργίων εγκατέλειψαν τη δουλειά τους στα διάφορα εργοστάσια και έστειλαν αντιπροσώπους για να ζητήσουν υποστήριξη για την απεργία … που οδήγησε σε μαζική απεργία … όλοι βγήκαν στους δρόμους”.[12] Επτά ημέρες αργότερα, ο αυτοκράτορας της Ρωσίας, ο Νικόλαος Β παραιτήθηκε και η προσωρινή κυβέρνηση χορήγησε στις γυναίκες δικαίωμα ψήφου.[3]

Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, η Μπολσεβίκικη Αλεξάνδρα Κολλοντάι και ο Βλαντιμίρ Λένιν όρισαν την 23η Φεβρουαρίου (8 Μαρτίου) ως επίσημη αργία στη Σοβιετική Ένωση, αλλά συνέχισε να είναι εργάσιμη μέρα μέχρι το 1965. Στις 8 Μαΐου 1965 με το διάταγμα του ΕΣΣΔ Προεδρείου του Ανωτάτου Σοβιέτ, η Διεθνής Ημέρας της Γυναίκας κηρύχθηκε ως μη εργάσιμη ημέρα στην ΕΣΣΔ “για τον εορτασμό των εξαιρετικών προτερημάτων των σοβιετικών γυναικών στην κομμουνιστική οικοδόμηση, στην υπεράσπιση της πατρίδας τους κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου, στον ηρωισμό και την ανιδιοτέλεια στο μέτωπο και στα μετόπισθεν και επίσης σηματοδοτώντας τη μεγάλη συμβολή των γυναικών στην ενίσχυση της φιλίας μεταξύ των λαών και τον αγώνα για την ειρήνη. Έτσι η ημέρα των γυναικών πρέπει να γιορτάζεται όπως και οι άλλες αργίες”.

Από την επίσημη υιοθέτησή της στη Σοβιετική Ρωσία μετά την Επανάσταση το 1917, η ημέρα εορταζόταν κυρίως στις κομμουνιστικές χώρες και από το κομμουνιστικό κίνημα παγκοσμίως. Άρχισε να εορτάζεται από τους κομμουνιστές της Κίνας από το 1922.[9] Μετά την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας την 1η Οκτωβρίου 1949, το Κρατικό Συμβούλιο κήρυξε στις 23 Δεκεμβρίου ότι η 8 Μαρτίου ορίζεται ως επίσημη αργία, με της γυναίκες στην Κίνα να δικαιούνται μισή ημέρα άδεια.[16]

Η κομμουνίστρια ηγέτιδα Ντολόρες Ιμπάρρουρι οδήγησε μια πορεία γυναικών στη Μαδρίτη το 1936 την παραμονή του ισπανικού εμφυλίου πολέμου

Τα Ηνωμένα Έθνη ξεκίνησαν να γιορτάζουν την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας στο Διεθνές Γυναικείο Έτος του 1975. Το 1977, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών κάλεσε τα κράτη μέλη να ανακηρύξουν την 8η Μαρτίου ως Ημέρα του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των γυναικών και την παγκόσμια ειρήν.

Από skai. gr

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 12 Φεβρουαρίου 2026

Τα πρώτα έντομα στον κόσμο με κατοχυρωμένα νομικά δικαιώματα έγιναν οι μέλισσες του Αμαζονίου που δεν έχουν κεντρί, κάτι το οποίο αποτελεί σημαντικό ορόσημο για την προστασία του ζωικού βασιλείου. Οι οικολόγοι, μάλιστα, ελπίζουν ότι θα αποτελέσει καταλύτη για αντίστοιχες κινήσεις για την προστασία των μελισσών και σε άλλες περιοχές του κόσμου.

Αυτό σημαίνει ότι σε μια μεγάλη έκταση του Αμαζονίου που εκτείνεται στο Περού, οι ιθαγενείς μέλισσες του τροπικού δάσους έχουν πλέον το δικαίωμα να υπάρχουν και να ακμάζουν.

Οι πληθυσμοί τους «ανθίζουν» χάρη στους αυτόχθονες πληθυσμούς από την εποχή πριν την έλευση του Χριστόφορου Κολόμβου. Θεωρούνται βασικοί επικονιαστές των τροπικών δασών, διατηρώντας τη βιοποικιλότητα και την υγεία των οικοσυστημάτων.

Βρίσκονται όμως αντιμέτωποι με πολλαπλές απειλές: Την κλιματική αλλαγή, την αποψίλωση των δασών, τα φυτοφάρμακα, αλλά και τις ευρωπαϊκές μέλισσες. Με το μέλλον να διαγράφεται απειλητικό για εκείνες επιστήμονες και ακτιβιστές δίνουν αγώνα δρόμου για να συμπεριλάβουν τις μέλισσες χωρίς κεντρί στην κόκκινη λίστα με απειλούμενα είδη.

«Αυτή η απόφαση σηματοδοτεί ένα σημείο καμπής στη σχέση μας με τη φύση. Κάνει ορατές τις μέλισσες χωρίς κεντρί, τις αναγνωρίζει ως υποκείμενα που φέρουν δικαιώματα και επιβεβαιώνει τον ουσιαστικό τους ρόλο στη διατήρηση των οικοσυστημάτων» όπως δήλωσε στην εφημερίδα Guardian διευθύντρια Λατινοαμερικανών στο Κέντρο Νομικής της Γης, Κονστάνζα Πριέτο.

Τα, σε παγκόσμιο επίπεδο, πρωτοποριακά διατάγματα, που ψηφίστηκαν σε δύο περιοχές του Περού τους τελευταίους μήνες, ακολουθούν μια εκστρατεία υπεράσπισης της πανίδας με επικεφαλής την ιδρύτρια της Amazon Research Internacional, Ρόζα Βασκέζ Εσπινόζα, η οποία πέρασε τα τελευταία χρόνια ταξιδεύοντας στον Αμαζόνιο για να συνεργαστεί με τους αυτόχθονες πληθυσμούς για την καταγραφή των μελισσών.

Η Εσπινόζα που είναι χημικός βιολόγος, ξεκίνησε την έρευνά της για τις μέλισσες το 2020, αφότου ένας συνάδελφός της, της ζήτησε να «τρέξει» μια ανάλυση του μελιού τους, το οποίο χρησιμοποιούνταν κατά τη διάρκεια της πανδημίας σε κοινότητες ιθαγενών όπου οι θεραπείες για την Covid ήταν ελλιπείς.

«Έβλεπα εκατοντάδες μόρια που είναι γνωστό ότι έχουν κάποιο είδος βιολογικής φαρμακευτικής ιδιότητας» εξήγησε η ίδια. «Και η ποικιλία ήταν επίσης πραγματικά άγρια ​​- αυτά τα μόρια είναι γνωστό ότι έχουν αντιφλεγμονώδεις επιδράσεις ή αντιιικές, αντιβακτηριακές, αντιοξειδωτικές, ακόμη και αντικαρκινικές».

Άρχισε, επομένως, να ηγείται αποστολών για να μάθει περισσότερα για τις μέλισσες που δεν έχουν κεντρί, να συνεργάζεται με ιθαγενείς για να καταγράψει τις παραδοσιακές μεθόδους εύρεσης και καλλιέργειας των εντόμων, καθώς και συγκομιδής του μελιού τους.

Το παλαιότερα είδος στον πλανήτη.

Οι μέλισσες χωρίς κεντρί, μια κατηγορία που περιλαμβάνει μια σειρά από ποικιλίες, που ζουν σε τροπικές περιοχές σε όλο τον κόσμο, είναι τα παλαιότερα είδη μελισσών στον πλανήτη. Περίπου τα μισά από τα 500 γνωστά είδη στον κόσμο ζουν στον Αμαζόνιο, όπου είναι υπεύθυνα για την επικονίαση περισσότερου από το 80% της χλωρίδας.

Έχουν επίσης βαθιά πολιτιστική και πνευματική σημασία για τους αυτόχθονες λαούς «Asháninka» και «Kukama-Kukamiria» που ζουν στο δάσος. «Μέσα από τη μέλισσα χωρίς κεντρί ζει η παραδοσιακή γνώση των αυτόχθονων, που μεταλαμπαδεύεται από την εποχή των παππούδων μας» δήλωσε ο Apu Cesar Ramos, πρόεδρος του Κοινοτικού Καταφυγίου Ashaninka.

«Η μέλισσα χωρίς κεντρί υπάρχει από αμνημονεύτων χρόνων και αντανακλά τη συνύπαρξή μας με το τροπικό δάσος» εξηγεί

Ωστόσο, οι μέλισσες αυτές άρχισαν να χάνονται. «Μιλούσαμε με διάφορα μέλη της κοινότητας» και αναφέρουν πως «δεν μπορώ να δω πια τις μέλισσές μου. Μου έπαιρνε 30 λεπτά περπατώντας στη ζούγκλα για να τις βρω. Τώρα μου παίρνει ώρες».

Η χημική ανάλυση που διενεργήθηκε αποκάλυψε ορισμένα ανησυχητικά ευρήματα. Ίχνη φυτοφαρμάκων εμφανίζονταν στο μέλι των μελισσών, παρά το γεγονός ότι εκτρέφονταν σε περιοχές μακριά από τη βιομηχανική γεωργία.

Επί χρόνια, τα μόνα είδη μελισσών που είχαν επίσημη αναγνώριση στο Περού ήταν οι ευρωπαϊκές μέλισσες, τις οποίες έφεραν στην ήπειρο οι αποικιοκράτες τον 16ο αιώνα.

«Δημιουργήθηκε σχεδόν ένας φαύλος κύκλος». Το 2023, ξεκίνησαν επίσημα ένα έργο για τη χαρτογράφηση της έκτασης και της οικολογίας των μελισσών «επειδή μέχρι τότε είχαμε ήδη μιλήσει με την ομάδα της Διεθνής Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN) και κυβερνητικούς παράγοντες στο Περού και είχαμε καταλάβει ότι αυτά τα δεδομένα ήταν κρίσιμα».

Η χαρτογράφηση αποκάλυψε συνδέσεις μεταξύ της αποψίλωσης των δασών και της μείωσης των μελισσών, μία έρευνα που τελικά συνέβαλε στην ψήφιση ενός νόμου το 2024 που αναγνωρίζει τις μέλισσες χωρίς κεντρί ως τις ιθαγενείς μέλισσες του Περού. Ο νόμος ήταν ένα κρίσιμο βήμα, καθώς η περουβιανή νομοθεσία απαιτεί την προστασία των ιθαγενών ειδών.

Η νομική κατοχύρωση του είδους αφήνει προηγούμενο. Όπως αναφέρει η εφημερίδα Guardian αναμένεται να θεσπιστούν πολιτικές για την επιβίωση των μελισσών, «συμπεριλαμβανομένης της αναδάσωσης και αποκατάστασης των οικοτόπων, της αυστηρής ρύθμισης των φυτοφαρμάκων και των ζιζανιοκτόνων, του μετριασμού των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και της προσαρμογής στις επιπτώσεις αυτές, της προώθησης της επιστημονικής έρευνας και της υιοθέτησης της αρχής της προφύλαξης ως κατευθυντήριου πλαισίου για όλες τις αποφάσεις που ενδέχεται να επηρεάσουν την επιβίωσή τους».

Η κίνηση αυτή έχει δημιουργήσει έντονο ενδιαφέρον από ομάδες οικολόγων στη Βολιβία, την Ολλανδία και τις ΗΠΑ που θέλουν να ακολουθήσουν το παράδειγμα του Περού ως βάση για να υπερασπιστούν τα δικαιώματα των δικών τους άγριων μελισσών.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 1 Φεβρουαρίου 2026
Όσο μεγαλώνουμε, η αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου, μέσω του leisure crafting, γίνεται ολοένα και πιο καθοριστική για τη διατήρηση της συναισθηματικής μας υγείας.

Μια νέα ολλανδική μελέτη αποκαλύπτει μια απρόσμενη πτυχή στην επιστήμη της ευτυχίας. Αυτή δεν είναι άλλη από το να μαθαίνει κανείς να ασχολείται με τα χόμπι του με πιο ουσιαστικό και συνειδητό τρόπο.

Αυτό βελτιώνει σημαντικά τη συναισθηματική ευεξία  και κυρίως για άτομα γύρω στα 60 έτη και άνω. Σύμφωνα με την εν λόγω μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Human Relations, οι περισσότεροι νεότεροι ενήλικες που έλαβαν την ίδια εκπαίδευση δεν παρουσίασαν αντίστοιχα οφέλη.

Leisure crafting και οφέλη

Οι επιστήμονες της μελέτης παρείχαν σε εργαζόμενους ενήλικες μια σύντομη εκπαίδευση στο λεγόμενο «leisure crafting», δηλαδή συνειδητή διαμόρφωση του ελεύθερου χρόνου, μια σκόπιμη προσέγγιση στα χόμπι που δίνει έμφαση στη στοχοθέτηση, τη συνεχή μάθηση και τη δημιουργία σχέσεων με άλλους.

Σε διάστημα πέντε εβδομάδων, τα αποτελέσματα διαφοροποιήθηκαν έντονα ανάλογα με την ηλικία. Οι εργαζόμενοι κάτω των 60 δεν παρουσίασαν ουσιαστική αλλαγή στη συναισθηματική τους ευεξία. Αντίθετα, όσοι βρίσκονταν στις αρχές της δεκαετίας των 60 ή ήταν μεγαλύτεροι εμφάνισαν σταθερή αύξηση θετικών συναισθημάτων, όπως ενθουσιασμό, έμπνευση και αίσθημα πληρότητας. Γενικότερα, όσοι έμαθαν τεχνικές leisure crafting είδαν τη συναισθηματική τους υγεία να βελτιώνεται σταθερά από εβδομάδα σε εβδομάδα.

Το leisure crafting ξεπερνά την απλή, χαλαρή ενασχόληση με ένα χόμπι. Φανταστείτε δύο άτομα που παρακολουθούν το ίδιο εβδομαδιαίο μάθημα χορωδίας. Το ένα πηγαίνει, απολαμβάνει το τραγούδι με την ομάδα και επιστρέφει σπίτι χωρίς περαιτέρω σκέψη. Το άλλο, όμως, επιλέγει ενεργά πιο απαιτητικά κομμάτια, κάνει περιστασιακά ιδιαίτερα μαθήματα για να βελτιωθεί, δημιουργεί βαθύτερους δεσμούς με τα μέλη της χορωδίας και οραματίζεται κάποια μέρα ακόμη και να διευθύνει τη χορωδία. Και οι δύο έχουν χόμπι, αλλά μόνο το δεύτερο άτομο εφαρμόζει leisure crafting

Η έννοια βασίζεται σε τρία στοιχεία:

  • Θέσπιση αυτόνομων στόχων μέσα στη δραστηριότητα
  • Συνεχής μάθηση και ανάπτυξη δεξιοτήτων
  • Δημιουργία ουσιαστικών σχέσεων με άτομα με κοινά ενδιαφέροντα

Οι ερευνητές δοκίμασαν αυτή την ιδέα σε 462 εργαζόμενους στην Ολλανδία. Οι μισοί παρακολούθησαν ένα σύντομο βίντεο για το leisure crafting και εφάρμοσαν τις τεχνικές για πέντε εβδομάδες, ενώ οι υπόλοιποι απλώς συμπλήρωναν εβδομαδιαία ερωτηματολόγια. Οι ηλικίες των συμμετεχόντων κυμαίνονταν από 24 έως 69 ετών. Οι περισσότεροι επέλεξαν αθλητικές δραστηριότητες (58%), ακολουθούμενες από δημιουργικές δραστηριότητες όπως τέχνη ή μουσική (18%), πνευματικές δραστηριότητες (8%) και κοινωνικές δραστηριότητες (5%).

Όταν οι ερευνητές ανέλυσαν τα αποτελέσματα, ένα μοτίβο ξεχώρισε. Αυτό ήταν ότι η συναισθηματική ευεξία ανταποκρίθηκε στην παρέμβαση με εντελώς αντίθετους τρόπους ανάλογα με την ηλικία. Οι περισσότεροι νεότεροι συμμετέχοντες παρουσίασαν ελάχιστες αλλαγές. Μερικοί από τους νεότερους στην ομάδα παρέμβασης εμφάνισαν μικρές μειώσεις στα θετικά συναισθήματα, ενώ κάποιοι νεότεροι στην ομάδα ελέγχου παρουσίασαν φυσική αύξηση ευεξίας στο ίδιο διάστημα.

Αντίθετα, το μοτίβο ήταν εντυπωσιακά διαφορετικό για τους μεγαλύτερους συμμετέχοντες. Άτομα στις αρχές των 60 και άνω που έμαθαν leisure crafting εμφάνισαν σταθερή βελτίωση της ευεξίας τους καθ’ όλη τη διάρκεια των πέντε εβδομάδων. Αντιθέτως, οι συνομήλικοί τους στην ομάδα ελέγχου παρουσίασαν πτώση της ευεξίας.

Μια πιθανή εξήγηση σχετίζεται με τη μεταβολή των προτεραιοτήτων με την ηλικία. Οι νεότεροι ενήλικες συχνά επικεντρώνονται στην επέκταση των κοινωνικών τους δικτύων, στη συσσώρευση εμπειριών και στη μεγιστοποίηση μελλοντικών ευκαιριών. Για κάποιον που ισορροπεί ανάμεσα σε καριέρα  και οικογενειακές υποχρεώσεις, μια δομημένη προσέγγιση στα χόμπι μπορεί να μοιάζει με «μετατροπή της διασκέδασης σε εργασία».

Οι μεγαλύτεροι ενήλικες συχνά σκέφτονται διαφορετικά. Καθώς συνειδητοποιούν ότι ο χρόνος είναι πεπερασμένος, γίνονται πιο επιλεκτικοί στον τρόπο που τον αξιοποιούν. Τείνουν να προτιμούν συναισθηματικά ουσιαστικές εμπειρίες και βαθύτερες σχέσεις, αντί για επιφανειακές δραστηριότητες. Το leisure crafting ταιριάζει καλύτερα σε αυτές τις προτεραιότητες, καθώς διδάσκει πώς να επιδιώκει κανείς τα χόμπι του με πρόθεση, νόημα και ουσιαστική σύνδεση.

Η σωματική δραστηριότητα μπορεί επίσης να παίζει ρόλο. Πάνω από τους μισούς συμμετέχοντες επέλεξαν αθλητικές δραστηριότητες. Για μεγαλύτερους ενήλικες που αντιμετωπίζουν θέματα υγείας, οι σωματικές δραστηριότητες μπορεί να βοηθήσουν στη διατήρηση της ζωτικότητας και της ανεξαρτησίας, προστατεύοντας έτσι και τη συναισθηματική ευεξία.

Το leisure crafting μπορεί να βοηθήσει ακόμη και κάποιους ηλικιωμένους που έρχονται αντιμέτωποι με θέματα υγείας να καλλιεργήσουν αισιοδοξία  και ψυχική ανθεκτικότητα, στοιχεία απαραίτητα για την προσαρμογή σε τέτοιου είδους καταστάσεις. Θέτοντας ουσιαστικούς στόχους και δημιουργώντας βαθιές συνδέσεις μέσω των χόμπι, ενδέχεται να προστατεύουν ενεργά τη συναισθηματική τους υγεία.

Πέρα από τα ηλικιακά οφέλη στην ευεξία, η παρέμβαση είχε θετικά αποτελέσματα για όλες τις ηλικίες στον χώρο εργασίας. Οι συμμετέχοντες που έμαθαν leisure crafting ανέφεραν αυξημένη δημιουργικότητα  και μεγαλύτερο αίσθημα νοήματος στη δουλειά τους. Η δημιουργικότητα αυξήθηκε ανεξαρτήτως ηλικίας. Ένας τραγουδιστής μπορεί να εμπνευστεί από ένα νέο κομμάτι και να το μεταφέρει σε μια διαφημιστική ιδέα. Κάποιος που κάνει ποδήλατο τα Σαββατοκύριακο μπορεί να αναπτύξει δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων σε απαιτητικές «διαδρομές», που μεταφράζονται σε καινοτόμες λύσεις στο γραφείο.

Οι συμμετέχοντες ανέφεραν επίσης ότι έβλεπαν τη δουλειά τους ως πιο ουσιαστική και συνδεδεμένη με την προσωπική τους ανάπτυξη. Όταν οι άνθρωποι μαθαίνουν να διαμορφώνουν ουσιαστικές εμπειρίες στον ελεύθερο χρόνο τους, τείνουν να εφαρμόζουν την ίδια λογική και στην εργασία τους. Ο επικεφαλής της έρευνας τόνισε ότι η απλή ύπαρξη ενός χόμπι δεν αρκεί. Τα μεγαλύτερα οφέλη εμφανίστηκαν σε όσους εφάρμοσαν ενεργά και με συνέπεια τις αρχές του leisure crafting.

Οι εργαζόμενοι που πλησιάζουν τη συνταξιοδότηση και επιθυμούν συναισθηματικά οφέλη καλό είναι να προσεγγίζουν τα χόμπι τους πιο συνειδητά, να θέτουν σαφείς στόχους, να επενδύουν στη μάθηση και να καλλιεργούν ουσιαστικές σχέσεις με άτομα που μοιράζονται τα ίδια ενδιαφέροντα.

Από vita. gr

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 29 Ιανουαρίου 2026

Μια γυναίκα Τσερόκι μπορούσε να τερματίσει έναν γάμο με έναν μόνο τρόπο: βάζοντας τα πράγματα του άντρα της έξω από την πόρτα. Αυτό ήταν αρκετό. Ο γάμος τελείωνε εκείνη τη στιγμή. Γιατί εκείνη κατείχε το σπίτι, τη γη, σχεδόν τα πάντα — ακόμη και τη θέση στα συμβούλια, όπου ψήφιζε για το αν το έθνος θα έμπαινε σε πόλεμο.
Δεν υπήρχε καμία δικαιοσύνη, καμία θρησκευτική αρχή, κανένας πατέρας, αδερφός ή ηλικιωμένος άντρας να δώσει άδεια. Αν η γυναίκα αποφάσιζε ότι ο γάμος είχε τελειώσει, μάζευε τα πράγματά του, τα τοποθετούσε στην πόρτα, και εκείνος έφευγε. Τόσο απλά.
Στην κοινωνία των Τσερόκι, οι γυναίκες δεν κατοικούσαν απλώς στα σπίτια. Τα είχαν στην κυριότητά τους. Είχαν τη γη που τα στήριζε. Και κατείχαν σχεδόν όλα όσα υπήρχαν μέσα.
Κατά τον 17ο και 18ο αιώνα, οι Ευρωπαίοι αποικιοκράτες που έφτασαν στη Νοτιοανατολική Αμερική συνάντησαν τους Τσερόκι — μια κοινωνία που ανέτρεπε κάθε ιδέα περί του «φυσικού» ρόλου των γυναικών. Πρόκειται για μια κοινωνία με πολύπλοκη οργάνωση, όπου οι γυναίκες είχαν πραγματική δύναμη. Η εξουσία τους δεν περιοριζόταν στο τελετουργικό ή στο σπίτι· ήταν πολιτική, οικονομική και νομική.
Οι γυναίκες Τσερόκι συμμετείχαν στα συμβούλια δίπλα στους άντρες — όχι ως παρατηρήτριες, αλλά ως αποφασιστικές παρουσίες που συζητούσαν για τον πόλεμο, διαπραγματεύονταν συνθήκες και διαμόρφωναν την πολιτική του έθνους. Κάποιες απέκτησαν τον τίτλο της «Αγαπημένης Γυναίκας» ή της «Γυναίκας Πολέμου» — θέσεις τόσο ισχυρές που η γνώμη τους μπορούσε να σώσει έναν αιχμάλωτο ή να καθορίσει αν το έθνος θα πολεμήσει.
Η Νάνσι Γουορντ, μία από τις πιο γνωστές ‘Αγαπημένες Γυναίκες’, διαπραγματευόταν απευθείας με Αμερικανούς ηγέτες κατά την Αμερικανική Επανάσταση (1781), ζητώντας ειρήνη και συνεργασία μεταξύ των Τσερόκι και των λευκών εποίκων — χωρίς τη συμμετοχή ή έγκριση συζύγου ή άλλου άντρα, αφού η εξουσία ήταν αποκλειστικά δική της.
Αυτή η κοινωνία δεν βασιζόταν σε λίγες εξαιρετικές γυναίκες που ξεχώριζαν σε ένα ανδροκρατούμενο σύστημα. Το σύστημα ήταν διαφορετικό εκ θεμελίων. Οι Τσερόκι ήταν μητριαρχική κοινωνία: η ταυτότητα περνούσε από τη μητέρα, η ένταξη στη κοινότητα περνούσε από τη μητέρα, και η περιουσία μεταβιβαζόταν στις γυναίκες, γενιά μετά τη γενιά.
Όταν κάποιος παντρευόταν, ο σύζυγος μετακόμιζε στο σπίτι της γυναίκας. Αν αποδεικνυόταν ανεύθυνος ή σκληρός, δεν ήταν η δική του οικογένεια που παρενέβαινε — ήταν η δική της. Οι αδερφοί της είχαν εξουσία πάνω του. Ζούσε στη γη της, εργαζόταν για την κοινότητά της και λογοδοτούσε στον λαό της.
Ο Ιρλανδός έμπορος Τζέιμς Αντάιρ, που έζησε ανάμεσα στους Τσερόκι τη δεκαετία του 1740, αγανάκτησε με όσα είδε. Χρησιμοποίησε τη φράση «κυβέρνηση του φουστανιού» για να περιγράψει την κοινωνία όπου οι γυναίκες αποφάσιζαν πράγματι. Δεν μπορούσε να φανταστεί έναν κόσμο όπου οι γυναίκες δεν ήταν ιδιοκτησία.
Οι γυναίκες των Τσερόκι δεν ήταν μόνο πολιτικοί ηγέτες. Ήταν η οικονομική ραχοκοκαλιά του έθνους. Καλλιεργούσαν καλαμπόκι, φασόλια και κολοκύθι — τις Τρεις Αδελφές που θρέφουν τη ζωή για αιώνες. Έπλεκαν καλάθια τόσο σφιχτά που κρατούσαν νερό, μεταποιούσαν τα δέρματα ώστε να γίνουν μαλακά και ευέλικτα, έχτιζαν και συντηρούσαν σπίτια, μεγάλωναν παιδιά, διατηρούσαν τη γλώσσα, τις τελετές, τις ιστορίες και τα τραγούδια.
Οι άντρες κυνηγούσαν, ψάρευαν και πολεμούσαν — σημαντική και τιμημένη δουλειά, αλλά δεν κατείχαν αυτά που έφερναν σπίτι. Οι γυναίκες αποφάσιζαν για την τροφή, ποιος θα έτρωγε, τι θα φυλασσόταν και πώς θα μοιράζονταν οι πόροι.
Δεν ήταν κοινωνία χωρίς προβλήματα. Υπήρχαν συγκρούσεις, ιεραρχία και σύνθετα ζητήματα όπως σε κάθε κοινωνία. Όμως βασιζόταν σε μια ριζικά διαφορετική δομή από τις ευρωπαϊκές κουλτούρες: άνδρες και γυναίκες ήταν διαφορετικοί, αλλά εξίσου αναγκαίοι, με πραγματική εξουσία.
Ύστερα ήρθε η καταστροφή. Ο βίαιος διωγμός. Το «Trail of Tears» ανάγκασε τους Τσερόκι και άλλες φυλές να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές τους περιοχές στη Νοτιοανατολική Αμερική και να μετακινηθούν στην Οκλαχόμα, δυτικά του Μισισιπή, τον 19ο αιώνα. Χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν από πείνα, ασθένειες και εξάντληση. Η ιστορία αυτή αποτυπώνει τη βία και τον πόνο που προκάλεσε η αποικιοκρατική πολιτική των ΗΠΑ.
Τα σχολεία έσβηναν ταυτότητες. Οι ομοσπονδιακοί νόμοι αναγνώριζαν μόνο ανδρικούς ηγέτες. Οι ιεραπόστολοι κήρυτταν υποταγή. Οι νόμοι για την περιουσία μετέφεραν τη γη στους άντρες. Ένα μητριαρχικό σύστημα χιλιάδων χρόνων κατεδαφίστηκε, κομμάτι-κομμάτι.
Κι όμως, οι γυναίκες των Τσερόκι επιβίωσαν. Κράτησαν ζωντανή τη γλώσσα, μετέφεραν τις ιστορίες μυστικά, διατήρησαν τη μητρική γραμμή ακόμη και όταν το κράτος προσπάθησε να την εξαφανίσει. Σήμερα, η ιθαγένεια του Έθνους Τσερόκι εξακολουθεί να βασίζεται στη μητρική γραμμή, και πολλές οικογένειες τιμούν ακόμη τις μητρικές καταβολές.
Η δύναμη των γυναικών των Τσερόκι δεν ήταν εξαίρεση. Αποδεικνύει ότι υπήρξε μια πλήρως αναπτυγμένη κοινωνία, εναλλακτική στον πατριαρχικό κόσμο. Η ανδρική κυριαρχία δεν είναι καθολική ούτε αναπόφευκτη. Είναι μια δομή που επέλεξαν μερικές κοινωνίες — και άλλες την απέρριψαν.
Στα 1700, οι γυναίκες Τσερόκι κατείχαν περιουσία. Στις ΗΠΑ, οι περισσότερες γυναίκες απέκτησαν δικαιώματα μόνο στα τέλη του 1800. Οι Τσερόκι χώριζαν ελεύθερα ήδη από το 1600. Πολλές Αμερικανίδες δεν μπορούσαν μέχρι τη δεκαετία του 1970. Οι Τσερόκι κυβέρνησαν αιώνες πριν οι γυναίκες στις ΗΠΑ αποκτήσουν το δικαίωμα ψήφου το 1920.
Η κοινωνία που οι Ευρωπαίοι χαρακτήριζαν «άγρια» προσέφερε στις γυναίκες δικαιώματα που ο «πολιτισμένος» κόσμος τους αρνούνταν για γενιές.
Αν κάποιος ισχυριστεί ότι η ανισότητα είναι φυσική, να θυμάσαι τη γυναίκα Τσερόκι που τερμάτισε έναν γάμο με αξιοπρέπεια, στη γη που κατείχε, σε ένα έθνος όπου η φωνή της είχε σημασία.
Και ένας κόσμος όπου:
• Οι γυναίκες κατέχουν περιουσία
• Οι γυναίκες μιλούν χωρίς άδεια
• Οι γυναίκες διαχειρίζονται πόρους
• Οι γυναίκες καθορίζουν πόλεμο και ειρήνη
• Οι γυναίκες μεταδίδουν ταυτότητα
Διαφορετικοί κόσμοι υπήρξαν. Και μπορούν να υπάρξουν ξανά, αν το επιλέξουμε. Θυμήσου τες. Τίμησέ τες. Και αναρωτήσου: τι είδους κόσμο είμαστε αρκετά θαρραλέοι να ονειρευτούμε;

by Maria Pinoti

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 26 Ιανουαρίου 2026

Το Κειμπριτζ επέλεξε την λέξη της χρονιάς για το 2025, επιλέγοντας το «parasocial», δηλαδώ το «παρακοινωνικός», που χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη σύνδεση που αισθάνονται οι άνθρωποι με κάποιον που δεν γνωρίζουν – ή ακόμα και με μια τεχνητή νοημοσύνη.

Ο ΟΡΟΣ ” ΠΑΡΑΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ” ΠΟΥ ΕΠΙΛΕΧΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟ. ΚΕΙΜΠΡΙΤΖ

Ο όρος επινοήθηκε το 1956 από τους κοινωνιολόγους Ντόναλντ Χόρτον και Ρίτσαρντ Γολ, οι οποίοι ήθελαν να περιγράψουν τον τρόπο με τον οποίο οι τηλεθεατές δημιουργούσαν «παρακοινωνικές» σχέσεις με τηλεοπτικές προσωπικότητες, σύμφωνα με δήλωση που δημοσίευσε το λεξικό την Τετάρτη.

Το φαινόμενο αυτό συνεχίζεται και σήμερα, καθώς οι χρήστες των κοινωνικών μέσων δημιουργούν παρακοινωνικές σχέσεις με διασημότητες, influencers και διαδικτυακές προσωπικότητες με τις οποίες δεν έχουν καμία προσωπική σχέση, τονίζει δημοσίευμα του CNN.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που αναφέρει το λεξικό του Κέιμπριτζ είναι η τραγουδίστρια Τέιλορ Σουίφτ, η οποία ανακοίνωσε τον αρραβώνα της με τον αστέρα του NFL Τράβις Κελς φέτος, με πολλούς θαυμαστές να εκφράζουν τα ειλικρινή τους συναισθήματα για ένα ζευγάρι που η συντριπτική πλειοψηφία δεν είχε συναντήσει ποτέ.

Μια άλλη είναι η βρετανίδα τραγουδίστρια, η Λίλυ Άλεν, της οποίας το τελευταίο άλμπουμ «West End Girl» αφηγείται την ιστορία ενός χωρισμού και προκάλεσε «παρακοινωνικό ενδιαφέρον για την ερωτική της ζωή», σύμφωνα με τη δήλωση.

Η χρήση του όρου έχει αυξηθεί κατακόρυφα φέτος, ιδίως καθώς έχουν έρθει στο προσκήνιο οι ανησυχίες για τις σχέσεις που έχουν αρχίσει να αναπτύσσουν ορισμένοι άνθρωποι με chatbots τεχνητής νοημοσύνης, όπως το ChatGPT.

Ο Κόλιν ΜάκΙντος, λεξικογράφος στο λεξικό του Κέιμπριτζ, δήλωσε ότι η λέξη «αποτυπώνει το zeitgeist (=πνεύμα των καιρών) του 2025» και δείχνει πώς αλλάζει η γλώσσα.

«Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν παρακοινωνικές σχέσεις», πρόσθεσε ο ΜάκΙντος.

«Αυτό που κάποτε ήταν ένας εξειδικευμένος ακαδημαϊκός όρος έχει γίνει mainstream», ανέφερε στη δήλωση.

«Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν παρακοινωνικές σχέσεις», πρόσθεσε ο ΜάκΙντος.

«Η γλώσσα γύρω από τα παρακοινωνικά φαινόμενα εξελίσσεται ραγδαία, καθώς η τεχνολογία, η κοινωνία και ο πολιτισμός μεταβάλλονται και μεταλλάσσονται: από τις διασημότητες έως τα chatbots, οι παρακοινωνικές τάσεις είναι συναρπαστικές για όσους ενδιαφέρονται για την εξέλιξη της γλώσσας», είπε.

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΤΟΥ “ΣΗΜΕΡΑ”

Η Σιμόν Σναλ, καθηγήτρια πειραματικής κοινωνικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, δήλωσε ότι η λέξη «είναι μια εμπνευσμένη επιλογή».

«Η άνοδος των παρακοινωνικών σχέσεων έχει επαναπροσδιορίσει το φαινόμενο των θαυμαστών, των διασημοτήτων και, με την τεχνητή νοημοσύνη, τον τρόπο με τον οποίο οι απλοί άνθρωποι αλληλεπιδρούν στο διαδίκτυο», είπε.

«Έχουμε εισέλθει σε μια εποχή όπου πολλοί άνθρωποι δημιουργούν ανθυγιεινές και έντονες παρακοινωνικές σχέσεις με influencers», πρόσθεσε η Σναλ, σύμφωνα με το CNN.

Το λεξικό του Κέιμπριτζ υπογράμμισε επίσης μια σειρά από άλλες λέξεις που, όπως ανέφερε, είχαν «σημαντική επίδραση» φέτος.

«Αυτό οδηγεί στην αίσθηση ότι οι άνθρωποι «γνωρίζουν» εκείνους με τους οποίους δημιουργούν παρακοινωνικούς δεσμούς, μπορούν να τους εμπιστεύονται και ακόμη και να τους είναι απόλυτα πιστοί. Ωστόσο, αυτό είναι εντελώς μονόπλευρο».

Το λεξικό του Κέιμπριτζ υπογράμμισε επίσης μια σειρά από άλλες λέξεις που, όπως ανέφερε, είχαν «σημαντική επίδραση» φέτος.

Μεταξύ αυτών είναι η λέξη «slop», που ορίζεται ως «περιεχόμενο στο διαδίκτυο που είναι πολύ χαμηλής ποιότητας, ειδικά όταν δημιουργείται από τεχνητή νοημοσύνη», καθώς και η λέξη «memeify», που σημαίνει «να μετατρέψεις ένα γεγονός, μια εικόνα, ένα πρόσωπο κ.λπ. σε meme».

Το λεξικό πρόσθεσε 6.000 νέες λέξεις φέτος, με αξιοσημείωτες νέες προσθήκες όπως «delulu», «skibidi» και «tradwife».