Διαχειριστής στις 4 Φεβρουαρίου 2020

Είμαστε οι Φίλοι της Ανέλιξης. Και… συναντηθήκαμε λίγα χρόνια πριν με όραμα τη δημιουργία ενός ιστότοπου… Ενός χώρου όπου όλοι θα βρισκόμαστε για να επικοινωνούμε και να μοιραζόμαστε αυτά που νιώθουμε, ακούμε, βλέπουμε, διαβάζουμε, κουβεντιάζουμε και αγαπάμε…

 

Η μικρή παρέα μεγάλωσε… και έγινε μια οικογένεια με ανοιχτή την αγκαλιά που σας προσκαλεί να γίνετε κι εσείς μέλη της.

 

Ελάτε, λοιπόν, να ταξιδέψετε μαζί μας διαβάζοντας τα άρθρα που δημοσιεύουμε ή αποστέλλοντάς μας κι εσείς τα κείμενα που αγαπάτε.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 15 Νοεμβρίου 2026
ΜΕΘΑ

Αν κάποτε στα σκαλιά ενός παλατιού, στο πράσινο γρασίδι
μιας τάφρου, στη μουντή μοναξιά του δωματίου σου,
ξυπνήσεις ξεμέθυστος πια, ρώτα τον άνεμο, ρώτα το κύμα,
το πουλί, το ρολόι, κάθε τι που φεύγει,
κάθε τι που στενάζει, κάθε τι που κυλάει, που τραγουδάει,
που μιλάει· ρώτα τί ώρα είναι;
Κι ο άνεμος, το κύμα, το άστρο, το πουλί, το ρολόι,
θα σου απαντήσουν: Είναι η ώρα της μέθης!
Για να γίνεις ο μαρτυρικός  σκλάβος του χρόνου,
μέθα· μέθα αδιάκοπα!
Αλλά με τι; Με ρακή, με κρασί, με ποίηση, με αρετή…
-Με ό,τι θέλεις, αλλά μέθα!…

ΑΛΜΠΑΤΡΟΣ

Πολλές φορές οι ναυτικοί, την ώρα να περνάνε,
πιάνουν τους άλμπατρους -πουλιά της θάλασσας τρανά-
που ράθυμα, σα σύντροφοι του ταξιδιού, ακολουθάνε
το πλοίο που μες στα βάραθρα γλυστράει, τα πικρά.

Μα μόλις σκλαβωμένα κει στη κουπαστή τα δέσουν,
οι βασιλιάδες τ᾿ ουρανού, σκυφτοί κι άχαροι πια,
τ᾿ άσπρα μεγάλα τους φτερά τ᾿ αφήνουνε να πέσουν,
και στα πλευρά τους θλιβερά  να σέρνουνται κουπιά.

Αυτοί που ῾ν᾿ τόσον όμορφοι, τα σύννεφα σα σκίζουν,
πως είναι τώρα κωμικοί κι άσκημοι και δειλοί!
Άλλοι με πίπες αναφτές τα ράμφη τους κεντρίζουν,
κι άλλοι, για να τους μιμηθούν, πηδάνε σα κουτσοί.

Μ᾿ αυτούς τους νεφοπρίγκηπες κι ο Ποιητής πως μοιάζει!
δε σκιάζεται τις σαϊτιές, τις θύελλες αψηφά·
μα ξένος μες στον κόσμο αυτό που γύρω του χουγιάζει,σκοντάφτει απ᾿ τα γιγάντιά του φτερά σα περπατά.

ΣΤΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ

Ἡ ἀνοησία, τ᾿ ἁμάρτημα, ἡ ἀπληστία κι ἡ πλάνη
κυριεύουνε τὴ σκέψη μας καὶ φθείρουν τὸ κορμί μας,
κι εὐχάριστα τὶς τύψεις μας θρέφουμε στὴν ψυχή μας,
καθὼς ποὺ θρέφουν πάνω τους τὶς ψεῖρες οἱ ζητιάνοι.

Στὰ μετανιώματα ἄναντροι κι ἁμαρτωλοὶ ὡς τὴν ἄκρια,
ζητᾶμε πληρωμὴ ἀκριβὴ γιὰ κάθε μυστικό μας
καὶ ξαναμπαίνουμε εὔκολα στὸ βοῦρκο τὸν παλιό μας,
θαρρώντας πὼς ξεπλένεται μὲ τὰ δειλά μας δάκρυα.

Πάνω ἀπ᾿ τὸ προσκεφάλι μας ὁ Σατανᾶς γερμένος
πάντα στὰ μάγια τοῦ κακοῦ τὸ νοῦ μας νανουρίζει,
τὴ πιὸ ἀτσαλένια θέληση μεμιᾶς τὴν ἐξατμίζει,
αὐτὸς ὁ Μέγας χημικός, ὁ Τετραπερασμένος.

Ὁ Διάολος, τὸ νῆμα αὐτὸς κρατᾶ ποὺ μᾶς κουνᾶ!
Τὰ πράματα τὰ βρωμερὰ πιότερο τ᾿ ἀγαπᾶμε,
κι ὅλο καὶ πρὸς τὴ Κόλαση κάθε στιγμὴ τραβᾶμε,
μὲ δίχως φρίκη, ἀνάμεσα στὸ σκότος ποὺ βρωμᾶ.

Σὰν τὸ φτωχὸ ξεφαντωτὴ ποὺ πιπιλᾶ μὲ ζάλη
μιᾶς παλιᾶς πόρνης ἀγκαλιὰ πολιομαρτυρισμένη,
κλεφτάτα ἁρπάζουμε κι ἐμεῖς καμιὰ ἡδονὴ θλιμμένη,
ποὺ τήνε ξεζουμίζουμε σὰ σάπιο πορτοκάλι.

Σὰν ἕνα ἑκατομμύριο σκουλήκια, μυρμηγκώντας,
μὲς στὸ μυαλό μας κραιπαλοῦν τοῦ Δαίμονα τὰ πλήθη,
κι ὅταν ἀνάσα παίρνουμε, ὁ Θάνατος στὰ στήθη
σὰν ἄϋλος ποταμὸς κυλᾶ, σιωπηλὰ θρηνώντας.

Ἂν τὸ φαρμάκι κι ἡ φωτιὰ κι ἡ βιὰ καὶ τὸ μαχαίρι
δὲν ἔχουνε τὰ φανταχτὰ κεντίδια ἀκόμα κάνει
στὸ πρόστυχο τῆς μοίρας μας ἄθλιο καραβοπάνι,
εἶναι ποὺ λείπει ἀπ᾿ τὴ ψυχὴ τὸ θάρρος κι ἀπ᾿ τὸ χέρι.

Μὰ μὲς στὶς σκύλες, τοὺς σκορπιούς, τὰ φίδια, τὰ τσακάλια,
τοὺς πάνθηρες, τοὺς πίθηκους, τοὺς γύπες, τὰ θηρία
ποὺ γρούζουν, σέρνουνται, ἀλυχτοῦν κι οὐρλιάζουν μὲ μανία
μέσ᾿ στῶν παθῶν μας τὸ κλουβί, προβαίνει ἀγάλια,
θεριὸ πιὸ βρώμικο, κακό, τὴν ἀσκημιὰ νὰ δείξει!

Κι ἂ δὲ σαλεύει κι οὔτε ἀκούει κανένας τὸ οὐρλιαχτό του,
ὅλη γῆς θὰ ρήμαζε, καὶ στὸ χασμουρητό του
θὰ ῾θελε νὰ κατάπινε τὸν κόσμο -αὐτὸ ῾ναι ἡ πλήξη!-
πού, μ᾿ ἕνα δάκρυ ἀθέλητο στὰ μάτια τῆς κοιτάζεις,
καθὼς καπνίζει τὸν οὐκᾶ, κρεμάλες νὰ στυλώνει.

Καὶ ξέρεις, ἀναγνώστη, αὐτὸ τὸ τέρας πῶς δαγκώνει!
Ὦ ἀναγνώστη ὑποκριτή, ἀδέρφι ποὺ μοῦ μοιάζεις

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 15 Νοεμβρίου 2026

Τεχνητή Νοημοσύνη: Η αρχή του τέλους στη βαθμολόγηση των φοιτητικών εργασιών – Γιατί «δεν έχει πια νόημα» να γίνεται

Όταν ένα ψηφιακό εργαλείο, έχοντας τη βοήθεια από την Τεχνητή Νοημοσύνη, μπορεί μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα να παράγει ολοκληρωμένες και απόλυτα ορθές απαντήσεις σε σύνθετα ακαδημαϊκά θέματα, η παραδοσιακή βαθμολόγηση χάνει εντελώς το νόημά της.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει φέρει την τριτοβάθμια εκπαίδευση αντιμέτωπη με μια δομική κρίση, σηματοδοτώντας την αρχή του τέλους (;) για τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνταν μέχρι σήμερα οι φοιτητικές εργασίες.

«Δεν υπάρχει εύκολος τρόπος να ξεχωρίσει κανείς το έργο που έχει δημιουργηθεί από άνθρωπο από αυτό που έχει δημιουργηθεί από τεχνητή νοημοσύνη»

Η εξάπλωση των εργαλείων στα πανεπιστημιακά έδρανα φέρνει μια αθόρυβη αλλά καταλυτική ανατροπή στην παραδοσιακή εκπαιδευτική διαδικασία.

Οι ανατροπές που προκαλεί η Τεχνητή Νοημοσύνη

Υπό αυτές τις συνθήκες, όλο και περισσότεροι ακαδημαϊκοί έρχονται αντιμέτωποι με το ερώτημα: ποιο είναι το πραγματικό νόημα της αξιολόγησης μιας εργασίας, όταν η τεχνολογία μπορεί να παράγει τέλειες απαντήσεις μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα;

Την πιο καθαρή -και ίσως κυνική- απάντηση στο ερώτημα αυτό έδωσε ο διακεκριμένος μαθηματικός και καθηγητής του Πανεπιστημίου του Μπέρκλεϊ, Ρίτσαρντ Μπόρτσερντς (Richard Borcherds).

Ο Μπόρτσερντς πήρε την απόφαση να σταματήσει οριστικά να βαθμολογεί τις κατ’ οίκον εργασίες των φοιτητών του ως προς την ορθότητα των απαντήσεων, δηλώνοντας ουσιαστικά ότι η τακτική αυτή «δεν έχει πια κανένα νόημα».

Το αδιέξοδο της «ορθής απάντησης»

Όπως εξηγεί ο καθηγητής του Μπέρκλεϊ, η βαθμολόγηση της ορθότητας των ασκήσεων εκτός αιθούσης δημιουργεί μια στρεβλή κουλτούρα:

Αντικίνητρο για την ουσιαστική μάθηση: Όταν ο βαθμός εξαρτάται από το τελικό αποτέλεσμα, ο φοιτητής πιέζεται να καταφύγει στο AI για να εξασφαλίσει το «άριστα», προσπερνώντας το στάδιο της τριβής και της κατανόησης.

Τιμωρία της εντιμότητας: Οι φοιτητές που επιλέγουν να λύσουν μόνοι τους τις ασκήσεις, κάνοντας αναπόφευκτα λάθη στη διαδικασία μάθησης, βλέπουν τους βαθμούς τους να υπολείπονται σε σύγκριση με όσους παρέδωσαν γραπτά παραγμένα από αλγόριθμους.

Σύμφωνα με τον Μπόρτσερντς, η παραδοσιακή βαθμολόγηση εργασιών δεν αξιολογεί πλέον τη γνώση, αλλά την ικανότητα πρόσβασης και χρήσης τεχνολογικών εργαλείων.

Η στροφή στην «τυπική παράδοση» και η επιστροφή στο αμφιθέατρο

Ο Ρίτσαρντ Μπόρτσερντς, καταξιωμένος μαθηματικός που τιμήθηκε το 1998 με το περίφημο μετάλλιο Φιλντς, μία από τις σημαντικότερες διακρίσεις στον χώρο των μαθηματικών, υποστηρίζει ότι η εκτεταμένη χρήση εργαλείων TN έχει υπονομεύσει την αξία της παραδοσιακής αξιολόγησης των εργασιών, όπως σημειώνει η New York Post.

Προκειμένου να αποκαταστήσει την ισορροπία, ο καθηγητής άλλαξε ριζικά το σύστημα αξιολόγησης. Οι κατ’ οίκον εργασίες βαθμολογούνται πλέον αποκλειστικά με βάση αν οι φοιτητές τις έχουν ολοκληρώσει και όχι με βάση το αν οι απαντήσεις είναι σωστές ή λανθασμένες. Οι εργασίες παραμένουν ένα εργαλείο εξάσκησης για όποιον επιθυμεί να μάθει, αλλά παύουν να αποτελούν κριτήριο ακαδημαϊκής επίδοσης.

Παράλληλα, το βάρος της αξιολόγησης μετατοπίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στις δια ζώσης εξετάσεις. Χωρίς πρόσβαση σε ηλεκτρονικές συσκευές και υπό την άμεση επιτήρηση των διδασκόντων, το αμφιθέατρο καθίσταται το μοναδικό καταφύγιο όπου μπορεί να διαπιστωθεί η πραγματική κριτική σκέψη και η αυτόνομη γνώση του φοιτητή.

Ένα μέλλον χωρίς εύκολες απαντήσεις

Η περίπτωση του Μπόρτσερντς δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό, αλλά το προαναγγελθέν τέλος μιας ολόκληρης εποχής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ο ίδιος ο καθηγητής παραδέχεται με αφοπλιστική ειλικρίνεια πως οι ραγδαίες εξελίξεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργούν ένα τοπίο όπου κανείς δεν γνωρίζει πώς θα μοιάζει η διδασκαλία τα επόμενα χρόνια.

Όταν η παραγωγική νοημοσύνη μπορεί να λύνει πολύπλοκα προβλήματα, το πανεπιστήμιο καλείται να επαναπροσδιορίσει από την αρχή όχι μόνο το πώς βαθμολογεί, αλλά και το τι σημαίνει εκπαίδευση στην ψηφιακή εποχή.

Από in.gr

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 15 Νοεμβρίου 2026

Στα 20, η ζωή μοιάζει γεμάτη δυνατότητες. Στα 30, οι στόχοι αρχίζουν να αποκτούν πιο συγκεκριμένη μορφή. Κάπου ανάμεσα στα 40 και τα 50, όμως, πολλοί άνθρωποι διαπιστώνουν ότι οι υποχρεώσεις αυξάνονται, ο χρόνος περιορίζεται και η καθημερινότητα γίνεται πιο απαιτητική. Εργασία, οικογένεια, οικονομικές ευθύνες και προσωπικές προσδοκίες διεκδικούν ταυτόχρονα την προσοχή μας. Μήπως, λοιπόν, υπάρχει μια περίοδος της ζωής κατά την οποία η ευτυχία περιορίζεται;

Η επιστήμη έχει επιχειρήσει να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα εξετάζοντας πώς μεταβάλλεται η υποκειμενική ευημερία καθώς μεγαλώνουμε. Μία από τις πιο γνωστές θεωρίες περιγράφει την πορεία της ευτυχίας ως μια καμπύλη σε σχήμα U: ξεκινά σχετικά ψηλά στη νεότητα, μειώνεται στη μέση ηλικία και στη συνέχεια παρουσιάζει ανοδική τάση.

Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η διαδρομή δεν φαίνεται να εξαρτάται αποκλειστικά από τις προσωπικές μας επιλογές.

Ευτυχία: Τι έδειξε έρευνα σε 145 χώρες;

Σε παλαιότερη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Population Economics, ο οικονομολόγος Ντέιβιντ Μπλαντσφλάουερ εξέτασε δεδομένα από 145 χώρες, αναζητώντας τη σχέση ανάμεσα στην ηλικία και στην υποκειμενική ευημερία.

Η ανάλυσή του εντόπισε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: σε πολλές χώρες, οι δείκτες ευημερίας παρουσίαζαν κάμψη στη μέση ηλικία και βελτίωση αργότερα.

Το χαμηλότερο σημείο εμφανιζόταν συχνά κοντά στα τέλη της τέταρτης ή στις αρχές της πέμπτης δεκαετίας της ζωής, αν και η ακριβής ηλικία διέφερε ανάλογα με τον πληθυσμό και τον δείκτη που εξεταζόταν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι γίνονται δυστυχισμένοι στα 50 ούτε ότι η ευτυχία αυξάνεται αυτόματα μετά τα 60. Η καμπύλη περιγράφει μια στατιστική τάση και όχι την προσωπική πορεία κάθε ανθρώπου. Άλλωστε, η ικανοποίηση από τη ζωή επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η υγεία, οι σχέσεις, οι οικονομικές συνθήκες και οι εμπειρίες μας.

Το παράδοξο: Παρόμοια καμπύλη και στους πιθήκους

Ένα ακόμη πιο απρόσμενο εύρημα προέκυψε από μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS). Οι ερευνητές εξέτασαν αξιολογήσεις της ευημερίας 508 χιμπατζήδων και ουρακοτάγκων, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν από ανθρώπους που γνώριζαν καλά τα ζώα.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ένα μοτίβο που θύμιζε την ανθρώπινη καμπύλη U: υψηλότερη εκτιμώμενη ευημερία στις μικρότερες και μεγαλύτερες ηλικίες και χαμηλότερη στη μέση της ζωής.

Η παρατήρηση αυτή οδήγησε τους επιστήμονες στην υπόθεση ότι οι μεταβολές της ευημερίας κατά τη διάρκεια της ζωής ενδέχεται να έχουν και βιολογικές συνιστώσες.

Φυσικά, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πώς βιώνουν την «ευτυχία» τα ζώα με τον ίδιο τρόπο που την περιγράφουν οι άνθρωποι. Η μελέτη βασίστηκε σε αξιολογήσεις της συμπεριφοράς τους και δεν αποδεικνύει ότι άνθρωποι και μεγάλοι πίθηκοι βιώνουν μια πανομοιότυπη «κρίση» μέσης ηλικίας.

Προσφέρει, ωστόσο, μια ενδιαφέρουσα ένδειξη ότι το φαινόμενο ίσως είναι πιο σύνθετο από τις επαγγελματικές φιλοδοξίες ή τις οικογενειακές υποχρεώσεις.

Γιατί η μέση ηλικία μπορεί να μοιάζει πιο δύσκολη;

Δεν υπάρχει μία επιστημονικά αποδεδειγμένη εξήγηση για την καμπύλη της ευτυχίας.

Μια πιθανή ερμηνεία σχετίζεται με τη διαφορά ανάμεσα στις προσδοκίες που έχουμε όταν είμαστε νεότεροι και στην πραγματικότητα που διαμορφώνεται καθώς μεγαλώνουμε.

Στη μέση ηλικία, πολλοί άνθρωποι επανεξετάζουν στόχους, αποφάσεις και επιθυμίες. Παράλληλα, μπορεί να αντιμετωπίζουν αυξημένες ευθύνες στη δουλειά, να φροντίζουν παιδιά ή ηλικιωμένους γονείς και να προσπαθούν να βρουν χρόνο για τον εαυτό τους.

Αργότερα, ορισμένοι ενδέχεται να αποκτούν μεγαλύτερη αποδοχή των επιλογών τους, να αναπροσαρμόζουν τις προσδοκίες τους και να δίνουν περισσότερη σημασία στις σχέσεις και στις εμπειρίες που θεωρούν ουσιαστικές.

Η ανατροπή: Μήπως η καμπύλη της ευτυχίας αλλάζει;

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο των νεότερων ερευνών.

Σε εργασία που δημοσιεύθηκε το 2024 από το αμερικανικό Εθνικό Γραφείο Οικονομικών Ερευνών (NBER), οι Ντέιβιντ Μπλαντσφλάουερ, Άλεξ Μπράισον και Σιαοβέι Σου εξέτασαν την εξέλιξη της ψυχικής δυσφορίας σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες.

Τα ευρήματα έδειξαν ότι το παραδοσιακό μοτίβο, σύμφωνα με το οποίο η δυσφορία κορυφωνόταν στη μέση ηλικία, είχε εξασθενήσει ή εξαφανιστεί σε αρκετά από τα δεδομένα που αναλύθηκαν.

Ο βασικός λόγος δεν ήταν απαραίτητα ότι οι μεσήλικες έγιναν πολύ πιο ευτυχισμένοι, αλλά ότι οι νεότερες ηλικίες εμφάνιζαν αυξημένα επίπεδα ψυχικής δυσφορίας.

Πρόκειται για μια σημαντική διάκριση: η εξασθένηση της καμπύλης της δυστυχίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι εξαφανίστηκε κάθε αντίστοιχο μοτίβο στην ικανοποίηση από τη ζωή. Η ψυχική δυσφορία και η ευτυχία σχετίζονται, αλλά δεν είναι ταυτόσημοι δείκτες.

Τα νεότερα ευρήματα υπενθυμίζουν ότι η σχέση ηλικίας και ψυχικής ευημερίας δεν είναι σταθερή στον χρόνο. Μπορεί να μεταβάλλεται μαζί με τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές συνθήκες.

Τι αξίζει να κρατήσουμε από όλα αυτά;

Η γνώση ότι πολλοί άνθρωποι βιώνουν μια περίοδο μειωμένης ικανοποίησης στη μέση ηλικία μπορεί να προσφέρει μια διαφορετική οπτική. Αν αισθανόμαστε ότι οι απαιτήσεις της καθημερινότητας έχουν αυξηθεί, δεν χρειάζεται να ερμηνεύουμε αυτομάτως αυτή την εμπειρία ως ένδειξη προσωπικής αποτυχίας.

Παράλληλα, όμως, δεν υπάρχει λόγος να περιμένουμε παθητικά να περάσουν τα χρόνια για να αισθανθούμε καλύτερα.

Η καλλιέργεια ουσιαστικών σχέσεων, η φροντίδα της σωματικής και ψυχικής υγείας, η αναζήτηση δραστηριοτήτων που μας προσφέρουν νόημα και η επανεξέταση μη ρεαλιστικών προσδοκιών μπορούν να συμβάλουν στην προσωπική μας ευημερία.

Και όταν η θλίψη, το άγχος ή η απώλεια ενδιαφέροντος επιμένουν και επηρεάζουν την καθημερινότητα, η υποστήριξη από έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας είναι σημαντικότερη από οποιαδήποτε στατιστική πρόβλεψη.

Η ευτυχία δεν έχει χρονοδιάγραμμα…

Η ιδέα μιας καμπύλης σε σχήμα U μπορεί να είναι ενθαρρυντική: μια δύσκολη περίοδος δεν σημαίνει ότι η υπόλοιπη ζωή θα ακολουθήσει την ίδια πορεία. Ωστόσο, η ευτυχία δεν υπακούει σε ένα αυστηρό ηλικιακό χρονοδιάγραμμα. Κάποιοι άνθρωποι αισθάνονται καλύτερα στα 30, άλλοι στα 50 και άλλοι ανακαλύπτουν νέες πηγές ικανοποίησης πολύ αργότερα.

Ίσως, τελικά, το σημαντικότερο μήνυμα των ερευνών να μην είναι ότι η ευτυχία επιστρέφει υποχρεωτικά μετά τη μέση ηλικία, αλλά ότι η σχέση μας με τη ζωή μπορεί να αλλάζει και να εξελίσσεται. Και αυτή η δυνατότητα υπάρχει αν μη τι άλλο σε κάθε ηλικία.

Aπό VITA

 

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 7 Νοεμβρίου 2026

Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Neuroscience & Biobehavioral Reviews ερευνητές εξέτασαν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος αποφασίζει αν αξίζει να καταβάλουμε προσπάθεια.

Η θεωρία που εξετάζουν υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι, όπως και τα ζώα, τείνουν να ακολουθούν την «αρχή της ελάχιστης προσπάθειας». Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αποφεύγουμε κάθε δύσκολη δραστηριότητα. Όταν περιμένουμε ότι η προσπάθεια θα μας προσφέρει κάτι σημαντικό -ένα αποτέλεσμα, μια ανταμοιβή ή ακόμη και χρήσιμη γνώση- είμαστε πρόθυμοι να την καταβάλουμε.

Το ενδιαφέρον είναι ότι το «κόστος» μιας προσπάθειας δεν είναι μόνο το πόση ενέργεια καταναλώνουμε. Οι ερευνητές περιγράφουν οκτώ διαφορετικούς παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν την απόφασή μας: τη σωματική ενέργεια, τη νοητική προσπάθεια, τον χρόνο, την πίεση χρόνου, την πνευματική ή σωματική κόπωση, τον πόνο, την απογοήτευση και τους κινδύνους ή τις απειλές που αντιλαμβανόμαστε.

Κάποιοι από αυτούς είναι αντικειμενικοί, ενώ άλλοι εξαρτώνται από το πώς αντιλαμβανόμαστε εμείς την κατάσταση. Για παράδειγμα, μια δύσκολη άσκηση μπορεί να φαίνεται εξαντλητική σε έναν άνθρωπο αλλά απολαυστική σε κάποιον που αγαπά τη γυμναστική.

Αυτό αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την «τεμπελιά». Αν μια προσπάθεια δεν οδηγεί σε κάποιο ουσιαστικό όφελος, η επιλογή να σταματήσουμε μπορεί να είναι ένας τρόπος εξοικονόμησης ενέργειας για κάτι πιο σημαντικό. Αντίθετα, όταν υπάρχει ένας στόχος που μας ενδιαφέρει πραγματικά, η προσπάθεια μπορεί να μοιάζει πολύ πιο εύκολη, ακόμη κι αν είναι αντικειμενικά απαιτητική.

Η έρευνα υποδεικνύει ότι δεν χρειάζεται να επιδιώκουμε διαρκώς τη μέγιστη προσπάθεια. Χρειάζεται να μάθουμε να αναγνωρίζουμε πότε αξίζει να επιμείνουμε και πότε είναι προτιμότερο να σταματήσουμε.

Η ξεκούραση, η αναβολή μιας προσπάθειας ή ακόμη και η εγκατάλειψη ενός στόχου δεν αποτελούν από μόνες τους αποτυχία. Μπορούν να είναι μέρος μιας πιο έξυπνης διαχείρισης των σωματικών και ψυχικών μας πόρων. Άλλωστε, όπως και με τα χρήματα, έτσι και με την ενέργειά μας έχει σημασία όχι μόνο πόση διαθέτουμε, αλλά κυρίως πού επιλέγουμε να την επενδύσουμε.

Από vita

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 2 Νοεμβρίου 2026

Μια πόλη φυτρώνει μέσα στην πληγή μου!

Στην πλάτη μου υπάρχει ένα απόστημα.
Όχι, δεν μοιάζει με σάπια σάρκα
ούτε με στάλα πύον.
Είναι παράθυρο
αντίκρυ σε πόλη
που κατατρώει ο χρόνος
σαν πεινασμένος δίχως δόντια.

Όταν ο γιατρός το πιέζει
στο κεφάλι μου εκρήγνυται φως.
Βλέπω στέγες που γέρνουν
κρεβάτια αναποδογυρισμένα
μάτια που κοιτάζουν κάτω απ’ τα χαλάσματα
και ρωτούν:
Ήσουν εσύ η κραυγή;

Το απόστημα
ένα χαλί από θραύσματα.
Κάθε κόμπος του ένα παιδί
που δεν πρόλαβε να γελάσει.
Μια γυναίκα που άφησε το στήθος της
για να το κάνει κράνος
για του γιου της το κεφάλι.

Σε κάθε σουβλιά
ξυπνά μια γειτονιά
απ’ τον λήθαργο της σκόνης.
Και σε κάθε στάλα πύον
ξεπλένεται το όνομα ενός δρόμου
που δεν απέμεινε απ’ αυτόν
παρά μονάχα ένα όνομα
σ’ έναν τοίχο που γέρνει.

Η πόλη δεν είναι όνομα.
Είναι ο ήχος μιας μπουλντόζας
που καταβροχθίζει τον ορίζοντα.
Είναι η μυρωδιά του ψωμιού
που πνίγηκε στον φούρνο
κι ένα δωμάτιο με καθρέφτη
που καθρεφτίζει τον ουρανό,
όχι για να σου δώσει ελπίδα,
αλλά για να σου πει
πως η καταστροφή δεν έχει ταβάνι!

Τη νύχτα,
όταν καταλαγιάζουν μέσα μου τα κύματα,
έρχεται η θάλασσα
με το γαλανό της αλάτι.
Σκύβει πάνω στην πληγή της πόλης
σαν γέρος πατέρας
που προσπαθεί να πλύνει της κόρης του
το αίμα.
Πλένει
και ξαναπλένει
μα το αίμα
είναι πιο βαθύ απ’ την επιθυμία του για γιατρειά.

Η θάλασσα
δεν τραγουδά πια,
ψιθυρίζει,
έπειτα σωπαίνει,
λες κι έχει καταλάβει
πως τίποτα δεν γιατρεύεται μ’ αλάτι.
Πως η πόλη
είναι πιο δυνατή απ’ το νερό
και πιο βαριά απ’ το πένθος.

Στην πλάτη μου
ένα απόστημα.
Στο βάθος του
ένας χάρτης αιμορραγίας δίχως τέλος.
Στο πλευρό μου
λόφοι από πληγές
που πολλαπλασιάζονται σαν ορφανά.
Κάθε φορά που αγκαλιάζω μία,
μια άλλη ουρλιάζει.
Μην πείτε:
Ήταν κάτι περαστικό.
Γιατί περαστικός είναι εκείνος που άφησε τον τόπο δίχως τραύματα.
Όμως εγώ,
κουβάλησα τα ερείπια στο αίμα μου.
Τα πλευρά μου έγιναν πέρασμα για ασθενοφόρα
κι η φωνή μου
πρόχειρο μητρώο νεκρών.

Στην πλάτη μου υπάρχει ένα απόστημα
κι εκεί κατοικεί ένας δρόμος
που δεν φυτεύει δέντρα πια,
παρά μονάχα νάρκες.

Ένα απόστημα.
Κάθε φορά που κοιτάζω των εαυτό μου στον καθρέφτη
βλέπω το πρόσωπο της πόλης
να μου λέει:
Σταυρώνομαι ακόμα κάθε αυγή,
κι όμως, κανείς δε γράφει τ’ όνομά μου
στην πέτρα της σωτηρίας.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 27 Οκτωβρίου 2026

Η αποφυγή της άμεσης οπτικής επαφής συνδέεται συχνά με τη συστολή, την ανασφάλεια ή την έλλειψη ενδιαφέροντος. Ωστόσο, αυτές οι ερμηνείες δεν είναι πάντοτε σωστές. Το γεγονός ότι κάποιος δεν κοιτάζει απευθείας στα μάτια τον συνομιλητή του δεν αποδεικνύει ότι λέει ψέματα ή ότι προσπαθεί να αποκρύψει κάτι. Μπορεί απλώς να αποτελεί έναν τρόπο ρύθμισης της προσοχής ή περιορισμού της έντασης μιας αλληλεπίδρασης.

Μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2023 από ερευνητές του Πανεπιστημίου McGill στον Καναδά εξέτασε τη συμπεριφορά του βλέμματος σε ζευγάρια συμμετεχόντων κατά τη διάρκεια συνομιλιών πρόσωπο με πρόσωπο. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες περνούσαν σχετικά λίγο χρόνο κοιτάζοντας απευθείας ο ένας τα μάτια του άλλου. Αντίθετα, εναλλάσσονταν ανάμεσα σε διαφορετικά σημεία του προσώπου. Αυτό υποδηλώνει ότι η σταθερή και συνεχής οπτική επαφή δεν είναι απαραίτητη ούτε για να δείξουμε ενδιαφέρον,ούτε για να επικοινωνήσουμε.

Οι πολιτισμικές συνήθειες επηρεάζουν επίσης τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε τα βλέμματα. Σε ορισμένα κοινωνικά περιβάλλοντα, η διατήρηση της οπτικής επαφής θεωρείται ένδειξη σεβασμού και εμπιστοσύνης. Σε άλλα, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν διαφορές ηλικίας ή κοινωνικής ιεραρχίας, ένα υπερβολικά άμεσο βλέμμα μπορεί να εκληφθεί ως πρόκληση ή έλλειψη σεβασμού. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει μία ιδανική διάρκεια οπτικής επαφής που να ισχύει για όλους τους ανθρώπους και όλες τις περιστάσεις. Η επικοινωνία εξαρτάται από πολλαπλά στοιχεία, όπως ο τόνος της φωνής, οι χειρονομίες και η στάση του σώματος.

Επομένως, το να κοιτάζουμε κάποιον, να απομακρύνουμε για λίγο το βλέμμα μας και στη συνέχεια να επανερχόμαστε στην οπτική επαφή αποτελεί μια φυσιολογική συμπεριφορά που βοηθά στη ρύθμιση της εγγύτητας και της άνεσης κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης.

Από dnews

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 25 Οκτωβρίου 2026

Μέχρι πρότινος, έρευνες είχαν δείξει ότι η γονεϊκότητα συνδέεται με την ευτυχία. Ωστόσο, μια νέα μελέτη εξέτασε τη σχέση μεταξύ της σύνθεσης των απογόνων -συμπεριλαμβανομένου του αριθμού των παιδιών και του φύλου τους- και της ευτυχίας.

Και τι έδειξε; Πως αν θέλετε να είστε ευτυχισμένοι, θα πρέπει να κάνετε δύο παιδιά και ιδανικά να είναι και τα δύο κορίτσια, όπως για παράδειγμα οι Ομπάμα, ο Ράιαν Γκόσλινγκ με την Εύα Μέντες, αλλά και ο Τζον Κραζίνσκι με την Έμιλι Μπλαντ.

Όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, το να έχει κανείς μόνο κόρες συνδέεται θετικά με την ευτυχία των γονέων. Ειδικότερα, οι γονείς με δύο κόρες ανέφεραν τα υψηλότερα επίπεδα ευτυχίας.

«Υπάρχουν σημαντικές διαφορές στη σχέση μεταξύ της σύνθεσης του φύλου των παιδιών και της ευτυχίας, με τις οικογένειες με κόρες να υπερτερούν», ανέφεραν οι ερευνητές.

Πώς έγινε η έρευνα
Οι επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Zhejiang Gongshang ανέλυσαν προηγούμενες έρευνες στην Κίνα, προκειμένου να κατανοήσουν τη σχέση μεταξύ των παιδιών και της ευτυχίας των γονέων. Χρησιμοποίησαν, λοιπόν, έξι κύκλους της Chinese General Social Survey (CGSS), μιας έρευνας που πραγματοποιήθηκε από το 2012 έως το 2021 και στην οποία συμμετείχαν συνολικά 49.752 άτομα.

H Έμιλι Μπλαντ και ο Τζον Κραζίνσκι με τις δύο κόρες τους
Η έρευνα περιλάμβανε ερωτήσεις σχετικά με την ευτυχία, τη γονεϊκότητα, τον αριθμό των παιδιών και τη σύνθεση του φύλου των απογόνων.

Όπως έδειξαν τα αποτελέσματα, το να έχει κανείς μόνο κόρες συνδέεται θετικά με την ευτυχία των γονέων, με την ισχυρότερη συσχέτιση να καταγράφεται μεταξύ γονέων μέσης ηλικίας που έχουν δύο κόρες.

Γιατί οι γονείς με δύο κόρες είναι πιο ευτυχισμένοι
Όσο για το γιατί συμβαίνει αυτό, οι ερευνητές έχουν δύο βασικές θεωρίες. Πρώτον, αναφέρονται στη θεωρία των έμφυλων ρόλων. Σύμφωνα με αυτήν, οι κοινωνικοί κανόνες και η ανατροφή επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο άνδρες και γυναίκες εκφράζουν τα συναισθήματά τους και δημιουργούν σχέσεις.

«Οι γυναίκες κοινωνικοποιούνται ώστε να εκφράζουν περισσότερο τα συναισθήματά τους, να δείχνουν μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και να προσανατολίζονται περισσότερο στη διαπροσωπική σύνδεση, ενώ οι άνδρες κοινωνικοποιούνται προς την πρακτικότητα και τον συναισθηματικό αυτοέλεγχο» εξήγησαν οι ερευνητές στη μελέτη τους, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Acta Psychologica.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές αναδεικνύουν την έννοια του «kinkeeping», δηλαδή την προσπάθεια διατήρησης των οικογενειακών δεσμών και των συναισθηματικών σχέσεων μεταξύ διαφορετικών γενεών.

«Αυτό έχει αποδειχθεί ότι πραγματοποιείται δυσανάλογα συχνότερα από τις γυναίκες και, ιδιαίτερα, από τις κόρες», πρόσθεσαν, τονίζοντας: «Στο πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ γονέων και παιδιών, οι κόρες είναι πιο πιθανό να αναλαμβάνουν την πρωτοβουλία για επικοινωνία, να παρέχουν συναισθηματική υποστήριξη και να λειτουργούν ως πρόσωπα εμπιστοσύνης για τους ηλικιωμένους γονείς τους».

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη μελέτη επικεντρώθηκε αποκλειστικά σε ανθρώπους που ζουν στην Κίνα και σημειώνουν ότι τα ευρήματα ενδέχεται να διαφέρουν σε άλλες χώρες.

Κλείνοντας, πρόσθεσαν: «Τα ευρήματα αυτά εμβαθύνουν την κατανόησή μας για τον τρόπο με τον οποίο το μέγεθος της οικογένειας συνδέεται με την ποιότητα ζωής των ανθρώπων και, ειδικότερα, παρέχουν εμπειρικά στοιχεία για την κατανόηση των μοτίβων και των παραγόντων που σχετίζονται με την επιδίωξη της ευτυχίας από τις κινεζικές οικογένειες, στο πλαίσιο των θεσμικών αλλαγών, των πολιτισμικών προτύπων και των ατομικών επιλογών».

 

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 25 Οκτωβρίου 2026

Οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν ότι σε μια κρίσιμη στιγμή πρέπει να ζητήσουν βοήθεια. Αν κάποιος παρασύρεται από ένα ισχυρό ρεύμα, θα αναζητήσει τον ναυαγοσώστη, ενώ σε περίπτωση πυρκαγιάς θα καλέσει τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.

Στην προσωπική και επαγγελματική ζωή, ωστόσο, η εικόνα είναι διαφορετική.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 21 Οκτωβρίου 2026

Η ευτυχία είναι μια κατάσταση που δύσκολα ορίζεται και δεν υπάρχει μαγική φόρμουλα για να την επιτύχουμε. Όμως αν αναλύσουμε τα κοινά χαρακτηριστικά των σκανδιναβικών χωρών, βλέπουμε μια κοινή φιλοσοφία. Συνδέεται με την ευημερία που δίνει προτεραιότητα στην επαφή με τη φύση, το διάβασμα και την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την επίτευξη αυτού του είδους της νιρβάνα που μπορεί να μοιάζει με τη διαρκή ευτυχία με την πάροδο του χρόνου.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΟΥ 85%

Σε αυτή τη φιλοσοφία, υπάρχουν μερικά μάντρα που συνδέονται με τη σημασία που δίνεται στην εργασία. Η κουλτούρα της υπερκόπωσης και της επιτυχίας σχετίζεται με την παραγωγικότητα, σαν ένας αρκετά παγκοσμιοποιημένος ισχυρισμός. Όμως στις σκανδιναβικές χώρες, οι μικρές στιγμές ηρεμίας στην καθημερινή ζωή εκτιμώνται ιδιαίτερα. Όπως εξηγείται στην πλατφόρμα Nordwise για τον τρόπο ζωής των σκανδιναβών, η σκανδιναβική φιλοσοφία εφαρμόζει τον κανόνα του 85% στην πράξη για να αποφευχθεί η επαγγελματική εξουθένωση. Πιστεύουν στη βιώσιμη και αειφόρο ενέργεια.

«Κάνε καλά τη δουλειά σου, αλλά ποτέ μην αδειάζεις εντελώς το ρεζερβουάρ σου. Δούλεψε στο 85% της δυνατότητάς σου. Συγκρατώντας σκόπιμα λίγη από την ενέργειά σου, προστατεύεις το νευρικό σου σύστημα. Έτσι έχεις τη δύναμη να απολαύσεις το βράδυ σου», αναφέρει μια γραμμή από το κείμενο της πλατφόρμας που εξηγεί αυτόν τον κανόνα. Πρόκειται για την προστασία αυτού του υπολειπόμενου 15% ενέργειας και τη διατήρησή του για άλλες στιγμές της καθημερινότητας. Για παράδειγμα το να περνάμε χρόνο με την οικογένεια, να ετοιμάζουμε δείπνο, να κάνουμε μια οικογενειακή συζήτηση, να διαβάζουμε… Κάτι που έχει απόλυτο νόημα, επειδή όταν δίνεις το 100%, φτάνεις σπίτι τόσο κυριολεκτικά εξαντλημένος.

Και όλα αυτά χωρίς να ξεχνάμε ότι αυτό το «να τα δίνεις όλα» συνήθως σημαίνει επίσης ότι το νευρικό μας σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση εγρήγορσης. Κάτι που, όπως μας εξήγησε η ψυχολόγος María Jesús Álava, εξηγεί και τη σωματική εξάντληση. «Ακόμα κι αν καθόμαστε, φαινομενικά χωρίς να κάνουμε τίποτα, η κόπωση που συσσωρεύουμε είναι παρόμοια με αυτή που θα νιώθαμε αν τρέχαμε σε ανηφόρα για ώρες χωρίς να σταματάμε. Όλο τον χρόνο που περνάμε σκεπτόμενοι κάτι που μας ανησυχεί, το σώμα μας βρίσκεται σε μια ακραία κατάσταση. Βιώνουμε έντονη μυϊκή ένταση. η καρδιά μας χτυπάει δυνατά, αναπνέουμε πιο γρήγορα από το κανονικό… Στο τέλος, είμαστε κυριολεκτικά εξαντλημένοι», είπε..

ΔΕΝ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΟΛΑ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΒΑΘΜΟ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ

Αυτός ο κανόνας είναι μια αρχή που υποστηρίζεται από πολλούς ψυχολόγους και ειδικούς παραγωγικότητας. Υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που συμφωνούν. Το να πιέζεις τον εαυτό σου στα όριά του και να δίνεις τα πάντα είναι αντίθετο με την παραγωγικότητα και, πάνω απ’ όλα, με την ευημερία. Είναι αλήθεια ότι το να έχεις εσωτερικεύσει την ανάγκη να «τα δίνεις όλα» για να πετύχεις ένα τέλειο αποτέλεσμα μπορεί να κάνει την εφαρμογή αυτής της φιλοσοφίας κάπως δύσκολη. Είναι δύσκολο να αναιρέσεις όσα έχεις μάθει. Αλλά είναι σημαντικό να καταλάβεις ότι δεν έρχεται σε αντίθεση με το να κάνεις καλή δουλειά. «Είναι μια στρατηγική για συναισθηματική βιωσιμότητα, όχι μια χειρονομία εφησυχασμού. Ο εγκέφαλος δεν έχει σχεδιαστεί για να αποδίδει σε ένα σταθερό επίπεδο αριστείας σε πολλαπλά μέτωπα.

Ωστόσο, έχουμε ομαλοποιήσει πολιτισμικά αυτή την απαίτηση. Η βιώσιμη απόδοση δεν είναι γραμμική, ούτε μπορεί να βρίσκεται στο αποκορύφωμά της μόνιμα. Το ψυχολογικό μας σύστημα λειτουργεί σε κύκλους. Υπάρχουν στιγμές υψηλής έντασης και άλλες συντήρησης. Η προσπάθεια να ζούμε πάντα στην καλύτερη δυνατή κατάσταση οδηγεί στην εξάντληση παρά στην επιτυχία. Η συνειδητή επιλογή να μην δίνουμε το 100%, είναι μια μορφή συναισθηματικής νοημοσύνης και επίσης αυτοεκτίμησης. Είναι η αναγνώριση ότι η ενέργειά μας είναι πολύτιμη. Άλλωστε δεν αξίζουν όλα το ίδιο επίπεδο δέσμευσης», εξηγεί η ψυχολόγος Marta Calderero.

Ένα άλλο δυνατό σημείο της σκανδιναβικής φιλοσοφίας είναι η προσπάθεια να βρούμε ευεξία σε μικρά πράγματα στην καθημερινή ζωή. Μπορεί να είναι η δημιουργία μιας πιο χαλαρής απογευματινής ρουτίνας:

Όπως επιβεβαιώνει η Calderero, τα ρούχα που φοράμε στέλνουν επίσης μηνύματα στον εγκέφαλό μας. Η αλλαγή είναι ένας άλλος τρόπος για να σηματοδοτήσουμε αυτόν τον φυσικό και χρονικό διαχωρισμό μεταξύ εργασίας και σπιτιού.

ΜΗ ΧΑΝΕΣΤΕ ΣΤΟ SCROLLING

Για να το κάνετε αυτό, τίποτα δεν ξεπiερνά την ενεργοποίηση της λειτουργίας ύπνου, το να αφήνετε το τηλέφωνό σας στην άκρη και να αφιερώνετε χρόνο σε χειρωνακτικές δραστηριότητες. Θα μπορούσε να είναι η προετοιμασία του δείπνου, το διάβασμα, η άσκηση… Υπάρχει ένα σημαντικό γεγονός: το μπλε φως, σύμφωνα με την ειδικό στις νευροεπιστήμες Marta Romo, μειώνει τα επίπεδα μελατονίνης κατά 55% πριν τον ύπνο.

Εφαρμόστε τη δανέζικη έννοια των «νησιών φωτός», ή με άλλα λόγια, δημιουργήστε ζεστή ατμόσφαιρα στους χώρους χαλάρωσης του σπιτιού σας με λάμπες που παρέχουν φωτισμό προς τα κάτω και απαλές, ζεστές λάμπες. Το άναμμα ενός κεριού στο σαλόνι μπορεί επίσης να είναι ένας άλλος τρόπος για να δημιουργήσετε μια στιγμή ανάπαυλας για το σώμα και το μυαλό σας

Διαβάστε τη συνέχεια »

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 10 Οκτωβρίου 2026

Το παράπονο του ποιητή

Ένα παλιό αισθηματικό κερί έκαιγε πάνω στο τραπέζι

τα φθαρμένα έπιπλα μού είχαν διδάξει την υπομονή

μόνο ένα, Θέε μου — δεν έζησα: έχοντας να μεριμνήσω

για τόσα φύλλα την άνοιξη.

Αγνωστοι Ομηρικοί στίχοι

Κι αυτοί που αγάπησαν τη δόξα τώρα κλαίνε

κ’ οι άλλοι που πόθησαν το θάνατο φοβούνται

κι εκείνοι που μερίμνησαν δεν έχουν

αλλά αυτοί που ταπεινώθηκαν γνωρίζουν

κι εκείνοι που κρατήθηκαν μακριά θα ξεκινήσουν

σαν τις ωραίες εποχές να ξαναρθούνε.

Το ρόδο

Οι ανταύγειες του φεγγαριού στα τζάμια σαν τα μικρά

αποσπάσματα ενός ονείρου

που κυνηγάμε χρόνια. Έρωτες για πράγματα μακρινά, φιλίες με

δρόμους, ή άστρα

κ’ η παιδικότητα που σε ό,τι καλύτερο είχε, έμεινε για πάντα

άγνωστη.

Ώσπου μια νύχτα παραμέρισα τη ζωή μου και βρήκα το ωραίο

ρόδο που μου είχαν υποσχεθεί.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 5 Οκτωβρίου 2026

Το να μεγαλώνει κανείς με γονείς που σπάνια ή ποτέ δεν λένε «σ’ αγαπώ» μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την οικειότητα και τη συναισθηματική σύνδεση.

Ακόμη και όταν η αγάπη εκφράζεται με άλλους τρόπους, η απουσία λεκτικών εκδηλώσεων τρυφερότητας μπορεί να κάνει ένα παιδί να αισθάνεται ανασφάλεια όταν καλείται να αναγνωρίσει ή να εκφράσει τα δικά του συναισθήματα.

Όταν η αγάπη και η τρυφερότητα δεν εκφράζονταν ανοιχτά στην οικογένεια, μπορεί να δυσκολεύονται να καταλάβουν τι αισθάνονται πραγματικά οι άλλοι για εκείνους. Ακόμη και όταν ένας σύντροφος ή φίλος δείχνει ξεκάθαρα ότι τους εκτιμά, ίσως χρειάζονται επιπλέον επιβεβαίωση και αναρωτιούνται αν πράγματι τους αγαπούν ή απολαμβάνουν την παρέα τους.

Έχοντας μάθει από μικροί να λύνουν μόνοι τα προβλήματά τους, μπορεί να θεωρούν την αυτονομία αυτονόητη και να νιώθουν άβολα όταν πρέπει να ζητήσουν βοήθεια. Η ανεξαρτησία μπορεί να αποτελεί πλεονέκτημα, όμως δεν σημαίνει ότι η αποδοχή της βοήθειας των άλλων είναι ένδειξη αδυναμίας.

Η ανοιχτή εκδήλωση αγάπης μπορεί να τους φαίνεται παράξενη ή ακόμη και υπερβολικά έντονη. Όταν κάποιος τους λέει αυθόρμητα ότι τους αγαπά ή δείχνει έντονα το ενδιαφέρον του, μπορεί να μην ξέρουν πώς να αντιδράσουν και να σκέφτονται ποια θα ήταν η «σωστή» απάντηση.

Με τον χρόνο, ωστόσο, μπορούν να μάθουν ότι δεν χρειάζεται να υπάρχει μια τέλεια αντίδραση. Η αποδοχή της τρυφερότητας και η σταδιακή έκφραση των συναισθημάτων αποτελούν επίσης μέρος μιας ουσιαστικής και ασφαλούς σχέσης.

Από iefimerida

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 4 Οκτωβρίου 2026

Σοῦ εἶπα:
– Λύγισα.
Καὶ εἶπες:
– Μὴ θλίβεσαι.
Ἀπογοητεύσου ἥσυχα.
Ἤρεμα δέξου νὰ κοιτᾷς
σταματημένο τὸ ρολόι.
Λογικὰ ἀπελπίσου
πῶς δὲν εἶναι ξεκούρδιστο,
ὅτι ἔτσι δουλεύει ὁ δικός σου χρόνος.
Κι ἂν αἴφνης τύχει
νὰ σαλέψει κάποιος λεπτοδείκτης,
μὴ ριψοκινδυνέψεις νὰ χαρεῖς.
Ἡ κίνηση αὐτὴ δὲν θά ῾ναι χρόνος.
Θά ῾ναι κάποιων ἐλπίδων ψευδορκίες.
Κατέβα σοβαρή,
νηφάλια αὐτοεκθρονίσου
ἀπὸ τὰ χίλια σου παράθυρα..
Γιὰ ἕνα μήπως τ᾿ ἄνοιξες.
Κι αὐτοξεχάσου εὔχαρις.
Ὅ,τι εἶχες νὰ πεῖς,
γιὰ τὰ φθινόπωρα, τὰ κύκνεια,
τὶς μνῆμες, ὑδροροὲς τῶν ἐρώτων,
τὴν ἀλληλοκτονία τῶν ὠρῶν,
τῶν ἀγαλμάτων τὴν φερεγγυότητα,
ὅ,τι εἶχες νὰ πεῖς
γι᾿ ἀνθώπους ποὺ σιγὰ-σιγὰ λυγίζουν,
τὸ εἶπες.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 4 Οκτωβρίου 2026

Σε ένα δημοφιλές βίντεο που κυκλοφορεί στο YouTube, 100 τυχαίοι άνθρωποι καλούνται να σφυρίξουν μπροστά στην κάμερα. Σχεδόν οι μισοί αποτυγχάνουν παταγωδώς. Κι όμως, όσοι το καταφέρνουν, φαίνεται να μοιράζονται ένα πολύ συγκεκριμένο, σχεδόν πανομοιότυπο μοτίβο.

Τελικά, είναι θέμα ταλέντου, τύχης ή μήπως κάτι άλλο; Η επιστήμη έχει την απάντηση, και είναι μάλλον ανακουφιστική: αν δεν μπορείτε να σφυρίξετε, δεν φταίει η αδεξιότητά σας.

Φταίει η γεωμετρία του στόματος.

Όταν τραγουδάμε ή μιλάμε, ο ήχος παράγεται από τις φωνητικές χορδές στο λαιμό μας. Στο σφύριγμα όμως, οι φωνητικές χορδές παραμένουν εντελώς σιωπηλές και αδρανείς. Το βάρος μετατοπίζεται εξ ολοκλήρου στην κοιλότητα του στόματος, η οποία μετατρέπεται σε αυτό που οι φυσικοί ονομάζουν «αντηχητή Helmholtz».

Είναι ακριβώς ο ίδιος μηχανισμός που ενεργοποιείται όταν φυσάμε διαγώνια πάνω από το στόμιο ενός άδειου γυάλινου μπουκαλιού. Για να παραχθεί ηχητικό κύμα, το στόμα πρέπει να δημιουργήσει δύο πολύ συγκεκριμένα περάσματα: ένα στα χείλη και ένα δεύτερο στο πίσω μέρος της γλώσσας, η οποία ανασηκώνεται προς τον ουρανίσκο. Ο αέρας που ταξιδεύει ανάμεσα σε αυτά τα δύο σημεία δημιουργεί έναν ταχύτατο βρόχο ακουστικής ανατροφοδότησης, αναπηδώντας εκατοντάδες φορές το δευτερόλεπτο μέχρι να συντονιστεί σε μια καθαρή νότα.

Για να συμβεί όμως αυτό το «θαύμα» της φυσικής, απαιτείται απόλυτη ακρίβεια. Τα χείλη δεν πρέπει να σχηματίζουν ένα μεγάλο, χαλαρό «Ο», αλλά να τραβιούνται ελαφρώς στις γωνίες, αφήνοντας στο κέντρο μια κυκλική οπή με διάμετρο περίπου όσο ένα μολύβι. Παράλληλα, η πίεση της αναπνοής πρέπει να βρει το λεγόμενο «sweet spot».

Αν φυσήξετε πολύ σιγά, δεν δημιουργείται συντονισμός. Αν φυσήξετε πολύ δυνατά, ο αέρας «σπάει» και ο ήχος εξαφανίζεται.

Γιατί είναι πιο δύσκολο για τους ενηλίκους;

Εκτός από σπάνιες ανατομικές περιπτώσεις η αδυναμία σφυρίγματος είναι σχεδόν πάντα θέμα μυϊκού συντονισμού. Και εδώ υπεισέρχεται ο παράγοντας της ηλικίας.

Οι γλωσσολόγοι και οι επιστήμονες της ομιλίας παρομοιάζουν την εκμάθηση του σφυρίγματος στην ενηλικίωση με την εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας. Ένα μικρό παιδί απορροφά τους φθόγγους και προσαρμόζει τους μυς του στόματος χωρίς προσπάθεια. Μετά την εφηβεία όμως, η μυϊκή ευπλασία της γλώσσας και των χειλιών μειώνεται αισθητά. Αν δεν έχετε αποκωδικοποιήσει τη «γεωμετρία» του σφυρίγματος στα παιδικά σας χρόνια, το να το πετύχετε στα τριάντα ή τα σαράντα απαιτεί πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια και εξάσκηση.

Τα ευχάριστα νέα είναι ότι, για την πλειονότητα των ανθρώπων, το σφύριγμα δεν είναι μια έμφυτη ικανότητα με την οποία είτε γεννιέσαι είτε όχι. Μοιάζει περισσότερο με το ποδήλατο: πέφτεις πολλές φορές, δοκιμάζεις διαφορετικές γωνίες, μέχρι ο εγκέφαλος να «κλειδώσει» τη σωστή κίνηση.

Σύμφωνα με τον Francisco Ruiz, καθηγητή μηχανολογίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας του Ιλινόις, ο οποίος μελετά την ακουστική του σφυρίγματος, η πραγματική ανατομική αδυναμία είναι σπάνια. Για τους περισσότερους ανθρώπους, λέει, είναι απλώς θέμα εξάσκησης. «Είναι σαν να μαθαίνεις να κάνεις ποδήλατο», λέει. «Πέφτεις πολλές φορές, και τελικά το καταφέρνεις»

Την επόμενη φορά λοιπόν που θα προσπαθήσετε να σφυρίξετε και θα βγει μόνο αέρας, μην απογοητευτείτε. Δεν στερείστε ταλέντου, απλώς το στόμα σας ψάχνει ακόμα τις σωστές μοίρες στη γεωμετρία του.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 4 Οκτωβρίου 2026

ΠΩΣ ΜΕ ΚΟΙΤΑΖΕΙ ΕΤΣΙ

Πώς με κοιτάζει έτσι
Πώς με κοιτάζει έτσι
αυτό το άσπρο κομμάτι χαρτί
πώς με κοιτάζει έτσι το φεγγάρι…
Πώς θροΐζει μέσα μου
αυτό τον παγωμένο χάρτη στο βυθό
πώς με κοιτάει έτσι το φεγγάρι…
Ποιανού καιρού το λυπημένο δάχτυλο
κρυμμένο πίσω από δάση και βουνά
δείχνει παντού και πουθενά
τι θέλει το φεγγάρι…
Ποιανού αλόγου τρελαμένου το χλιμίντρισμα
κάνει τόση αντήχηση μέσα μου
μου διογκώνει το Εγώ μου…
Ποιανής σελήνης έκλειψη
ποιου φεγγαριού η χάση
μαζί σηκώνει μέσα μου
άμπωτη και παλίρροια δίδυμες αδερφές μου…
πώς με κοιτά…
Πώς σκύβει έτσι πάνω στο στόμα μου να δει
αν ανασαίνω ο Καρυωτάκης

ΕΜΕΝΑ ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΜΑΥΡΑ ΠΟΥΛΙΑ

Εμένα οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά
πού κάνουν τραμπάλα στις ταράτσες ετοιμόρροπων σπιτιών
Εξάρχεια Πατήσια Μεταξουργείο Μέτς.
Κάνουν ότι λάχει.
Πλασιέ τσελεμεντέδων και εγκυκλοπαιδειών
φτιάχνουν δρόμους και ενώνουν ερήμους
διερμηνείς σε καμπαρέ τής Ζήνωνος
επαγγελματίες επαναστάτες
παλιά τούς στρίμωξαν και τά κατέβασαν
τώρα παίρνουν χάπια και οινόπνευμα να κοιμηθούν
αλλά βλέπουν όνειρα και δέν κοιμούνται.
‘Εμένα οι φίλες μου είναι σύρματα τεντωμένα
στις ταράτσες παλιών σπιτιών
Εξάρχεια Βικτώρια Κουκάκι Γκύζη.
πάνω τους έχετε καρφώσει εκατομμύρια σιδερένια
μανταλάκια
τις ενοχές σας αποφάσεις συνεδρίων δανεικά φουστάνια
σημάδια από καύτρες περίεργες ημικρανίες
απειλητικές σιωπές κολπίτιδες
ερωτεύονται ομοφυλόφιλους
τριχομονάδες καθυστέρηση
το τηλέφωνο το τηλέφωνο το τηλέφωνο
σπασμένα γυαλιά το ασθενοφόρο κανείς.
Κάνουν ό,τι λάχει.
Ολο ταξιδεύουν οι φίλοι μου
γιατί δεν τούς αφήσατε σπιθαμή για σπιθαμή.
“Όλοι οι φίλοι μου ζωγραφίζουνε με μαύρο χρώμα
γιατί τούς ρημάξατε το κόκκινο
γράφουνε σε συνθηματική γλώσσα
γιατί ή δική σας μόνο για γλείψιμο κάνει.
Οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά και σύρματα
στα χέρια σας. Στο λαιμό σας.
Οι φίλοι μου.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 27 Σεπτεμβρίου 2026

Αυτό το αγχολυτικό υπάρχει διαθέσιμο στη φύση. Εκατομμύρια άνθρωποι από κάθε γωνιά του πλανήτη το αναζητούν κάθε καλοκαίρι, διανύοντας εκατοντάδες χιλιόμετρα για να βρεθούν όσο το δυνατόν πιο κοντά του. Ο λόγος φυσικά για τη θάλασσα.

Ας κλείσουμε για λίγο τα μάτια μας για να κάνουμε εικόνα τα παρακάτω δύο σενάρια:

1. Βρισκόμαστε κολλημένοι στην κίνηση. Γύρω μας κορναρίσματα, φώτα, τσιμέντο και δεκάδες άνθρωποι που κινούνται βιαστικά. Το κινητό δονείται διαρκώς και το μυαλό μας τρέχει από τη μία υποχρέωση στην άλλη.

2. Βρισκόμαστε μόνοι μπροστά στη θάλασσα. Το βλέμμα μας χάνεται στη γραμμή του ορίζοντα και δεν υπάρχει τίποτα άλλο πέρα από το ασταμάτητο πηγαινέλα των κυμάτων και το γαλήνιο ψίθυρο του νερού.

Ποια από τις δύο εικόνες μάς έκανε να χαλαρώσουμε έστω και για μία στιγμή; Η απάντηση είναι προφανής γιατί το μυαλό μας αναγνωρίζει ενστικτωδώς τι έχει πραγματικά ανάγκη. Η αντίθεση αυτή μας υπενθυμίζει ότι η καθημερινή πίεση και οι ασταμάτητοι ρυθμοί της πόλης μάς αποσυνδέουν από το φυσικό μας περιβάλλον. Η ηρεμία που νιώσαμε στη δεύτερη εικόνα δεν είναι τυχαία. Αυτό ακριβώς υποστηρίζει η Blue Mind Theory, η θεωρία που συνδυάζει γνώσεις από τη νευροεπιστήμη, την ψυχολογία, την περιβαλλοντική ιατρική και τη βιολογία, επιχειρώντας να εξηγήσει γιατί οι άνθρωποι αισθάνονται πιο γαλήνιοι όταν βρίσκονται κοντά στο νερό.

Εάν μπορούσαμε να δούμε τον εγκέφαλο ενός σύγχρονου ανθρώπου σαν πίνακα ελέγχου αεροδρομίου, θα αντικρίζαμε εκατοντάδες κόκκινα φωτάκια να αναβοσβήνουν ταυτόχρονα:

Εξελιχθήκαμε για να εντοπίζουμε κινδύνους στην άγρια φύση, αλλά σήμερα ο εγκέφαλός μας βλέπει «απειλές» παντού και βρίσκεται διαρκώς σε κατάσταση συναγερμού. Αυτή η διαδικασία απαιτεί τη λεγόμενη «κατευθυνόμενη προσοχή», ένα γνωστικό πόρο που εξαντλείται όσο περνά η ημέρα.

Τα φυσικά περιβάλλοντα προσφέρουν κάτι διαφορετικό. Προσελκύουν την προσοχή μας με έναν τρόπο που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «ήπια γοητεία» (soft fascination).

Το οπτικό υπερθέμα της φύσης

Το νερό λειτουργεί σαν ένας τεράστιος ζωντανός καθρέφτης του ουρανού. Αντιγράφει τα χρώματα του ηλιοβασιλέματος των σύννεφων και των άστρων, διπλασιάζοντας την ομορφιά του τοπίου. Ας σκεφτούμε πόσο γρήγορα βαριόμαστε σχεδόν τα πάντα. Ένα βίντεο λίγων λεπτών. Μια ανάρτηση στα social media. Ένα τραγούδι που ακούσαμε πολλές φορές. Κι όμως, μπορούμε να κοιτάμε τα κύματα για ώρες. Γιατί άραγε;

Η απάντηση κρύβεται σε μια ιδιότητα του νερού που οι επιστήμονες θεωρούν σχεδόν ιδανική για τον ανθρώπινο εγκέφαλο: Δεν είναι ποτέ ίδιο, αλλά δεν είναι και ποτέ εντελώς διαφορετικό. Κάθε κύμα είναι μοναδικό. Κάθε κίνηση του νερού είναι απρόβλεπτη. Κι όμως, το συνολικό μοτίβο παραμένει οικείο και ασφαλές. Ο εγκέφαλος λατρεύει αυτού του είδους τα ερεθίσματα. Είναι αρκετά σύνθετα ώστε να κρατούν το ενδιαφέρον του και αρκετά προβλέψιμα ώστε να μην τον αγχώνουν.

Υπάρχει όμως κι ένας ακόμα λόγος που η θάλασσα ασκεί τόσο ισχυρή επίδραση πάνω μας και αυτός δεν είναι άλλος από τον ορίζοντα. Στις περισσότερες καθημερινές συνθήκες η όρασή μας περιορίζεται. Κτίρια. Τοίχοι. Οθόνες. Αυτοκίνητα. Η θάλασσα προσφέρει κάτι που ο εγκέφαλος συναντά όλο και πιο σπάνια: απεριόριστο οπτικό πεδίο. Όταν το βλέμμα ταξιδεύει μέχρι τον ορίζοντα, μειώνεται η ανάγκη για συνεχή εστίαση σε μικρές λεπτομέρειες. Οι οφθαλμοί χαλαρώνουν και μαζί τους φαίνεται να χαλαρώνει και ένα μέρος της νοητικής ένταση.

Εκεί όπου σκάει το κύμα.

Οι ήχοι της φύσης διαφέρουν σημαντικά από τους θορύβους του αστικού περιβάλλοντος. Οι κόρνες, οι σειρήνες και οι απότομοι, δυνατοί κρότοι ενεργοποιούν μηχανισμούς εγρήγορσης επειδή ο εγκέφαλος τους ερμηνεύει ως πιθανά σήματα κινδύνου. Αντίθετα, ο φλοίσβος της θάλασσας χαρακτηρίζεται από προβλέψιμες και επαναλαμβανόμενες διακυμάνσεις. Αυτός ο ρυθμός φαίνεται να συμβάλλει στην ενεργοποίηση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, του τμήματος εκείνου που σχετίζεται με τη χαλάρωση, την πέψη και την αποκατάσταση του οργανισμού.Έρευνες έχουν δείξει ότι η έκθεση σε φυσικούς ήχους μπορεί να συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα στρες, μειωμένο καρδιακό ρυθμό και καλύτερη υποκειμενική αίσθηση ευεξίας.

Ορισμένοι επιστήμονες προτείνουν ότι η έλξη μας προς το νερό ίσως έχει βαθιές εξελικτικές ρίζες. Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, η ζωή εξαρτιόταν από την ύπαρξη νερού. Όπου υπήρχε νερό, υπήρχε τροφή, καλλιέργεια, ζωή. Οι πρόγονοί μας που έλκονταν από τέτοια περιβάλλοντα είχαν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν και να αποκτήσουν απογόνους.

Ο εγκέφαλός μας ενδέχεται να εξελίχθηκε ώστε να θεωρεί αυτά τα περιβάλλοντα ασφαλή και ελκυστικά. Εάν αυτή η υπόθεση ευσταθεί, τότε η ηρεμία που νιώθουμε μπροστά στη θάλασσα ίσως δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα, αλλά ένα αποτύπωμα εκατοντάδων χιλιάδων ετών ανθρώπινης εξέλιξης.

Ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος από νερό

Από βιολογική και χημική άποψη, ο άνθρωπος είναι στην πραγματικότητα ένα ον βαθιά συνδεδεμένο με το υγρό στοιχείο, καθώς το νερό αποτελεί το βασικότερο δομικό συστατικό της ζωής μας. Κατά μέσο όρο, το 60% του βάρους ενός ενήλικου ατόμου αποτελείται από νερό, ενώ σε κυτταρικό επίπεδο, εάν μετρήσουμε τα μόρια του σώματός μας, σχεδόν το 99% από αυτά είναι μόρια νερού. Μέσω του νερού επιτελούνται όλες οι ζωτικές λειτουργίες, από τη μεταφορά οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών μέχρι τη ρύθμιση της θερμοκρασίας και την επικοινωνία των νευρώνων στον εγκέφαλο.

Ίσως, λοιπόν, η έλξη του ανθρώπου για τη θάλασσα να είναι μια υποσυνείδητη επιστροφή στο στοιχείο από το οποίο προέρχεται και εξαρτάται η ίδια του η ύπαρξη.

Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι οι μεγάλες ιδέες γεννιούνται όταν συγκεντρωνόμαστε περισσότερο. Η επιστήμη δείχνει ότι συχνά συμβαίνει το αντίθετο. Οι καλύτερες ιδέες εμφανίζονται όταν ο νους μας περιπλανιέται. Στο ντους.

Στις όχθες ενός ποταμού. Στη θέα ενός καταρράκτη.

Όταν δεν είμαστε υποχρεωμένοι να λύνουμε προβλήματα, ο εγκέφαλος περνά σε μια κατάσταση ελεύθερης σύνδεσης σκέψεων. Αναμνήσεις, εμπειρίες και πληροφορίες συνδυάζονται με νέους τρόπους.

Με επιστημονικούς όρους, όταν ο εγκέφαλος δεν είναι απασχολημένος με απαιτητικές γνωστικές εργασίες, ενεργοποιείται ένα δίκτυο περιοχών που ονομάζεται «Default Mode Network». Το δίκτυο αυτό σχετίζεται με τον αναστοχασμό, τη δημιουργικότητα, τη φαντασία και τη σύνδεση διαφορετικών ιδεών.

Δεν είναι τυχαίο το ότι τόσοι συγγραφείς, ποιητές και επιστήμονες έχουν περιγράψει τη θάλασσα ως πηγή έμπνευσης. Η επιστήμη επιβεβαιώνει αυτό που οι δημιουργοί ένιωθαν πάντα διαισθητικά: ότι το νερό μάς ηρεμεί, μας θεραπεύει και ξεκλειδώνει τις πιο βαθιές μας σκέψεις. Όταν το μυαλό μας «στερεύει» από ιδέες και η καθημερινότητα γίνεται ασφυκτικά πιεστική, χρειαζόμαστε τον ορίζοντα για να θυμηθούμε το εύρος των δυνατοτήτων μας και τα κύματα για να βρούμε ξανά τη δική μας εσωτερική ροή.