Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 14 Δεκεμβρίου 2019

Στὸ Δροσίνη, ποὺ τὸ πρωτάκουσε.

Mέσα σ᾿ ἕνα περιβόλι, γύρω στὸν ἴσκιο μιᾶς φοινικιᾶς,
κάποια γαλανὰ λουλουδάκια, ἐδῶ κατάβαθα,
καὶ κεῖ πιὸ ἀνοιχτά, μιλούσανε.
Πέρασ᾿ ἕνας ποιητής, (ποὺ πέθανε τώρα),
καὶ ρύθμισε τὸ μίλημά τους ἔτσι:

Ὦ Φοινικιά, μᾶς ἔρριξεν ἐδῶ ἕνα χέρι·
τὸ χέρι τό ῾βαλε καταραμένη Μοῖρα;
τὸ πῆγε νοῦς καλοπροαίρετος; Ποιὸς ξέρει!
Ἀπὸ ἑνὸς ὕπνου κάτου τὸν καταποτήρα
ποιὰ ὁρμὴ μᾶς ἄδραξε καὶ ποιὸς μᾶς ἔχει φέρει;
Τάχ᾿ ἀπὸ χαλαστῆ γιὰ τάχ᾿ ἀπὸ Σωτῆρα;
Νά μας ἀσάλευτα στὸν ἴσκιο σου ἀποκάτου·
ὁ ἴσκιος σου εἶναι τῆς ζωῆς ἢ τοῦ θανάτου;

Τὰ καταχώνιαζε ὅλα γύρω τὸ λιοπύρι,
ἐδῶ κ᾿ ἐκεῖ ψάχνανε λαίμαργες ἀκρίδες,
κ᾿ ἦρθε βροχή· καὶ τ᾿ ἄνθια, ποὺ εἶχαν ἀχνογύρει,
ξυπνοῦνε καὶ ποτίζονται δροσοσταλίδες·
κ᾿ ὕστερ᾿ ἀκόμα πιὸ γλαυκὸ τὸ πανηγύρι
τοῦ ξάστερου οὐρανοῦ ξαναρχισμένο τὸ εἶδες·
τρικυμιστὴ μόνο ἡ κορφή σου ἀνάρια ἀνάρια
σταλοβολάει ἁδρὰ βροχομαργαριτάρια.

Λαμποκοπάει ἀνάσταση τὸ περιβόλι,
κάθε πουλὶ ὀνειρεύεται πὼς εἶναι ἀηδόνι,
μονάχα πέφτει ἀπὸ τὰ ὕψη σου σὰ βόλι
τὸ μαργαριταρένιο στάλαμα, καὶ ―ὢ πόνοι―!
ὅλων κορῶνα τοὺς φορεῖ τὸ δροσοβόλι,
ὅλα τὸ γάργαρο νερὸ τὰ μπαλσαμώνει·
γιατί σ᾿ ἐμᾶς ἡ θεία τῶν ὅλων καλωσύνη
γίνεται λάβωμα κι ἀρρώστια καὶ καμίνι;

Πόσο σκληρὰ χτυπάει τὸ βόλι τὸ δικό σου!
Κανέν᾿ αὐτὶ ψηλά, κανένα μάτι ἐμπρός μας.
Ζοῦμε στὸν ἴσκιο σου, ἕνας κόσμος ὁ κορμός σου,
τὸ στέμμα σου οὐρανὸς μὲ τ᾿ ἄστρα· ὁ οὐρανός μας.
Θεὸς ἀλύπητος ἂν εἶσαι, φανερώσου.
Ἂν ὄχι, γνέψε μας, καὶ μία γαλήνη δός μας,
καὶ μὴ σκοτώνῃς μας ἀγάλια ἀγάλια, ἢ δρᾶμε
καὶ ρῖξε μας νεροποντὴ μὲ μιᾶς νὰ πᾶμε!

Σὰν πληρωμὴ εἶν᾿ ὁ πόνος μας καὶ σὰ βρετήκι,
τῆς ἁρμονίας μας σφράγισεν ἡ χρυσὴ βούλλα,
ἐνῷ μᾶς ῾γγίζει ὁ Χάρος, μᾶς θεριεύει ἡ Νίκη,
τρέμομε, χαῖρε, τοῦ ρυθμοῦ ἱερὴ τρεμούλα!
Καταχωμένο ἀνήλιαγο ζῇ τὸ σκουλῆκι
γιὰ νὰ χαρῇ μεταξοφτέρουγη ψυχούλα
μίαν ὥρα τὴν ὡραία ζωή, καὶ νὰ πεθάνῃ.―
―Τὸ χάσμα τῆς πληγῆς γίνεται συντριβάνι.

Τὰ σταχτερά, τὰ διάφανα, τὰ χίλια μύρια
πράσινα, τ᾿ ἀναβρύσματα· καὶ τὰ μαμούδια
καὶ τὰ δετὰ τῆς γῆς· τ᾿ ἀνάερα τρεχαντήρια,
τὰ σκουληκάκια, οἱ μέλισσες, τὰ πεταλούδια,
λουλούδια, ὦ δισκοπότηρα καὶ θυμιατήρια!
Χάιδια τῆς χλόης, παντοῦ φιλιά, τοῦ μούσκλου χνούδια,
τοῦ κάτου κόσμου ἀχός, αἰθέρια μαντολίνα·
στὰ φύλλα μία λαχτάρα, λίγωμα στὰ κρίνα!

Ἄνθια, ὅσα ξέρετε, δὲν ξέρουν τὰ τρυγόνια,
ὡραίων ἐρώτων εἶστ᾿ ἐσεῖς τὰ διαλεμένα,
σαλέματα, φιλιά, ταιριάσματα στὰ κλώνια,
μιᾶς πλάσης εἶναι αὐγὴ τοῦ καθενὸς ἡ γέννα·
τῆς ἡδονῆς καὶ τῆς χαρᾶς τὰ παναιώνια
τὰ ξέρετε, ὦ λιγόζωα σεῖς καὶ ὦ δακρυσμένα!
Ἐμεῖς, ―ὢ τὰ χρυσά της ρίζας σου πλεμάτια!―
μοιάσαμε τὰ στοχαστικὰ καὶ τ᾿ ἄυλα μάτια.

Ἂς εἶστ᾿ ἐσεῖς, ἄπλεροι ἀνθοί, μεστὰ ἀνθοκλάδια,
ἀπὸ τὰ χρυσολούλουδα ὡς τὰ χαμομήλια,
σὰν ἀναμμένα κάρβουνα καὶ σὰν πετράδια,
σὰν τὰ παρθένα μάγουλα καὶ σὰν τὰ χείλια,
σὰ χέρια ἂς γλυκανοίγεστε, γιομάτα ἢ ἄδεια,
χαράματα κι ἂς εἶστε αὐγῆς, βραδιοῦ καντήλια,
τῆς νεράιδας δροσιᾶς ἂς εἶστε τὰ παλάτια·
τὰ μάτια εἴμαστ᾿ ἐμεῖς, εἴμαστ᾿ ἐμεῖς τὰ μάτια.

Σ᾿ ἐμᾶς, μικρά, κόσμο ξανοίγετε μεγάλο,
καὶ σύγνεφ᾿ ἀπὸ ἔγνοιες καὶ καημοὺς λαγκάδια,
καὶ τ᾿ οὐρανοῦ τ᾿ ἀσάλευτο σ᾿ ἐμᾶς, τὸ σάλο
τοῦ πέλαου γύρω στὰ καράβια πρὸς τὰ βράδια,
τὸ δάκρυ ἀκύλιστο, κι ἀξήγητο κάτι ἄλλο…
Ποιᾶς φυλακῆς νά ῾μαστ᾿ ἐμεῖς τὰ συγγενάδια;
Ἦρθε καὶ κλείστη μέσα μας, ―ποιὸς νὰ πιστέψῃ!―
μιὰ κολασμένη καὶ μία θεία· ἡ Σκέψη, ἡ Σκέψη!

T᾿ ἀνάστημα ἔχετε, τὸ παίξιμο, τὸ νάζι,
καὶ κάποιο ἀμίλητο περήφανο καμάρι,
καὶ κάποιο μάγεμα ποὺ ρίχνεται κι ἁρπάζει,
κι ἀπ᾿ τὴν πρωτόπλαστη ὀμορφάδα ἔχετε πάρει.
Σὰν εἴδωλα χλωμὰ σᾶς δείχνει τὸ μαράζι,
καὶ τὸ πουλὶ σᾶς δίνει κάποτε τὴ χάρη,
καὶ τὸν ἀέρα μία νεράϊδα ἀνεμοπόδα,
ὢ μὲ τὰ μύρια θεία χαμογέλια, ὢ ρόδα!

Τὸ πρόσταξε θεὸς Ἀπρίλης ἀνθομάλλης·
―ὦ μοσκοβόλισμα, ἄλλαξε καὶ λάμψη γίνε!
Γιὰ τοῦτο ἀμύριστα εἶστε, ρόδα τῆς Βεγγάλης,
ὅλων τῶν ἄλλων ἡ εὐωδιὰ σ᾿ ἐσᾶς φῶς εἶναι.
K᾿ ἐσὺ ποὺ στέκεις, τῶν ἀνθὼν ὡς νὰ εἶσαι ὁ κράλης,
ἀπὸ ποιὸν κόσμο παραστράτισες, ὦ κρῖνε;
Ἀπὸ τῆς εὐωδιᾶς τὴ μάννα, ἀπὸ τ᾿ ἀστέρι
τὸ πιὸ λευκόν;
Ὦ Φοινικιά, κ᾿ ἐμεῖς; Ποιὸς ξέρει!

Τῆς εὐωδιᾶς αἰθεροπόταμο, κρατήσου·
δὲν ἔτρεξες, δὲν πότισες τὴν ἄνθησή μας·
τῆς εὐωδιᾶς εἴπαμε: πάψε τὴν ὁρμή σου,
μὴ χύνεσαι ἀπὸ μᾶς, μὴ γίνεσαι πνοή μας,
βυθίσου μὲς στὰ φυλλοκάρδια μας, καὶ κλείσου
ἀκάτεχη ἀπ᾿ τὸ μύρισμα, μὲς στὴν ψυχή μας·
ψάξε νὰ βρῇς τὴ σκέψη μας, καὶ ὁμάδι ζῆσε.
Ἂς εἶναι ἡ μέλισσα, κ᾿ ἐσὺ τὸ μέλι ἂς εἶσαι!

Ἀπὸ τὸ βιὸς τοῦ ἥλιου ὅλα ἀραδιάστε τὰ ὄξω,
λουλούδια, ὅλα τὰ χρώματα, καὶ στολιστῆτε.
K᾿ εἴπαμε στ᾿ ἀδερφάκια μας: τὸ οὐράνιο τόξο
φορεματάκια κάμετέ το, καὶ ντυθῆτε!
K᾿ εἴπαμε τὸ καθένα μας: «Ψυχή, θὰ διώξω
κάθε λαμπράδα, μήτ᾿ ἡ αὐγή, καὶ ἡ δύση μήτε·
μοῦ φτάνει κάτι ἀπὸ τὴ θάλασσα, κι ἀκόμα
κάτι σὰ γέλιο, ποὺ γελᾷ τὸ οὐράνιο στόμα!»

Σύγνεφο γίνε, μίλα μὲ τ᾿ ἀστραποβόλι,
κορυδαλλός, καὶ λάλησε, Πόθε μεγάλε,
καὶ ὑψώσου πρὸς ἀστέρινο ἄλλο περιβόλι.
Ὅλη τη μουσικὴ μὲς στὴν ἀγάπη βάλε,
καὶ βάλε τῶν παιδιῶν τὴν ἀθῳότητα ὅλη,
καὶ βάλε κι ὅλη σου τὴν ὀμορφιά, καὶ πάλε
θά ῾χῃς τὸν ἴσκιο τῆς ἀγάπης· ὄχι ἐκείνη·
ἐκείνη λάμπει, καίει, φωτίζει καὶ δὲ σβήνει!

Ἀπὸ μία τρίδιπλη ψυχὴ τὸ περιβόλι,
συρτὴ καὶ ριζωτὴ καὶ φτερωμένη, πλέκει
τὸ εἶναι· ἡ κάμπια ὁλόβαθα χτίζει μία πόλη,
καὶ τὸ πουλὶ χτίζει ἕναν ἔρωτα παρέκει
πρὸς τὸν αἰθέρα· καὶ ἡ χλωράδα γύρω σου ὅλη
δὲν ἔχει νόημα, δὲν ὑπάρχει, ἢ γιὰ νὰ στέκῃ
καὶ νὰ εἶναι, ἀκροπρεπίδι σου, στὴ δούλεψή σου·
ὤ! πῶς ὑψώνεται στὸν ἥλιο τὸ κορμί σου!

Δὲ σταματάει κισσός, δὲν κόβει παρακλάδι
τοῦ κορμιοῦ σου χυτὴ κ᾿ ἐλεύτερη τὴ γύμνια·
ὅμως, γυμνή, μὲ ὀνειροΰφαντο μαγνάδι
σκεπάζεις τὰ χλωρὰ τοῦ κήπου στενορρύμια.
Λαμποκοπάει τῆς βασιλείας σου σημάδι
κορῶνα ἀχτίδων ἀπὸ σμάραγδα κι ἀσήμια
κρεμάμενη, τρεμάμενη ἀπὸ τὴν κορφή σου·
ὤ! τί ρυθμὸς ποὺ κυβερνάει τὸ θεῖο κορμί σου!

Ἔτσι δὲν εἶναι ὡραῖο τὸ νέο κυπαρίσσι
λιγώντας αὐροσάλευτο πρὸς τὸν αἰθέρα,
ἔτσι δὲν εἶναι ὡραία ἡ χλοϊσμένη βρύση
ποὺ ψέλνει σὰν ποιητὴς καὶ θρέφει σὰ μητέρα,
ἔτσι δὲν εἶν᾿ ἡ ἀνατολή, δὲν εἶναι ἡ δύση·
ἀπ᾿ τὴν κορφή σου κρέμεται ἄλλου κόσμου μέρα·
ἔτσι ὄμορφη δὲν εἶν᾿ ἡ ἀναπαμένη λίμνη·
στὰ πόδια σου οἱ θεοὶ κ᾿ οἱ θεολάλητοι ὕμνοι!

Ἀγγέλου φάντασμα στὴ σκήτη τοῦ ἐρημίτη,
στῆς νύχτας τὴ σιωπὴ τῆς ἁρμονίας τὸ στόμα,
ἡ σκέψη, ἐκεῖ ποὺ πρωτοστράφτει στοῦ τεχνίτη
τὸν πλατυμέτωπο οὐρανό, καὶ πρὶν ἀκόμα,
ὄνειρο ἀσκλάβωτο κι ἀπάρθενο, εὕρῃ σπίτι
καὶ γίνῃ λόγος, μουσική, μάρμαρο, χρῶμα,
σὰν τὴν ἰδέα σου δὲν εἶναι, καθὼς πέφτει
κι ἀντιχτυπάει στοῦ λογισμοῦ μας τὸν καθρέφτη.

Μέσα σου ρέει τὸ διάφανο, τ᾿ ἀθάνατο αἷμα,
ἢ ὁ χυμὸς ὁ ἀνήμπορος νὰ σὲ ξυπνήσῃ
ἀπό ῾ναν ὕπνο δίχως μίλημα καὶ βλέμμα
σὲ μιᾶς ἀθόλωτης ζωῆς τ᾿ ὡραῖο μεθύσι;
Τὸ στέμμα τῆς κορφῆς σου εἶν᾿ ἕνα ξένο ψέμα
ἢ τὰ μαλλιά σου, ποὺ ἡ πνοὴ σὰν τὰ χτυπήσῃ,
γίνονται λύρες γιὰ νὰ εἰποῦν ὁλόγυρά σου
τὴ συμφωνία τῶν ὅλων καὶ τῆς ὀμορφιᾶς σου;

Μήτε κλαδιά, μήτε μαλλιά. Φτερὰ εἶν᾿ ἐκεῖνα,
καὶ δοκιμάζεις τα καὶ τὰ τρεμοσαλεύεις.
Φτερά; δὲν εἶναι, γίνονται· σὲ τρώει μία πεῖνα,
καὶ σὲ μία πλάση ἀνώτερη νά ῾μπῃς παλεύεις.
Μιὰ πολιτεία, μίαν ἠλιοστάλαχτην Ἀθήνα
δεξιά, ζερβά, μακριά, στὰ ὕψη, ὅλο γυρεύεις,
καὶ στέκεσαι νὰ φύγῃς πρὸς τὰ μισουράνια
πετώντας μὲ τοὺς κύκνους καὶ μὲ τὰ γεράνια.

Λείψανο εἶσαι ἀπὸ νεκρὸ μεγάλο αἰῶνα,
ζωῆς, ποῦ γίνεται, εἶσαι ἡ πρώτη δροσεράδα;
Πότε ἀπὸ μέσα σου κοιτάει, τραβάει ἀγῶνα
γιὰ νὰ χυθῇ στὸ φῶς μία νύφη Ἀμαδρυάδα,
πότε σὰν τελευταῖα ὑψώνεσαι κολῶνα
ναοῦ, ποὺ κάποτ᾿ ἔστεκε σὲ μίαν Ἑλλάδα.
Τέλος ἢ ἀρχή, βραδιὰ ἢ πρωί, σὲ δένει κάτι
μὲ τοὺς ὁρίζοντες ποὺ χάνεται τὸ μάτι.

Ὡσαννὰ χύνουν οἱ βλαστοί σου καὶ τὰ βάγια
καὶ τὸ βασιλικὸ ὡσαννὰ τ᾿ ἀνάστημά σου
πρὸς ἄγνωστου θεοῦ διαβατικοῦ τὰ μάγια,
φανερωμένου πρῶτα πρῶτα στὴ ματιά σου.
Ἐσὺ ὡσαννά, ὡσαννὰ ἀποκρίνονται τὰ πλάγια.
Ὤ! ποιὰ τὰ ὁράματα καὶ ποιὰ τὰ μυστικά σου;
Σφάζει τὰ λυγερὰ λουλούδια καὶ τὰ φύλλα
ἀπὸ καινούργιους οὐρανοὺς ἀνατριχίλα.

K᾿ ἐμεῖς; Ἦρθε ὡς ἐμᾶς τὸ μακρινὸ πουλάκι,
τ᾿ ἀγεράκι μας ἄγγιξε μὲ τὰ φτερά του,
καὶ κονταστάθηκε τὸ βιαστικὸ τὸ ρυάκι,
καὶ τὸ παιδί μας ἔρριξε τ᾿ ἀνάβλεμμά του,
καὶ τὸ περήφανό μας ἔγνεψε ζαμπάκι,
καὶ τὸ φεγγάρι ἦρθε γιὰ μᾶς ὡς ἐδῶ κάτου,
κ᾿ εἶδε καθεὶς τ᾿ ἀπόξω μας, κανεὶς τὰ βάθη·
ὁ κόσμος γλίστρησεν ἀπάνω μας κ᾿ ἐχάθη.

Πορτοκαλλάνθια, τί σᾶς ρώτησαν τ᾿ ἀηδόνια;
Ὁ τζίτζικας τί θέλει ἀπὸ τὰ μεσημέρια;
Κι ὅσα βογγοῦνε σὰν ἀπὸ τὰ καταχθόνια,
κι ὅσα ἀνεβαίνουνε τραγούδια πρὸς τ᾿ ἀστέρια,
τοῦ σαρακιοῦ ἡ φωνή, τ᾿ ἀνήσυχα τριζόνια,
τ᾿ ἀρώματα, οἱ πνοές, τὰ ἕρμα καὶ τὰ ταίρια,
ὅσα πετοῦνε, σέρνονται, λιγιένται, σκύβουν,
κάτι γνωρίζουνε γιὰ σὲ καὶ μᾶς τὸ κρύβουν.

Μέσα μας μιὰ ψυχὴ ἀπὸ μπόρα κι ἀπὸ πίσσα
τὸ πονηρὸ γιὰ σὲ στὸ λογισμό μας βάζει.
Στὴ νυχτερίδα ὅλο γιὰ σὲ μιλοῦσε ἡ κίσσα
κ᾿ ἡ ἀκρίδα τὸ παινεύτηκε μ᾿ ἐσὲ πὼς μοιάζει,
κ᾿ ἡ σφῆκα ηὗρε χαρὰ στὴ σκέπη σου περίσσα,
κι ὁ νυχτοκόρακας μ᾿ ἐσένα ἀναγαλλιάζει·
μιὰ πλάση ―Ἐσὺ ποὺ ἀτάραχη τραβᾶς πρὸς τ᾿ ἄστρα,
παραμονεύει σὲ κακὴ κι ἀναγελάστρα!

Ὦ φυσημένη ἀπ᾿ τὴν καρδιὰ τοῦ πεύκου, Ὑγεία!
Πατᾷς, παντοῦ οἱ καρποὶ στ᾿ ἀγκάθια, στὰ τριφύλλια,
κυλᾷς μὲ τὰ νερά, καὶ λάμπουν τὰ στοιχεῖα,
γιὰ τ᾿ ἄδολο κρασὶ τρυγᾷς τὰ ὡραῖα σταφύλια,
ὅπου σταθῇς, θ᾿ ἀναστηθῇ μία πολιτεία,
πάντα ὁ μαστός σου γάλα ρέει, δροσιὰ τὰ χείλια.
Ὦ μάννα στρογγυλὴ καὶ καρπερὴ καὶ ἀκέρια,
μᾶς λυών᾿ ἡ ἀρρώστια· μοιάσαμε τὰ νεκροκέρια.

Κλαδιά, μαλλιά, φτερά. Ἴσκιοι, ποὺ ἡ θεία της χάρη
παίζει κι ἁπλώνει, πρῶτε, δεύτερε καὶ τρίτε,
ἀπὸ τὸ στοιχειωμένο τὸ σκληρὸ φεγγάρι
―μήτε κλαδιά, μήτε μαλλιά, καὶ φτερὰ μήτε!―
Προψὲς μίαν ὄψη τέταρτην εἴχατε πάρει·
σπαθιά! καὶ καρτερούσατε γιὰ νὰ χυθῆτε.
Νυχτοπετοῦσα πεταλούδα, ἔλεος κᾶμε·
ἀπάνω στὰ φτερά σου πᾶρε μας νὰ πᾶμε!

Ἡ ἀρρώστια μᾶς τυράγνησε μὲ τὴν ἀγρύπνια,
ὦ Φοινικιά, καὶ σὲ εἴδαμε νὰ κρυφογέρνῃς,
οἱ δρακοντιές, τὰ σκυλοβότανα, ὅλα ξύπνια,
νύχτα εἴταν, ἄμοιαστο χορὸ μ᾿ αὐτὰ νὰ σέρνῃς,
καὶ σ᾿ εἴδαμε ὄνειρο βαρὺ στὰ πρωτοΰπνια
μὲ φλόμους καὶ μὲ χαμαιλιοὺς νὰ παραδέρνῃς,
καὶ γύρω σ᾿ ἔπνιγαν ἀζώηρων περιβόλια,
κι ἀπὸ σκληρὲς ἀλόες λαὸς κι ἀπὸ τριβόλια.

K᾿ εἴσουνα, τῆς ζωῆς ὡς νὰ ζητοῦσες φόρο
αἱματοπότιστο, κι ὀλάγρια ἀντιχτύπα
πεῖνα στὸ εἶναι σου, καὶ κάποιο σαρκοβόρο
ηὗρε σ᾿ ἐσὲ καὶ φώλιασε, κ᾿ ἔσκαψε τρῦπα,
κ᾿ ἔγινε σπήλαιο τὸ κορμὶ τὸ φτεροφόρο,
καὶ τῆς κορφῆς σου γιὰ κορφὴ φόρεσες γύπα·
σὰ φλόγες καὶ σὰν κύματα καὶ σὰ λεπίδια
συρμένα ἀπὸ τὴ ρίζα ὡς τὴν κορφή σου φίδια.

Ποιὸς τὸ στοχάστηκε, ποιᾶς Μοίρας εἶναι τάμα,
ἀπὸ τὰ κακομύριστα καὶ τ᾿ ἀπορρίμια
νὰ ὑψώνωνται τὰ ὁλόχλωρα, καὶ ἁγνὸ τὸ θάμα
τοῦ Μάη κι Ἀπρίλη ἀπ᾿ τὴν ἀκάθαρτην ἀσκήμια;
Γι᾿ αὐτὸ γαλάζια μέσα μας καὶ μαῦρα ἀντάμα,
καὶ στὴν ψυχή μας ὠκεανοὶ καὶ στενορρύμια,
κ᾿ ἐκεῖ ποὺ ὁ νοῦς μὲ τὰ ὑπέρτατα παλεύει,
κάτι πανάθλιο μᾶς κρατεῖ καὶ μᾶς μολεύει.

Ἥλιε, τὰ μαῦρα ὀνείρατα πάρ᾿ τα καὶ πνίχ᾿ τα,
θολοὶ εἶν᾿ ἀχνοί, κ᾿ εἶναι κακόπραγα τελώνια.
Θρέψε τὰ ὡραῖα καὶ τ᾿ ἀγαθά, τὰ πάντα δεῖχ᾿ τα,
σὰν ἀχτιδοπαιξίματα καὶ σὰν ἀηδόνια.
K᾿ ἐσύ, φεγγάρι ξάπλωσε στὴν ἄγρια νύχτα
διάφανη σκέπη ἀπὸ καρδιὰ καὶ ψυχοπόνια,
τῆς Καλλονῆς παντοῦ κυμάτισε, ὢ πορφύρα,
κ᾿ ἡ πλάση ἂς γίνῃ ἀγάπη κι ἂς χτυπάῃ σὰ λύρα!

Ξημέρωσε. Τὸ φῶς χίλια σου σπέρνει μάτια,
γιὰ ν᾿ ἀγκαλιάζεις τὰ βουνὰ καὶ τὰ ρουμάνια,
στὰ δέντρα τὶς φωλιές, στὶς χῶρες τὰ παλάτια,
καὶ τὰ καράβια στ᾿ ἀνοιχτὰ καὶ στὰ λιμάνια.
Τὴ νύχτα ὡραῖα ξωτικὰ σὲ ἀχτίδων ἄτια
νὰ σὲ δουλέψουν ἔρχονται ἀπὸ τὰ οὐράνια.
Χέρια φυτρώνει ἡ λεῦκα καὶ στ᾿ ἁπλώνει πλείσια
σὲ νανουρίζουν ἥσυχα τὰ κυπαρίσσια.

Μιλᾷς μὲ τὸν ἀϊτὸ καὶ μὲ τὸν πελεκάνο,
ρουφᾷς τὴ μουσικὴ τοῦ κόσμου στάλα στάλα,
βλέπεις τὰ μακρινά, τὰ γύρω καὶ τ᾿ ἀπάνω,
τ᾿ ἀπέραντα καὶ τ᾿ ἄπιαστα καὶ τὰ μεγάλα,
ἀνταποκρίνεσαι μὲ κάθε ἀεροπλάνο,
μὲ ἀχτίδες, μὲ φτερά, μὲ τὴν παγκόσμια σκάλα.
K᾿ ἐμεῖς γυρτὰ στὴ γῆ, δαρμέν᾿ ἀπὸ μία λύπη,
ἀκούσαμε τῆς γῆς τὸ μέγα καρδιοχτύπι.

Ἀκούσαμε τῆς γῆς τὸ μέγα καρδιοχτύπι.
Νέο τραγούδι ἀφάνταστο ποὺ δὲν εἰπώθῃ,
ἦχος ποὺ τίποτ᾿ ἀπὸ μέσα του δὲ λείπει·
μέσα του ρυάζεται ἄγγελος ποὺ κεραυνώθη,
κι ὅλοι γλυκανασαίνουνε τ᾿ Ἀπρίλη οἱ κῆποι·
κρυφοὶ ἀναπάντεχοι μέσα του κλαῖνε πόθοι,
καὶ τρίζει μία φωτιά, ποὺ κόσμους θὰ χαλάῃ·
κάτι ποὺ μένει ἀξήγητο καὶ σὲ περνάει!

Πές μας τὴ φωτερὴ τ᾿ ἀέρινου ἱστορία,
τοῦ μαύρου θὰ σοῦ ποῦμ᾿ ἐμεῖς τὸ συναξάρι,
κ᾿ ἔλα νὰ τὰ ταιριάσουμε τὰ δυὸ στοιχεῖα,
τὴ δύναμή σου ἐσὺ μὲ τὴ δική μας χάρη.
Στ᾿ ἄφαντα, στὰ μικρά, στ᾿ ἀνήλιαγα, στὰ κρύα
ζοῦν ἕνας κόσμος δουλευτάδες καὶ κουρσάροι,
κ᾿ ἔχουν οἱ δρόμοι καὶ τὰ ἔργα τους καὶ οἱ μέρες
κι ὅσα δὲν ἔχουν τῶν ἀπέραντων οἱ αἰθέρες.

Τὴ ζωή του μᾶς εἶπε τὸ μελισσολόι
κι ἄστραψαν ὡς ἐμᾶς καινούργια νιάτα·
θάματ᾿ ἀνυποψίαστα σκεπάζ᾿ ἡ χλόη,
στὸ πλάϊ μας τὸ μυρμῆγκι ἀνοίγει βαθιὰ στράτα,
μιὰ σαύρα ἀργοσυρμένη μέσ᾿ ἀπὸ κατώι,
χωρῶν, ἐθνῶν, τεχνῶν ἔφερ᾿ ἐδῶ μαντάτα.
Μιὰ πεταλούδα, ποὺ ἔτρεχε γιὰ νὰ παντρέψη
τὰ λουλουδάκια, μᾶς ἐπλάτυνε τὴ σκέψη.

Ἀπάντρευτη, ἄκαρπη, κι ἀξήγητη καὶ ὡραῖα!
Παράξενη εἴταν ὥρα, ποιὸς θὰ τὸ πιστέψη;
Βουλήθη ὁ θεῖος κόσμος, κ᾿ ἔγινεν Ἰδέα,
καὶ στὴ δική μας φανερώθηκε τὴ σκέψη.
Τώρα σ᾿ αἰνίγματα καὶ σὲ σκοτάδια νέα
εἶν᾿ ἕτοιμη ἡ ζωούλα μας γιὰ νὰ μισέψῃ.
―Ὦ Φοινικιά, ἀποκρίσου· νά! φυλάει καρτέρι,
πρὶν πῇς τὸ λόγο τὸν ὑπέρτατο, ἕνα χέρι.

Ὦ Φοινικιά, μᾶς ἔσπειρεν ἐδῶ ἕνα χέρι,
καὶ θὰ ξαναπλωθῇ, καὶ θὰ μᾶς ξερριζώσῃ,
καὶ θὰ πεθάνουμε· τὸ κῦμα καὶ τ᾿ ἀγέρι
καὶ τὸ νερὸ ἀνελεήμονα θὰ μᾶς σαρώσῃ,
καὶ δὲ θὰ κλάψῃ μας τ᾿ ὁλόανθο καλοκαῖρι,
κ᾿ ἡ πλατιὰ πλάση τὸ χαμό μας δὲ θὰ νιώσῃ,
καὶ κάτου ἀπὸ τοῦ ἴσκιου σου τὰ μάγια πάλι
θ᾿ ἀναστηθῇ μοσκόπνοη μιὰ βλάστηση ἄλλη.
Καὶ μήτε θὰ βρεθῇ γιὰ μᾶς κανένα μνῆμα
τοῦ διάβα μας τὸ φάντασμα νὰ συγκρατήσῃ·
μονάχα ὁλόφωτο τριγύρω σου ἕνα ντύμα
μὲ νέα μία λάμψη ἀχάλαστη θὰ σὲ στολίσῃ,
καὶ θὰ εἶναι ἡ σκέψη μας κι ὁ λόγος μας καὶ ἡ ρίμα.
Καὶ θὰ φανῆς ἐσὺ στὴν ξαφνισμένη χτίση
σὰν ἕνα χρυσοπράσινο καινούργιο ἀστέρι.
Καὶ μήτ᾿ ἐσύ, μήτε κανεὶς δὲ θὰ μᾶς ξέρῃ

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 14 Δεκεμβρίου 2019

Από την ΚΥΡΙΑΚΗ

 

..κι ειδε καθεὶς τἀ απόξω μας, κανεὶς τὰ βάθη·

ὁ κόσμος εγλίστρησεν απάνω μας κι εχάθη.

Κ . Παλαμας, Φοινικιά

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 14 Δεκεμβρίου 2019

 

Από την ΚΥΡΙΑΚΗ

 

Η πιο έντονη ανάμνηση της ζωής μου, είναι η μάνα μου.

Με ρωτάνε διαρκώς για τη σημαία. Εγώ όμως, ακόμα κι από την ιστορία της σημαίας, θυμάμαι τη μάνα μου. Όταν γυρίζαμε εκείνη την ημέρα στα σπίτια μας, η ώρα ήταν περασμένη, μετά τα μεσάνυχτα. Πάω στο σπίτι και βλέπω τη μάνα μου ένα κουβάρι στα σκαλοπάτια απ’ έξω.

Με περίμενε. Την πλησιάζω και της λέω, «Μάνα!»

Σηκώνεται απότομα, με πιάνει από τον λαιμό, με πάει στην κουζίνα για να μην ακούσουν οι άλλοι και ξυπνήσουν και μου λέει, «Πού ήσουν;»

Τότε εγώ ανοίγω το σακάκι και της δείχνω το κομμάτι της σβάστικας που είχαμε κόψει. Με αγκαλιάζει, με φιλάει και μου λέει, «Πήγαινε κοιμήσου».

Την άλλη μέρα το πρωί, ακούω τον εξής διάλογο: Ο πατριός μου τη ρωτάει, «Πού ήταν χθες το βράδυ ο μεγάλος σου γιος;».

Του απαντάει,
«Ανέβα στην ταράτσα και κοίταξε στην Ακρόπολη».

Ποτέ μου δεν τη ρώτησα πώς το κατάλαβε. Θα το θεωρούσα προσβολή στη νοημοσύνη της.

Αλλά για μένα αυτό ήταν το πιο συγκινητικό συμβάν στην ιστορία μου. Η μάνα μου.

~ Μανώλης Γλέζος

#φιλότιμο #philotimo #filotimo

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 14 Δεκεμβρίου 2019

Aπό την Κυριακή

Επάνω του η Σφιγξ είναι πεσμένη
με δόντια και με νύχια τεντωμένα
και μ’ όλην της ζωής την αγριάδα.
Ο Οιδίπους έπεσε στην πρώτη ορμή της,
τον τρόμαξεν η πρώτη εμφάνισή της —
τέτοια μορφή και τέτοιαν ομιλία
δεν είχε φαντασθή ποτέ έως τότε.
Μα μ’ όλο που ακκουμπά τα δυο του πόδια
το τέρας στου Οιδίποδος το στήθος,
συνήλθε εκείνος γρήγορα — και διόλου
τώρα δεν την φοβάται πια, γιατί έχει
την λύσιν έτοιμη και θα νικήση.
Κι’ όμως δεν χαίρεται γι’ αυτήν την νίκη.
Το βλέμμα του μελαγχολία γεμάτο
την Σφίγγα δεν κυττάζει, βλέπει πέρα
τον δρόμο τον στενό που πάει στας Θήβας,
και που στον Κολωνό θ’ αποτελειώση.
Και καθαρά προαισθάνεται η ψυχή του
που η Σφιγξ εκεί θα τον μιλήση πάλι
με δυσκολώτερα και πιο μεγάλα
αινίγματα που απάντησι δεν έχουν.

 

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 13 Δεκεμβρίου 2019

Από την Μαρία

ΤΟ ΧΑΜΕΝΟ ΧΑΔΙ

Φεύγει απ’ τα δάχτυλά μου το χάδι χωρίς λόγο
απ’ τα δάχτυλα μού γλιστρά. Στον άνεμο, καθώς περνά,
το χάδι που πλανιέται χωρίς λόγο και προορισμό,
το χαμένο χάδι… Ποιος θα το μαζέψει;

Μπορούσα ν’ αγαπήσω απόψε με ατέλειωτη ζέση,
μπορούσα ν’ αγαπήσω τον πρώτο που θα τύχαινε να ‘ρθει.
Κανείς δεν έρχεται. Μόνα μένουν τ’ ανθισμένα μονοπάτια.
Το χαμένο χάδι. θα κυλήσει… θα κυλήσει…

Αν στα μάτια σε φιλούν απόψε, ταξιδιώτη,
αν συνταράζει τα κλαδιά ένας γλυκός στεναγμός,
αν σου σφίγγει τα δάχτυλα ένα μικρό χεράκι
που σε πιάνει και σ’ αφήνει, σε κατακτά και φεύγει

Αν δε βλέπεις αυτό το χέρι και το στόμα που σε φιλά
αν είναι το αγέρι που υφαίνει την ψευδαίσθηση του φιλιού
ω. ταξιδιώτη, που το βλέμμα σου. βαθιά μες στον άνεμο,
είναι σαν ουρανός… θα μ’ αναγνωρίσεις;

*Από το βιβλίο “Alfonsina Storni Ποιήματα”, δίγλωσση έκδοση, σε επιλογή και μετάφραση Στέργιου Ντέρτσα, Εκδόσεις Θράκα, 2014.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 1 Δεκεμβρίου 2019

Οι άνθρωποι είμαστε όντα κοινωνικά, γεγονός που σημαίνει πως έχουμε ανάγκη την αλληλεπίδραση με τους άλλους ανθρώπους. Μέσα στη δίνη της καθημερινότητας, ξεχνάμε πόσο μεγάλη αξία έχουν για όλους εμάς οι απλές καθημερινές ενέργειες, οι οποίες όμως περικλείουν μέσα τους την αγάπη για τη ζωή και τους ανθρώπους.

Η ανθρώπινη επαφή, το ίδιο το άγγιγμα, μας απελευθερώνει από το άγχος καθώς όπως έχει διαπιστωθεί, ‘’χτυπάει’’ εκείνο το μέρος του εγκεφάλου το οποίο ευθύνεται για το άγχος εκκρίνοντας ενδορφίνες οι οποίες δρουν αποτρεπτικά απέναντι σε αυτό. Η ευεργετική επίδραση του χαδιού αγγίζει και εκείνο το λεπτό θέμα που αφορά την ίδια την εμπιστοσύνη μας απέναντι στους ανθρώπους, τροφοδοτώντας παράλληλα το ίδιο μας το δέρμα, το οποίο αποτελεί το μεγαλύτερο όργανο του σώματός μας.

Το χάδι, η αγκαλιά, αποβάλλουν από μέσα μας το άγχος, μειώνουν τους παλμούς της καρδιάς και την υψηλή πίεση, καλλιεργούν στον άνθρωπο το αίσθημα της αλληλοβοήθειας και της εμπιστοσύνης στους άλλους ανθρώπους. Πολλοί γονείς δεν προσφέρουν πολλές αγκαλιές στο παιδί τους, διότι θεωρούν πως εκείνο θα εξελιχθεί σε έναν μαλθακό ενήλικα και δε θα αποκτήσει συναισθηματική αντοχή.

Αυτή όμως, είναι μία λανθασμένη συμπεριφορά διότι το παιδί έχει απόλυτη ανάγκη να αισθάνεται ασφάλεια και προστασία, όπως και τη δημιουργία της αίσθησης πως είναι αγαπητό. Γι’ αυτό όσοι είναι γονείς, να αγκαλιάζουν όσο περισσότερο γίνεται τα παιδιά τους. Το χάδι είναι απαραίτητο για την υγιή ανάπτυξη του ανθρώπου, διότι μειώνει μέσα του την εσωτερική ένταση, το θυμό και την έντονη νευρικότητα, επιδρώντας θετικά στην αμυγδαλή που είναι το μέρος του εγκεφάλου το οποίο είναι υπεύθυνο για τα συναισθήματα.

Το χάδι δεν είναι μόνο το ερωτικό. Ακόμα και η πλατωνική αγάπη, τα φιλικά συναισθήματα, μπορούν να εκφραστούν με μία αγκαλιά, ακόμα και ένα απαλό χτύπημα στην πλάτη μπορεί να είναι ιδιαίτερα τονωτικό για την αυτοπεποίθηση και το χτίσιμο της εμπιστοσύνης του ίδιου του ανθρώπου. Δεν είναι τυχαίο πως σε όλες τις μεγάλες αθλητικές και καλλιτεχνικές διοργανώσεις παγκοσμίως, υπάρχει χειραψία μεταξύ των συμμετεχόντων. Παράλληλα, έχει διαπιστωθεί πως σε όσα σχολεία οι εκπαιδευτικοί ενθάρρυναν τα παιδιά στο να αγγίζουν το ένα το άλλο, εκείνα εμφάνιζαν καλύτερες επιδόσεις στα σχολικά μαθήματα.

Όμως, το χάδι δεν περιορίζεται μεταξύ ανθρώπων. Ειδικοί ψυχικής υγείας συνιστούν σε πολλούς θεραπευόμενους, την απόκτηση ενός κατοικίδιου. Το χάδι σε μία γάτα, λειτουργεί εξαιρετικά αγχολυτικά και πολλές φορές η ίδια η άδολη και αληθινή αγάπη που μας παρέχει ένα αθώο πλάσμα, μας ενισχύει την εμπιστοσύνη στον εαυτό και την αξία μας, αποβάλλοντας από μέσα μας την αρνητικότητα.

Το χάδι έρχεται φυσικά και σε συνάρτηση με διάφορες πολιτιστικές, πολιτισμικές, θρησκευτικές και κοινωνικές αντιλήψεις. Ας γνωρίζουμε τα προσωπικά όρια το εκάστοτε ανθρώπου, ώστε να μην αισθανθεί και ο ίδιος παραβίαση του προσωπικού του χώρου – ειδικότερα, αν είναι άτομο το οποίο δε γνωρίζουμε καλά. Ας βάλουμε περισσότερο το άγγιγμα στη ζωή μας. Δεν είναι μέρος της ζωής, αλλά η ίδια η ζωή.

Aπό emallaktikidrasi

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 1 Δεκεμβρίου 2019

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 30 Νοεμβρίου 2019

SΟS: Ποια είναι η ιστορία του διεθνούς σήματος κινδύνου -Τι σημαίνει

Εδώ και περίπου έναν αιώνα, το SOS αποτελεί το διεθνές σήμα κινδύνου. Πολλοί πιστεύουν ότι προέρχεται από τα αρχικά των αγγλικών λέξεων «Save Our Souls» ή «Save Our Ship». Στην πραγματικότητα, επιλέχθηκε επειδή…

Εδώ και περίπου έναν αιώνα, το SOS αποτελεί το διεθνές σήμα κινδύνου. Πολλοί πιστεύουν ότι προέρχεται από τα αρχικά των αγγλικών λέξεων «Save Our Souls» (σώστε τις ψυχές μας) ή «Save Our Ship» (σώστε το πλοίο μας). Στην πραγματικότητα, επιλέχθηκε επειδή ήταν πολύ εύκολο, ακόμη και για τους αμύητους στον κώδικα Μορς, να το χρησιμοποιήσουν ή να το αναγνωρίσουν, έστω και με παρεμβολές. Απαρτίζεται από τρεις συνεχόμενες τελείες, τρεις παύλες και τρεις τελείες (…—…) .

Το πρώτο σήμα κινδύνου ήταν το CQD. Προτάθηκε από τον εφευρέτη του ασυρμάτου Γκουλιέλμο Μαρκόνι και υιοθετήθηκε το 1904. Ωστόσο, δεν χρησιμοποιήθηκε για πολύ. Στο Διεθνές Συνέδριο Ασύρματης Τηλεγραφίας, που διοργανώθηκε στις 22 Νοεμβρίου του 1906 στο Βερολίνο, επικράτησε η γερμανική πρόταση για το SOS.

Επισήμως, η απόφαση αυτή επικυρώθηκε το 1908. Το σήμα κινδύνου CQD συνέχισε να χρησιμοποιείται για λίγα ακόμη χρόνια, κυρίως από τους Βρετανούς που το είχαν προτείνει πρώτοι.  Η πρώτη μεγάλη διάσωση κατόπιν εκπομπής σήματος κινδύνου CQD έγινε το 1909.

Μετά τη σύγκρουση των πλοίων Republic και Florida, το Baltic, που έλαβε το μήνυμα, έσπευσε στην περιοχή και περισυνέλεξε τους 1.500 ναυαγούς. Η πιο γνωστή από τις πρώτες χρήσεις του SOS ήταν στη βύθιση του Τιτανικού, οι ασυρματιστές του οποίου το χρησιμοποίησαν σε συνδυασμό με τον παλιό σήμα κινδύνου

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 24 Νοεμβρίου 2019
Για πολλά ‘πράγματα’ που λέμε περιφραστικά και για πολλές έννοιες για τις οποίες νομίζουμε ότι δεν μπορούμε να τις αποτυπώσουμε με μία και μόνο λέξη, υπάρχει λύση: λεξικό. Ένα καλό λεξικό και θα εκπλαγείς. Υπάρχουν λέξεις σχεδόν για τα πάντα. Από το πώς λέγεται μία συγκεκριμένη τριχούλα στην άκρη του αυτιού σου μέχρι η φοβία που μπορεί να έχεις για τα πληκτρολόγια ή τα τραπέζια.
Συγκεντρώσαμε 15 τέτοιες λέξεις για πράγματα που νόμιζες ότι δεν έχουν όνομα, για καταστάσεις που δεν ήξερες ότι μπορείς να τις κατονομάσεις “λακωνκά”.

Δες 15 απ’ αυτές:

1. Πετριχώρος: Η μυρωδιά που αναδύεται στην ατμόσφαιρα μετά τη βροχή που έχει πέσει στο έδαφος. Προέρχεται από τα σύνθετα ‘πέτρα’ και ‘ιχώρ’, το οποίο σύμφωνα με τη μυθολογία ήταν το αίμα των Ελλήνων θεών.

2. Μεσόφρυο: Οι Άγγλοι το λένε ‘glabella’, κάτι που δεν τους προϊδεάζει για τι πρόκειται, σε αντίθεση με μας, που με το που ακούς τη λέξη, όλο και κάπου πάει το μυαλό σου. Πρόκειται για το μέρος ανάμεσα στα φρύδια, εκεί που μερικοί κάνουν ρυτίδες από το πολύ συνοφρύωμα.

3. Δυσάνια: Κι όμως υπάρχει λέξη για την κατάσταση “δυσκολεύομαι να σηκωθώ απ’ το κρεβάτι μου το πρωί”. Στο εξωτερικό τη λένε και ‘clinomania’.

4. Box tent: Αυτό το τρίποδο τραπεζάκι που βρίσκεις στη μέση της πίτσας, έχει συγκεκριμένη ονομασία και δεν είναι τόσο άχρηστο όσο νομίζεις. Εμποδίζει το πάνω χαρτόνι της συσκευασίας να κολλήσει πάνω στην πίτσα.

5. Lunula: αυτά τα άσπρα μισοφέγγαρα στη βάση του νυχιού σας. Προέρχεται απ’ τη λατινική λέξη που σημαίνει ‘φεγγαράκι’.

6. Κολουμέλλα-Στυλίδα: Το κάτω μέρος της μύτης, το δέρμα που βρίσκεται ανάμεσα στα ρουθούνια. Έρχεται από τη λατινική λέξη ‘columella’ που σημαίνει ‘μικρή κολόνα’.

7. Ακρασία: Η κατάσταση στην οποία βρίσκεται κάποιος που αν και γνωρίζει το καλό, το ηθικό, το σωστό, δεν το πράττει.

8. Τράγος: Όχι αυτός που νομίζεις. Είναι το εσωτερικό μέρος του χόνδρου που υπάρχει πάνω από το κανάλι του αυτιού, κάθετα στον λοβό.

9. Περικαψύλιο: Το πλαστικό ή μεταλλικό κομμάτι στην άκρη του κορδονιού σου έχει όνομα.

10. Vibrissae: Η επιστημονική ονομασία για το μουστάκι μία γάτας.

11. Ullage: Αν ήσουν σομελιέ μπορεί και να την ήξερες αυτή τη λέξη. Έτσι ονομάζεται το κενό σε μία φιάλη κρασιού ανάμεσα στο κρασί και τον φελλό. Το ‘ελλιπές φορτίο’ όπως μεταφράζεται, αυτός ο κενός χώρος αφήνεται γιατί το εμφιαλωμένο κρασί εκτίθεται στις μεταβολές της πίεσης και της θερμοκρασίας, υπάρχει το ενδεχόμενο συστολής και διαστολής.

12. Φωσφονές: Όταν κλείνεις τα μάτια σου κανονικά θα έπρεπε να βλέπεις μόνο ένα μαύρο χρώμα. Πολλές φορές όμως διάφορα χρώματα και μικρές αναλαμπές αναβοσβήνουν. Αυτές λέγονται ‘φωσφονές’.

13. Γείσο ή κορνίζα: Το ξεροψημένο κομμάτι στην άκρη της πίτσας που είναι σκέτο ψωμί και πολλοί το παρατάνε, έχει συγκεκριμένη ονομασία. Οι Ιταλοί το λένε ‘Cornicone’.

14. Χάρτης Snellen: Την επόμενη φορά που θα γυρίσεις απ’ τον οφθαλμίατρο, μην πεις ότι σου “έδειχνε κάτι αριθμούς και γράμματα στον τοίχο, άλλα μεγάλα, άλλα πιο μικρά”. Το εργαλείο αυτό λέγεται ‘Χάρτης Snellen’, προς τιμήν του Ολλανδού οφθαλμίατρου Herman Snellen που το δημιούργησε το 1862.

15. Βρουξισμός: Αντί για ‘τρίξιμο των δοντιών’ (τρεις λέξεις), μπορείς να χρησιμοποιείς τον ‘βρουξισμό’, σημαίνει ακριβώς το ίδιο και δεν σπαταλάς επιπλέον ενέργεια.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 23 Νοεμβρίου 2019

«Όταν πρότεινα τη θεωρία της σχετικότητας, ελάχιστοι με κατάλαβαν.  Και αυτό που θα αποκαλύψω τώρα, θα συγκρουστεί με την παρανόηση και την προκατάληψη του κόσμου. Σου ζητώ να φυλάξεις τα γράμματα για όσο διάστημα χρειαστεί, χρόνια, δεκαετίες, έως ότου η κοινωνία είναι αρκετά προηγμένη για να δεχτεί αυτό που θα εξηγήσω παρακάτω. Υπάρχει μια εξαιρετικά ισχυρή δύναμη που, μέχρι σήμερα, η επιστήμη δεν έχει βρει επίσημη εξήγηση για αυτήν. Είναι μια δύναμη που περιλαμβάνει και διέπει όλους, είναι πίσω από κάθε φαινόμενο που λειτουργεί στο σύμπαν και δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί από εμάς. Αυτή η παγκόσμια δύναμη είναι η ΑΓΑΠΗ.   Η Αγάπη ξεδιπλώνει και αποκαλύπτει. Για την αγάπη ζούμε και πεθαίνουμε. Αγάπη είναι ο Θεός και Θεός είναι η Αγάπη   Όταν οι επιστήμονες ερεύνησαν για μια ενοποιημένη θεωρία του σύμπαντος ξέχασαν την πιο ισχυρή αόρατη δύναμη. Η αγάπη είναι φως, που φωτίζει αυτούς που δίνουν και λαμβάνουν. Η αγάπη είναι βαρύτητα, επειδή κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται έλξη για άλλους. Η αγάπη είναι δύναμη, διότι πολλαπλασιάζει το καλύτερο που έχουμε, και επιτρέπει στην ανθρωπότητα να μην σβήσει στον τυφλό εγωισμό της. Η Αγάπη ξεδιπλώνει και αποκαλύπτει. Για την αγάπη ζούμε και πεθαίνουμε. Αγάπη είναι ο Θεός και Θεός είναι η Αγάπη. Η δύναμη αυτή εξηγεί τα πάντα και δίνει νόημα στη ζωή. Αυτή είναι η μεταβλητή που έχουμε αγνοήσει για πολύ καιρό, ίσως γιατί φοβόμαστε την αγάπη, γιατί είναι η μόνη ενέργεια στο σύμπαν που ο άνθρωπος δεν έχει μάθει να οδηγεί κατά βούληση. Για να δώσω ορατότητα στην αγάπη, έκανα μια απλή αντικατάσταση στην πιο διάσημη εξίσωση μου. Αν αντί για E = mc2, δεχθούμε ότι η ενέργεια για να θεραπεύσει τον κόσμο μπορεί να επιτευχθεί μέσα από την αγάπη όταν πολλαπλασιάζεται με την ταχύτητα του φωτός στο τετράγωνο, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η αγάπη είναι η πιο ισχυρή δύναμη που υπάρχει, διότι δεν έχει όρια.   Αν θέλουμε να σώσουμε τον κόσμο και κάθε ον με αισθήσεις που κατοικεί σε αυτόν, η αγάπη είναι η μία και μοναδική απάντηση   Μετά την αποτυχία της ανθρωπότητας στη χρήση και τον έλεγχο των άλλων δυνάμεων του σύμπαντος, που έχουν στραφεί εναντίον μας, είναι επιτακτική ανάγκη να τραφούμε με ένα άλλο είδος ενέργειας. Αν θέλουμε το είδος μας να επιβιώσει, αν θέλουμε να βρούμε το νόημα της ζωής, αν θέλουμε να σώσουμε τον κόσμο και κάθε ον με αισθήσεις που κατοικεί σε αυτόν , η αγάπη είναι η μία και μοναδική απάντηση. Ίσως δεν είμαστε ακόμη έτοιμοι να κάνουμε μια βόμβα αγάπης, μια συσκευή αρκετά ισχυρή ώστε να καταστρέψει εντελώς το μίσος, τον εγωισμό και την απληστία που καταστρέφουν τον πλανήτη. Ωστόσο, κάθε άτομο φέρει μέσα του μια μικρή αλλά ισχυρή γεννήτρια αγάπης της οποίας η ενέργεια περιμένει να απελευθερωθεί. Όταν μάθουμε να δίνουμε και να λαμβάνουμε αυτή την παγκόσμια ενέργεια, αγαπητή Lieserl, θα έχουμε επιβεβαιώσει ότι η αγάπη κατακτά τα πάντα, είναι σε θέση να ξεπεράσει τα πάντα, γιατί η αγάπη είναι η πεμπτουσία της ζωής. Με λυπεί βαθύτατα που δεν μπόρεσα να εκφράσω ό, τι έχω στην καρδιά μου, που χτυπά για σένα μια ζωή. Ίσως είναι πολύ αργά για να ζητήσω συγγνώμη, αλλά καθώς ο χρόνος είναι σχετικός, πρέπει να σου πω ότι σ’ αγαπώ και πως χάρη σε εσένα έφτασα στην τελική απάντηση.

Ο πατέρας σου, Άλμπερτ Αϊνστάιν»

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 17 Νοεμβρίου 2019

Βάλε στη ζωή σου ανθρώπους που θα αντιλαμβάνονται την αξία σου χωρίς να χρειάζεται να την αποδείξεις. Χωρίς να χρειάζεται να εξηγήσεις, να επενδύσεις, να αναλωθείς.

Αυτός που θα δει την αξία σου και θα τη συνδέσει με τη δική του, χωρίς ζήλια ή ανταγωνισμό, θα θελήσει να σε εντάξει στη ζωή του. Στην καθημερινή του ζωή. Δεν θα είσαι υποχρέωση, αλλά προτεραιότητα. Δε θα χρειαστεί να προσπαθήσεις να ταιριάξεις μαζί του, γιατί απλά θα ταιριάζεις. Αυθόρμητα κι αβίαστα. Η αμοιβαιότητα δεν χτίζεται, ούτε κερδίζεται. Απλά υπάρχει.

Οι άνθρωποι που θα θέλουν να είναι στη ζωή σου κι εσύ στη δική τους δεν θα σε κρίνουν με την πρώτη ευκαιρία, ούτε θα σε περιμένουν στη γωνία για να κάνεις το λάθος. Δεν θα φοβάσαι να μιλήσεις μήπως σε παρεξηγήσουν. Θα νιώθεις μαζί τους άνετα σαν να τους γνώριζες χρόνια. Θα είσαι ο εαυτός σου και θα σου επιτρέπουν να τον ανακαλύπτεις περισσότερο μέσα από τη σχέση σου μαζί τους. Και θα γίνεσαι όλο και καλύτερος γιατί θα αναδεικνύουν το καλύτερο κομμάτι του εαυτού σου.

Σε αυτές τις σχέσεις, το μόνο που μένει είναι να εδραιωθεί η οικειότητα σε υλικά, καθημερινά θέματα. Γιατί στα συναισθηματικά και πνευματικά υπάρχει εξ αρχής. Μοιράζεστε τις ίδιες αξίες, χωρίς να το έχετε προσπαθήσει. Γιατί η ζωή σας τις δίδαξε και πήρατε το μάθημά σας με τον ίδιο τρόπο, ακόμα κι από διαφορετικές εμπειρίες.

Αυτή είναι η κοινή σας μοίρα, κι ας μην τη ζήσατε μαζί. Κι ακόμα κι αν η φάση της ζωής στην οποία βρίσκεστε στο παρόν είναι διαφορετική, η σχέση σας θα εστιάσει στις ομοιότητες κι όχι στις διαφορές σας. Θα σε καταλάβουν επειδή γνωρίζουν ποιος είσαι και τι σημαίνουν για σένα αυτά που περνάς κι ας μην τα έχουν περάσει. Βλέπουν από τα δικά σου μάτια και μαθαίνουν.

Δεν ενοχλούνται από τα ελαττώματα σου. Τα διασκεδάζουν μαζί σου για να σε βοηθήσουν να τα διορθώσεις, όποτε και αν εσύ νιώσεις έτοιμος. Κι όταν έρχονται δυσκολίες στη ζωή σου, είναι εκεί χωρίς να το ζητήσεις. Γιατί γίνονται κομμάτι της δύναμης σου. Και το κομμάτι αυτό δεν είναι άλλο από τον καλό τους λόγο.

Αυτόν που φτάνει να σε σηκώσει από το πάτωμα που έχεις πέσει και να θυμηθείς ότι όσο υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι αξίζει να αγωνίζεσαι. Άνθρωποι που δίνουν χωρίς να ζητήσουν. Άνθρωπο που έχουν περίσσευμα καλοσύνης, γιατί ασχολούνται με το καλό και το κάνουν πράξη.

Αυτοί οι άνθρωποι είναι ο ορισμός του φίλου που γίνεται αδερφός. Δεν είναι ότι δεν μπορείς να ζήσεις χωρίς αυτούς επειδή τους χρειάζεσαι, αλλά ότι τους επιλέγεις επειδή η ζωή σου είναι πιο όμορφη μαζί τους. Και σε επιλέγουν κι εκείνοι. Είπαμε, η αμοιβαιότητα είναι απαραίτητο συστατικό στην αδελφική φιλία.

Θέλουν να σε βλέπουν καλά για να φωτίζεται κι η δική τους ζωή. Οι δυσκολίες σου είναι και δικές τους, το ίδιο και οι χαρές. Και για σένα το ίδιο. Χωρίς εξάρτηση, χωρίς υπερβολή και ισομοιρασμένα. Δεν μονοπωλούν συζητήσεις ή ενδιαφέρον. Δεν διεκδικούν τον χρόνο σου, γιατί ξέρουν ότι και για σένα είναι προτεραιότητα και θα τους τον αφιερώσεις χωρίς να στο ζητήσουν. Αλλά κι αν βρεθούν στην ανάγκη ξέρουν ότι θα τρέξεις πριν προλάβουν να στο πουν. Θέλει τρέξιμο η φιλία.

Νοιάξιμο. Είναι αυτό το νοιάξιμο που σε αποζημιώνει όταν βλέπεις τη λάμψη στα μάτια του άλλου μόλις νιώσει ότι τον σκέφτηκες πριν προλάβει καν ο ίδιος να σκεφτεί τον εαυτό του. Και κάπως έτσι μέσα από αυτή τη φιλία μαθαίνεις να αγαπάς και τον εαυτό σου.

Μέσα από τους ανθρώπους μαθαίνουμε την αγάπη, το μίσος, το θυμό, την καλοσύνη. Κάνεις μόνος του δεν ευτύχησε, χωρίς καμία αλληλεπίδραση με ανθρώπους. Γι’αυτό φρόντισε τι ανθρώπους θα βάλεις στη ζωή σου. Φύγε από αυτούς που σου βγάζουν σκοτάδι. Κάνεις δεν έμαθε γνωρίζοντας το σκοτάδι. Βάλε ανθρώπους που σου δίνουν φως και αξίζουν την αγάπη σου, για να μαθαίνεις ν’αγαπάς.

 εenallaktiki drasi

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 16 Νοεμβρίου 2019

Στην Αθήνα ένα από τα πέντε Μουσεία Αφής, παγκοσμίως

Ένα Μουσείο που το «Μην αγγίζετε» μετατρέπεται σε «Αγγίξτε για να αισθανθείτε»

Στο διατηρητέο κτήριο της οδού Δοϊράνης 198 στην Καλλιθέα βρίσκεται ένα Μουσείο διαφορετικό από τα υπόλοιπα και το οποίο καλεί τους επισκέπτες να αγγίξουν τα εκθέματά του για να νιώσουν.

Πρόκειται για το Μουσείο Αφής που δημιουργήθηκε με μεράκι και αγάπη για τους ανθρώπους με οπτική αναπηρία, ώστε να έρθουν πιο κοντά στην πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας

Αγάλματα, αγγεία, γλυπτά και χρηστικά αντικείμενα, πιστά αντίγραφα των πρωτοτύπων που εκτίθενται σε Μουσεία της Ελλάδας κοσμούν τους δύο ορόφους του κτηρίου επιδιώκοντας, μέσω της αφής, οι μη βλέποντες να γνωρίσουν μεγάλης πολιτιστικής αξίας έργα από την Κυκλαδική, Μινωική, Γεωμετρική, Αρχαϊκή, Αυστηρού Ρυθμού, Κλασική, Ελληνιστική και Ρωμαϊκή περίοδο.

Το Μουσείο Αφής αποτελεί τμήμα του Φάρου Τυφλών Ελλάδος και ιδρύθηκε το 1984. Το 1988 έλαβε τον έπαινο του Ευρωπαϊκού Μουσείου της χρονιάς ανάμεσα σε 70 άλλα ευρωπαϊκά Μουσεία. Το 2004 άνοιξε τις πόρτες του στο ευρύ κοινό και σήμερα αποτελεί ένα από τα πέντε Μουσεία αφής παγκοσμίως.

Ξεκινώντας κανείς την περιήγησή του στο Μουσείο παρατηρεί ότι τα δωμάτια είναι χωρισμένα και ταξινομημένα ανά θεματικές περιόδους, ώστε τα άτομα με απώλεια όρασης να αποκτήσουν μία ολιστική προσέγγιση ενός έργου τέχνης. Οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να ψηλαφίσουν πιστά αντίγραφα της Αφροδίτης της Μήλου, του Ερμή του Πραξιτέλη, του Ηνίοχου των Δελφών, καθώς επίσης και μακέτα του λόφου της Ακρόπολης κατά τον 5ο π.Χ.  αιώνα και άλλα.

Το Μουσείο Αφής διαθέτει και Βυζαντινό τμήμα που αποτελείται από ένα ξυλόγλυπτο τέμπλο, ξυλόγλυπτο επιτάφιο, ξυλόγλυπτες εικόνες, μακέτα βυζαντινού ναού και διάφορα ιερατικά αντικείμενα. Επιπλέον υπάρχει και αίθουσα για την ευαισθητοποίηση του κοινού για τους Ολυμπιακούς και τους Παραολυμπιακούς Αγώνες. Παράλληλα φιλοξενούνται έργα ατόμων με προβλήματα όρασης από το εργαστήρι Κεραμικής και Γλυπτικής του Φάρου Τυφλών της Ελλάδος.

Κάθε μήνα επισκέπτονται το Μουσείο 1.000 άτομα, ενώ πολλές φορές ο αριθμός αυτός αυξάνεται. Η είσοδος για τα άτομα με οπτική αναπηρία είναι δωρεάν, ενώ οι υπόλοιποι επισκέπτες πληρώνουν ένα μικρό αντίτιμο (2 ευρώ) και το ωράριο λειτουργίας είναι 09.00- 14.00 κατόπιν ραντεβού στα τηλέφωνα 210-9415222

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 16 Νοεμβρίου 2019

«Ταπεινότητα δεν σημαίνει να έχεις μικρή ιδέα για τον εαυτό σου, αλλά να ασχολείσαι με τον εαυτό σου λιγότερο» – Σιντ Μπανκς

Υπό αυτή την έννοια, η ταπεινότητα ισοδυναμεί με την ανθρώπινη κατάσταση. Δεν έχει καμία σχέση με την υψηλή ή χαμηλή αυτοεκτίμηση, αλλά με την αναγνώριση του γεγονότος ότι είμαστε ένα από τα έξι δισεκατομμύρια κύματα στον ωκεανό της ζωής και ότι κανείς μας δεν είναι περισσότερο ή λιγότερο σημαντικός από τους άλλους.

Χωρίς να χρειάζεται να κάνω οτιδήποτε γι΄αυτό, ο ήλιος ανατέλλει το πρωί και το βράδυ βγαίνουν τα άστρα. Προτού ακόμα σηκωθώ από το κρεβάτι, η Γη έχει εκτελέσει το ένα τρίτο της περιστροφής της γύρω από τον άξονά της και έξι δισεκατομμύρια άνθρωποι έχουν κάνει ό,τι καλύτερο μπορούν για να γίνουν πιο ευτυχισμένοι και να μετριάσουν τον πόνο τους.

Και αφού δεν είμαι εγώ υπεύθυνος, μπορώ να χαλαρώσω και να απολαύσω τη ζωή. Δεν δειλιάζω συνειδητοποιώντας ότι είμαι αδύναμος – ή ακόμα και απόλυτα ανίσχυρος – μπροστά στις δυνάμεις που είναι πολύ ανώτερες από τις δικές μου, αλλά, αντίθετα, νιώθω ελεύθερος.

Ελεύθερος να απολαμβάνω τη ζωή όταν τα πράγματα εξελίσσονται σύμφωνα με τις επιθυμίες μου, αλλά και να επιδεικνύω στωικότητα και αξιοπρέπεια όταν καλούμαι να διαχειριστώ δυσκολίες. Ελεύθερος να αγαπώ και να βοηθώ τους ανθρώπους όταν συμπεριφέρονται όπως θα ήθελα, αλλά και να εξακολουθώ να τους αγαπώ και να τους βοηθώ όταν η συμπεριφορά τους δεν είναι η επιθυμητή.

Ελεύθερος να δημιουργήσω τη ζωή των ονείρων μου όταν τα πράγματα φαίνονται εύκολα, αλλά και ελεύθερος να συνεχίσω να κινούμαι προς αυτή την κατεύθυνση ή να παραιτηθώ και να χαράξω νέα πορεία όταν τα πράγματα φαίνονται δύσκολα.

Τελικά, αυτό μου φαίνεται ότι είναι στον πυρήνα κάθε επιθυμίας μας: η ελευθερία να απολαμβάνουμε τη ζωή μας και να συνεισφέρουμε στο Όλον, τόσο στα εύκολα όσο και στα δύσκολα, με όποιο τρόπο μπορούμε και για όσο καιρό βρισκόμαστε εδώ.

Το πώς θα καταλήξουν τα πράγματα δεν είναι στο χέρι μας. Ποτέ δεν ήταν στο χέρι μας. Αν όμως βάλουμε κι εμείς το λιθαράκι μας και παίξουμε τον ρόλο μας, είναι απίστευτο πόσο μακριά μπορούμε να πάμε.

Απόσπασμα από το βιβλίο του Michael Neill «Η Επανάσταση αρχίζει μέσα μας»

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 16 Νοεμβρίου 2019

Η Ιταλία θα γίνει η πρώτη χώρα στον κόσμο που θα διδάσκει υποχρεωτικά στα σχολεία την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις της. «Όλα τα σχολεία θα αφιερώνουν 33 ώρες τον χρόνο, δηλαδή περίπου μία ώρα την εβδομάδα, στα θέματα της κλιματικής αλλαγής. Το μάθημα θα καθιερωθεί από την επόμενη σχολική χρονιά, ξεκινώντας τον Σεπτέμβριο του 2020», λέει στο Reuters ο υπουργός Παιδείας, Λορέντζο Φιοραμόντι. Το σύστημα που προτείνει προβλέπει αλλαγές και σε άλλα μαθήματα, αφού σκοπός είναι μαθήματα όπως η γεωγραφία, τα μαθηματικά και η φυσική, να μελετώνται με βάση την προοπτική μιας βιώσιμης περιβαλλοντικά ανάπτυξης. «Μπορούμε πλέον να ξεχάσουμε την ξερή απομνημόνευση τοπωνυμίων από το μάθημα της Γεωγραφίας, αφού σύντομα θα διδάσκονται οι συνέπειες της ανθρώπινης δραστηριότητας σε διάφορες τοποθεσίες του πλανήτη».   To ιταλικό εκπαιδευτικό σύστημα θέλει να γίνει το πρώτο που θα τοποθετεί στον πυρήνα της εκπαίδευσης το περιβάλλον και την κοινωνία   Για τα παιδιά ηλικίας 6 έως 11 ετών, το ιταλικό υπουργείο σκέφτεται να εφαρμόσει «το μοντέλο του παραμυθιού». Τα μεγαλύτερα παιδιά θα εκτίθενται σε πιο τεχνικές πληροφορίες, ενώ οι μαθητές Γυμνασίου θα μελετούν ενδελεχώς το Πρόγραμμα του ΟΗΕ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη 2030. Ο Φιοραμόντι είναι μέλος του Κινήματος των Πέντε Αστέρων, που έχει στον πυρήνα της ταυτότητάς του την οικολογία. Έχει βρεθεί επανειλημμένως στο στόχαστρο των συντηρητικών εξαιτίας της υποστήριξής του στη φορολόγηση της ζάχαρης και των πλαστικών. Δέχθηκε επίσης  σκληρή κριτική από την αντιπολίτευση όταν τον περασμένο Σεπτέμβριο ενθάρρυνε τους μαθητές να μην πηγαίνουν στο σχολείο και να λάβουν μέρος στις διαμαρτυρίες για το κλίμα. Ο ίδιος δεν σταματά την δράση του και δηλώνει αποφασισμένος να αλλάξει τη νοοτροπία της Ιταλίας: «Θέλω να κάνω την ιταλική εκπαίδευση το πρώτο εκπαιδευτικό σύστημα που τοποθετεί στον πυρήνα της εκπαίδευσης το περιβάλλον και την κοινωνία».   [Π

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 15 Νοεμβρίου 2019

Πριν από κάποια χρόνια, όροι όπως «ανοσοθεραπεία», «γονιδιακή θεραπεία», «θεραπεία CAR-T κυττάρων», «βλαστοκυτταρική θεραπεία» ή «θεραπεία με κύτταρα iPS» ήταν άγνωστοι όχι μόνο στον μέσο ασθενή αλλά και στον μέσο γιατρό. Και όμως σήμερα τέτοιοι όροι έχουν μπει δυναμικά στο… θεραπευτικό λεξιλόγιο και σε αρκετές περιπτώσεις και στην κλινική πράξη – σε άλλες πάλι περιπτώσεις προηγμένες θεραπείες σαν και αυτές βρίσκονται σε φάση κλινικών δοκιμών και αναμένεται στα επόμενα χρόνια να εμπλουτίσουν ακόμη περισσότερο το «οπλοστάσιο» των ειδικών που μάχονται με δύσκολες νόσους.

Η ολοένα και διεξοδικότερη «ανάγνωση» του ανθρώπινου γονιδιώματος, η ολοένα και βαθύτερη κατανόηση των μηχανισμών διαφορετικών ασθενειών αλλά και της μοναδικότητας του κάθε ασθενούς έχουν ήδη οδηγήσει σε μια «θεραπευτική έκρηξη» που έχει ως επίκεντρό της την εξατομίκευση. Διότι οι ειδικοί γνωρίζουν πια ότι κάθε νόσος έχει τόσα πρόσωπα όσα και τα πρόσωπα των ανθρώπων που πάσχουν από εκείνη.

Και αν αυτή τη στιγμή ζούμε μια θεραπευτική «έκρηξη», το μέλλον, όπως όλα δείχνουν, μας επιφυλάσσει ένα «Big Bang» – μια «κοσμογονία» επιστημονική, η οποία όμως πρέπει να συνοδευτεί και από… κοσμογονικές αλλαγές στα συστήματα υγείας, αφού μιλάμε για θεραπείες πανάκριβες, οι οποίες δεν είναι αρκετό μόνο να είναι διαθέσιμες με βάση τις εγκρίσεις των αρμόδιων οργανισμών φαρμάκων ανά τον κόσμο, αλλά και να μπορούν να διατεθούν σε όλους όσοι τις έχουν ανάγκη.

Ορισμένα από τα βασικά «συστατικά» της έκρηξης που συντελείται στον «πλανήτη» των θεραπειών σάς παρουσιάζουμε σήμερα (διότι για να παρουσιαστούν όλα θα απαιτούνταν ένας… τόμος!).

Ανοσοθεραπεία

Η ανοσοθεραπεία αποτελεί τα τελευταία χρόνια ένα από τα πιο «καυτά» πεδία σε ό,τι αφορά τη μάχη με τον καρκίνο. Αυτού του είδους η προσέγγιση που βασίζεται στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος των ίδιων των ασθενών, ώστε να πολεμά εκ των έσω τους όγκους, έχει αλλάξει το τοπίο της αντιμετώπισης διαφορετικών μορφών της νόσου. Η αρχή έγινε με το μελάνωμα, την πιο επιθετική μορφή καρκίνου του δέρματος, στην οποία η ανοσοθεραπεία έχει δώσει εκπληκτικά αποτελέσματα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι πάνω από 50% των ασθενών με προχωρημένο μελάνωμα που έλαβαν συνδυαστική ανοσοθεραπεία βρίσκονται εν ζωή και μάλιστα έχοντας τη νόσο τους υπό έλεγχο τουλάχιστον επί πέντε χρόνια, σύμφωνα με αποτελέσματα που παρουσιάστηκαν πριν από μερικές ημέρες στη Βαρκελώνη, κατά τη διάρκεια του συνεδρίου της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Κλινικής Ογκολογίας (ESMO), και συγχρόνως δημοσιεύτηκαν στην ιατρική επιθεώρηση «The New England Journal of Medicine».

Αλλά και στον καρκίνο του πνεύμονα και συγκεκριμένα στον μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα, που αφορά το 70%-80% των περιπτώσεων, η ανοσοθεραπεία περνά πλέον ακόμη και στην πρώτη γραμμή εκτοπίζοντας τη συμβατική χημειοθεραπεία. Ακρως σημαντική φαίνεται να είναι η συμβολή της και στον καρκίνο του μαστού.

Πρόσφατα μάλιστα εγκρίθηκε και στην Ευρώπη η πρώτη ανοσοθεραπεία για τον καρκίνο του μαστού: πρόκειται για το μονοκλωνικό αντίσωμα atezolizumab το οποίο έλαβε έγκριση για χορήγηση μαζί με χημειοθεραπεία ως πρώτης γραμμής θεραπεία για την αντιμετώπιση ασθενών με καρκίνο του μαστού, που είναι PD-L1 θετικός αλλά τριπλά αρνητικός.

Σε ό,τι αφορά τις αιματολογικές κακοήθειες, νέους δρόμους αντιμετώπισης έχει πλέον ανοίξει η ανοσοθεραπεία με CAR-T λεμφοκύτταρα (T-λεμφοκύτταρα φέροντα χιμαιρικό υποδοχέα αντιγόνου, chimeric antigen receptor T-cells), η οποία περιλαμβάνει την αφαίρεση κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος από τον ασθενή, τα οποία τροποποιούνται γενετικώς με σκοπό να αναγνωρίζουν τα καρκινικά κύτταρα και να τους επιτίθενται. CAR-T θεραπείες έχουν πλέον λάβει έγκριση και στην Ευρώπη για την αντιμετώπιση ενός τύπου οξείας λεμφοβλαστικής λευχαιμίας σε παιδιά και νεαρούς ενηλίκους αλλά και για τη θεραπεία συγκεκριμένου τύπου λεμφώματος.

Η λίστα των οφελών όμως που μπορεί να έχει η ανοσοθεραπεία ενάντια σε διαφορετικές μορφές καρκίνου συνεχώς μακραίνει: καρκίνος ουροθηλίου, καρκίνος νεφρού, καρκίνος κεφαλής και τραχήλου γαστρεντερικοί καρκίνοι. Και θα συνεχίσει σίγουρα να μακραίνει.

Γονιδιακή θεραπεία

Η γονιδιακή θεραπεία, που αφορά αντικατάσταση ενός ελαττωματικού γονιδίου με ένα υγιές αντίγραφό του, αποτελεί επί μακρόν μια προσέγγιση άκρως ελκυστική για τους επιστήμονες. Για τον λόγο αυτόν πρωτοεφαρμόστηκε σε άνθρωπο ήδη από το 1990 – επρόκειτο για ένα κορίτσι με βαριά συνδυασμένη ανοσοανεπάρκεια το οποίο ήταν αναγκασμένο να ζει σε «γυάλα». Ακολούθησαν και άλλα παιδιά με την ίδια γενετική διαταραχή, ώσπου το 2003 η γονιδιακή θεραπεία έπαψε να είναι ελκυστική μετά τον θάνατο δύο ασθενών που την έλαβαν εξαιτίας λευχαιμίας.

Μερικά χρόνια αργότερα, το πεδίο φάνηκε να γνωρίζει ξανά άνθηση καθώς διαφορετικές ομάδες άρχισαν να δοκιμάζουν γονιδιακή θεραπεία ενάντια σε πλήθος νόσων όπως το μεταστατικό μελάνωμα, η συγγενής αμαύρωση Leber που οδηγεί σε τύφλωση, η β-θαλασσαιμία, η χρόνια λεμφοβλαστική λευχαιμία, το πολλαπλό μυέλωμα, η αιμορροφιλία. Η πρώτη ευρωπαϊκή έγκριση γονιδιακής θεραπείας αποτέλεσε γεγονός το 2012 και αφορούσε την επιδιόρθωση της έλλειψης του ενζύμου λιποπρωτεϊνική λιπάση που οδηγεί σε σοβαρή παγκρεατίτιδα – ωστόσο το 2017 η θεραπεία σταμάτησε να διατίθεται καθώς απέτυχε οικονομικώς λόγω πολύ χαμηλής ζήτησης.

Το 2017 ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) ενέκρινε την πρώτη στη χώρα γονιδιακή θεραπεία για τη συγγενή αμαύρωση Leber, ενώ μέσα στο 2019 ακολούθησε και η αντίστοιχη ευρωπαϊκή έγκριση. Πριν από μερικούς μήνες στις ΗΠΑ εγκρίθηκε και η πιο ακριβή θεραπεία στον κόσμο η οποία είναι γονιδιακή – έχει εφάπαξ κόστος άνω των 2 εκατομμυρίων δολαρίων και αφορά ασθενείς με νωτιαία μυϊκή ατροφία, μια σχετικώς σπάνια νευρομυϊκή πάθηση γενετικής αιτιολογίας (η συγκεκριμένη θεραπεία έχει μάλιστα βρεθεί στο επίκεντρο το τελευταίο διάστημα στη χώρα μας με αφορμή την ιστορία του μικρού Παναγιώτη-Ραφαήλ που πάσχει από νωτιαία μυϊκή ατροφία και η οικογένειά του πασχίζει να μεταβεί το παιδί της στις ΗΠΑ ώστε να υποβληθεί σε αυτή).

Γονιδιακή θεραπεία εγκρίθηκε από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ) μέσα στο καλοκαίρι και για την αντιμετώπιση της μεσογειακής αναιμίας. Συγκεκριμένα η έγκριση αφορούσε ασθενείς άνω των 12 ετών με β-θαλασσαιμία και γονότυπο β+ που είναι επιλέξιμοι για αλλογενή μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων αλλά δεν έχουν συμβατό συγγενή δότη. Η συγκεκριμένη θεραπεία παράγεται από τα αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα του ίδιου του ασθενούς, στα οποία γίνεται εισαγωγή ενός φυσιολογικού αντιγράφου της β-σφαιρίνης. Τα κύτταρα μετά τη γενετική «επιδιόρθωση» επανεγχέονται στον ασθενή.

Βλαστοκυτταρικές θεραπείες

Τα βλαστικά κύτταρα είναι κύτταρα πολυδύναμα, ικανά να μετατραπούν σε πλήθος διαφορετικών ιστών του οργανισμού και αυτή η πλαστικότητά τους δεν θα μπορούσε να αφήσει αδιάφορους τους ερευνητές που αναζητούν νέους θεραπευτικούς δρόμους για διαφορετικές ασθένειες. Τα πιο πολυδύναμα από τα… πολυδύναμα βλαστοκύτταρα είναι τα εμβρυϊκά, τα οποία έχουν αποτελέσει αντικείμενο μελέτης για υποψήφιες θεραπείες από διάφορες ερευνητικές ομάδες.

Ωστόσο, με δεδομένο ότι αποτελούν τα πιο «ανήθικα» εκτός από τα πιο πολυδύναμα βλαστοκύτταρα, αφού για τη λήψη τους απαιτείται η καταστροφή εμβρύων, οι έρευνες στρέφονται τα τελευταία χρόνια στα ενήλικα βλαστικά κύτταρα και πλέον και στα κύτταρα iPS, τα οποία είναι από το 2012 βραβευμένα με Νομπέλ Ιατρικής και αφορούν αναπρογραμματισμό ενήλικων κυττάρων ώστε να συμπεριφέρονται ως βλαστικά.

Δοκιμές που αφορούν βλαστικά κύτταρα γίνονται πολλές ανά τον κόσμο και για πλήθος παθήσεων, όπως είναι τα εμφράγματα, η εκφύλιση της ωχράς κηλίδος που αποτελεί κύρια αιτία τύφλωσης των ηλικιωμένων ατόμων, δερματικές νόσοι, η πολλαπλή σκλήρυνση, η νόσος του Πάρκινσον. Ωστόσο, μέχρι στιγμής ελάχιστες τέτοιες θεραπείες έχουν λάβει έγκριση κυκλοφορίας ανά τον κόσμο – στην Ευρώπη, για παράδειγμα, η πρώτη θεραπεία βλαστικών κυττάρων του επιθηλίου του κερατοειδούς χιτώνα του ματιού έλαβε έγκριση το 2015 για ασθενείς που έχουν υποστεί οφθαλμικά εγκαύματα, ενώ ακολούθησαν άλλες δύο κυτταρικές θεραπείες, μία με βάση χονδροκύτταρα για αποκατάσταση προβλημάτων στις αρθρώσεις των γονάτων και μία με βάση μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα για την αποκατάσταση περιεδρικών συριγγίων σε ασθενείς με νόσο του Crohn.

Η έρευνα πάντως συνεχίζεται σε πολλά βλαστοκυτταρικά μέτωπα, καθώς, σύμφωνα με αρκετούς ειδικούς, τα βλαστοκύτταρα είναι ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα του… πολυδύναμου μέλλοντος της ιατρικής.

Η εξατομικευμένη θεραπεία στην πράξη

Είναι το χαρακτηριστικότερο μέχρι σήμερα παράδειγμα εξατομικευμένης θεραπείας. Μια γενετική θεραπεία η οποία αναπτύχθηκε από το μηδέν και μάλιστα μέσα σε μόλις ένα έτος για να σώσει τη ζωή ενός και μόνο ανθρώπου, ενός οκτάχρονου κοριτσιού με μια θανατηφόρα νευρολογική διαταραχή. Η Μίλα Μεϊκόβεκ ήταν ένα φυσιολογικό παιδάκι ως τα τρία χρόνια της, οπότε και άρχισε να εμφανίζει σοβαρά νευρολογικά συμπτώματα. Μέσα σε λίγα χρόνια τυφλώθηκε, δεν μπορούσε να μιλήσει, να καταπιεί, να σταθεί, να κρατήσει το κεφάλι της όρθιο. Τρεφόταν από σωλήνα και εμφάνιζε περί τους 30 σπασμούς την ημέρα, καθένας εκ των οποίων διαρκούσε ένα με δύο λεπτά.

Τον Δεκέμβριο του 2016 έγινε η οριστική διάγνωση του προβλήματός της: νόσος Μπάτεν, μια σπάνια γενετική διαταραχή του νευρικού συστήματος που μπορεί να λάβει διαφορετικές μορφές, ανάλογα με τη γενετική μετάλλαξη η οποία εμπλέκεται στην εμφάνισή της. Ωστόσο όλες οι μορφές της νόσου επηρεάζουν τα λυσοσώματα, δομές μέσα στα κύτταρα που αποτελούν τους «κάδους απορριμμάτων και ανακύκλωσής τους», διασπώντας τα… σκουπίδια του οργανισμού που πρέπει είτε να απομακρυνθούν είτε να ανακυκλωθούν.

Οταν τα λυσοσώματα δεν λειτουργούν σωστά, συσσωρεύονται «σκουπίδια» εντός των κυττάρων οδηγώντας σε κυτταρικό θάνατο. Λεπτομερής γενετική ανάλυση που διεξήχθη στη Μίλα αποκάλυψε μια μετάλλαξη στο γονίδιο CLN7 το οποίο συνδέεται με τη νόσο Μπάτεν. Με βάση αυτό το εύρημα γιατροί του Παιδιατρικού Νοσοκομείου της Βοστώνης που παρακολουθούσαν την ασθενή θεώρησαν ότι ένας τύπος γονιδιακής θεραπείας που βασίζεται στα αποκαλούμενα αντινοηματικά ολιγονουκλεοτίδια μπορεί να είναι αποτελεσματικός στην περίπτωσή της.

Τα αντινοηματικά ολιγονουκλεοτίδια είναι συνθετικά νουκλεϊκά οξέα τα οποία προσδένονται στο σημείο όπου δίνονται οι λανθασμένες γενετικές εντολές και με αυτόν τον τρόπο «καμουφλάρουν» το γενετικό σφάλμα επιτρέποντας στο γονίδιο να παραγάγει όση πρωτεΐνη χρειάζεται ο οργανισμός για να λειτουργήσει σωστά. Ετσι, όπως σημειώνεται σε πολύ πρόσφατο άρθρο στην επιθεώρηση «The New England Journal of Medicine», γεννήθηκε μέσα σε ελάχιστο χρόνο, σε σύγκριση με εκείνον που χρειάζεται για την ανάπτυξη γενετικών θεραπειών, η θεραπεία Μilasen που πήρε το όνομα της Μίλα.

Τον Ιανουάριο του 2017 ξεκίνησε η ενέσιμη χορήγηση της θεραπείας στη μικρή ασθενή. Μέσα στον πρώτο χρόνο από την έναρξη της θεραπείας οι επιληπτικές κρίσεις του παιδιού μειώθηκαν σε συχνότητα αλλά και σε διάρκεια. Ωστόσο κανένας δεν γνωρίζει πόσο η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει τη Μίλα μακροπρόθεσμα ή να επιμηκύνει το προσδόκιμο ζωής της. Σε κάθε περίπτωση πάντως, σύμφωνα με τους ειδικούς του Παιδιατρικού Νοσοκομείου της Βοστώνης, το συγκεκριμένο παράδειγμα αποδεικνύει ότι γενετικές θεραπείες «κομμένες και ραμμένες» στα μέτρα του κάθε ασθενούς μπορούν να αναπτυχθούν και μάλιστα μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα

Από in.gr Θεοδώρα Τσώλη