Διαβάσαμε
Τα τρόφιμα που ενισχύουν τον εγκέφαλό μας
Η νοημοσύνη και η μνήμη μας δεν αναπτύσσονται μόνο με τη μάθηση ή την εκπαίδευση αλλά και με το καθημερινό μας πιάτο, το οποίο παίζει μεγάλο ρόλο στην υγεία του εγκεφάλου. Εάν μια ισορροπημένη διατροφή είναι το κλειδί, η βέλτιστη τροφοδοσία μερικών στοιχείων στη διατροφή μας μπορεί να επηρεάσει τη διανοητική μας λειτουργία και την ικανότητά μας για μάθηση. Παρακάτω, οι διαιτολόγοι δίνουν μια γενική εικόνα των τροφίμων που συμβάλλουν στην ενίσχυση της λειτουργίας του εγκεφάλου μας.
Τροφές που ενισχύουν την ευφυΐα
1) Τα πολύχρωμα φρούτα και λαχανικά
Κολοκύθες, ντομάτες, πορτοκάλια, γκρέιπφρουτ, καρότο. Τα πολύχρωμα φρούτα και τα λαχανικά (με πορτοκαλί και κόκκινο χρώμα) είναι πλούσια σε βήτα-καροτίνη, μια χρωστική ουσία που μετατρέπεται σε βιταμίνη Α όταν απορροφάται στο στομάχι. Ωστόσο, η βιταμίνη Α χρησιμοποιείται ως καθαριστικό του σώματός μας και του κεφαλιού μας. Πράγματι, η βιταμίνη Α είναι μια αντιοξειδωτική βιταμίνη, που σημαίνει ότι εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες, δηλαδή τοξικές ουσίες που βλάπτουν τα κύτταρά μας. Επιπλέον, χρωματισμένα ή μη, τα φρούτα και τα λαχανικά είναι πλούσια σε βιταμίνες και ανόργανα συστατικά, που βοηθούν την καταπολέμηση της κόπωσης και του άγχους. Αλλά να προσέξουμε να μην τα βράζουμε, για να μην χάσουν τις αρετές τους (ή αφού τα βράζουμε να καταναλώνουμε και το νερό βρασμού). Καλύτερα να μαγειρευτούν στον ατμό ή τυλιγμένα σε αλουμινόχαρτο.
Στο μενού μας: ντομάτες, πιπεριές, καρότα, βερίκοκα, ροδάκινα, βατόμουρα, φράουλες.
2) Γαλακτοκομικά προϊόντα
Παρέχουν πρωτεΐνες αλλά και βιταμίνες Β2 και Β12. Η πρώτη είναι απαραίτητη για τη λειτουργία του εγκεφάλου και η δεύτερη είναι η βιταμίνη της πνευματικής ανάπτυξης. Με αυτό τον τρόπο η διατροφή μπορεί να μας ανεβάσει το ηθικό ή και να μας προστατέψει από την κατάθλιψη.
Στο μενού μας: γάλα, γιαούρτι, τυρί σε κάθε γεύμα!
3) Φυτικά έλαια
Τα λίπη είναι απαραίτητα για την καλή λειτουργία του εγκεφάλου, όχι όμως οποιαδήποτε λίπη. Τα φυτικά έλαια είναι εκείνα που πρέπει να μας απασχολήσουν. Πλούσια σε ωμέγα-3 και βιταμίνη Ε, τα φυτικά έλαια προστατεύουν τον εγκέφαλο, εξουδετερώνοντας τις ελεύθερες ρίζες.
Στο μενού μας: Το ελαιόλαδο, καρυδέλαιο.
4) Δημητριακά ολικής άλεσης
Περιέχουν σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες του συμπλέγματος Β, σίδηρο και ψευδάργυρο. Τα δημητριακά, κατά προτίμηση ολικής άλεσης, περιέχουν όλα τα απαραίτητα για τον εγκέφαλο προϊόντα. Προσοχή να αποφύγουμε τα μπισκότα, επειδή πολλές φορές περιέχουν κορεσμένα λίπη, που είναι ο υπ ‘αριθμόν ένα εχθρός της μνήμης.
Στο μενού μας: ψωμί, σιτάρι, ρύζι, βρώμη, ζυμαρικά, δημητριακά.
Τα τρόφιμα που τονώνουν τη μνήμη
1) Ξηροί καρποί και ελαιούχοι σπόροι
Περιέχουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας, επίσης είναι πλούσιοι και σε μέταλλα και ιχνοστοιχεία όπως ο ψευδάργυρος. Η ανεπάρκεια ψευδαργύρου μπορεί να είναι η αιτία μερικών δυσκολιών στη σκέψη, τη μνήμη και στην εγρήγορση. Στο πρωινό μας ή κατά την διάρκεια της ημέρας να καταναλώνουμε μερικούς ξηρούς καρπούς (δεν παχαίνουν), βοηθάνε να κρατηθούν οι νευρώνες μας στην κορυφή των δυνατοτήτων τους.
Στο μενού μας: σταφίδες, ξερά βερίκοκα, αμύγδαλα, φουντούκια, καρύδια.
2) Ψάρια
Τα ψάρια είναι οι βασικοί προμηθευτές μας σε ωμέγα-3, τα οποία είναι απαραίτητα στη λειτουργία των νευρώνων μας και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη μνήμη. Για έναν εγκέφαλο σε καλή φόρμα πρέπει να υπάρχουν στο πιάτο μας ψάρια 2 με 3 φορές την εβδομάδα.
Στο μενού μας: σαρδέλες, σκουμπρί, σολομός.
3) Εντόσθια
Τα εντόσθια είναι πιο πλούσια σε σίδηρο από το σπανάκι. Ο σίδηρος βοηθά τη μεταφορά οξυγόνου στον εγκέφαλο, προωθεί την καλή λειτουργία της μνήμης και την καλή συγκέντρωση. Κρίμα που τα παιδιά δεν τα προτιμάνε συνήθως, θα μπορούσαν μάλιστα να τα βοηθήσουν στην επανάληψη των μαθημάτων τους και στα διαβάσματα τους!
Στο μενού μας: καρδιά, συκώτι, νεφρά και, πάνω απ ‘όλα, τα λουκάνικα!
Τα τρόφιμα που ενισχύουν τη συγκέντρωση
1) Σοκολάτα
Ο εγκέφαλος αγαπά τη ζάχαρη, τη γλυκόζη. Έτσι, δεν είναι σωστό να του την στερείτε (προειδοποίηση προς αυτούς που κάνουν δίαιτα). Όμως πρέπει να μάθουμε να την καταναλώνουμε με μέτρο και λογική. Θέλετε κάτι γλυκό; Να πάρετε μια σοκολάτα! Πλούσια σε θεοβρωμίνη και θεοφυλλίνη, δύο ουσίες που κάνουν την σοκολάτα ένα κατ’ εξοχήν διεγερτικό του εγκεφάλου. Η σοκολάτα είναι επίσης ένα καλό αντιστρές μέσο. Όσο πλουσιότερη σε κακάο είναι η σοκολάτα, τόσο καλύτερη είναι η περιεκτικότητά της σ’ αυτές τις ουσίες.
Στο μενού μας: μαύρη σοκολάτα με 70% κακάο.
2) Πράσινο τσάι και γκουαρανά
Το πράσινο τσάι περιέχει κατεχίνες, οι οποίες είναι ένα ισχυρό αντιοξειδωτικό. Εάν καταναλωθεί με μέτρο, αυτό το τσάι έχει ευεργετικές επιδράσεις στην εγρήγορση, τη συγκέντρωση και στη μνήμη. Το γκουαρανά είναι γνωστό για την προώθηση της εγρήγορσης. Οι Ινδοί του Αμαζονίου το χρησιμοποιούν επίσης κατά του στρες και της κόπωσης, και ως διεγερτικό του νευρικού συστήματος. Αλλά χωρίς καμιά κατάχρηση, επειδή το φυτό αυτό είναι επίσης πλούσιο σε καφεΐνη!
3) Μέλι
Για την καταπολέμηση της κόπωσης και του άγχους το μέλι, όπως και άλλα μελισσοκομικά προϊόντα (πρόπολη, βασιλικός πολτός) είναι ένας καλός σύμμαχος. Είναι πηγή μετάλλων, ιχνοστοιχείων (μαγνήσιο, κάλιο, χαλκό), βιταμινών (Β και C), και αντιοξειδωτικών. Παρέχει μια αίσθηση ευεξίας που ευνοεί την καλή συγκέντρωση.
4) Δενδρολίβανο
Βάζετε στα πιάτα σας και λίγο δεντρολίβανο. Τα φλαβονοειδή που περιλαμβάνει, προωθούν την κυκλοφορία του αίματος στον εγκέφαλο και έχουν διεγερτικές ιδιότητες.
Τα εχθρικά για τον εγκέφαλο τρόφιμα
Μια διατροφή με στόχο να τονώσει την λειτουργία του εγκεφάλου έχει νόημα μόνο εάν συνδυάζεται με μια καθημερινή εγκεφαλική δραστηριότητα (όπως το sudoku και το σταυρόλεξο), με τακτική άθληση και με καλό ύπνο.
Στη διατροφή μας, τα κορεσμένα λίπη καταλαμβάνουν την πρώτη θέση στον κατάλογο των εχθρών του εγκεφάλου. Τα βρίσκουμε κυρίως σε βούτυρο, κρέμα γάλακτος, αλλαντικά: δηλαδή, στα ζωικά λίπη. Αλλά λιγότερο συναντάμε αυτούς τους εχθρούς του εγκεφάλου στη διατροφή από ό,τι στον τρόπο ζωής μας και το περιβάλλον μας. Σε αυτούς περιλαμβάνονται το αλκοόλ, το τσιγάρο, τα ναρκωτικά και η ρύπανση (ιδιαίτερα εκείνη που σχετίζεται με τα βαρέα μέταλλα όπως ο υδράργυρος και το αλουμίνιο, αλλά και αυτή που προκαλείται από τα φυτοφάρμακα και τα πρόσθετα). Τέλος, προσοχή στις ελλείψεις που υποδεικνύουν ανεπάρκεια στη διατροφή μας και παρεμποδίζουν την ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου μας. Πάντα να συμβουλευόμαστε τον διαιτολόγο μας, για την σωστή εξειδίκευση των σωματικών αναγκών μας.
«Όποιος μπορεί να φυτέψει ένα δέντρο, ακόμη και αν αισθάνεται ότι έρχεται το τέλος του κόσμου, ας το κάνει…». Στην Κιβωτό των λέξεων που γεννούν εικόνες και ερωτοτροπούν με τα μύχια της ψυχής, η Λουκία Ρικάκη υπήρξε πλοηγός. Παραμυθίες διονυσιακές, σμιλεμένες στον τροχό της απωλείας και της προσμονής αποτελούν το υλικό του ύστατου τόμου των διηγημάτων της. Μετά τον χαλκέντερο ποιητή Αργύρη Χιόνη, η φυγή της Λουκίας Ρικάκη προσθέτει ένα αγκάθι δυσαναπλήρωτης απουσίας στους χειμάρρους της σκέψης και όχι της έτοιμης τροφής, που επιβάλλεται όλο και πιο έντονα. Τα παιδιά και όσοι αισθάνονται παιδιά, αθώοι ακόμη από τις βουλές των διαβρωτικών επιμελητηρίων της διανόησης, υπήρξαν ο ζωτικός χώρος της σκηνοθέτιδας και συγγραφέως. Ο τίτλος των διηγημάτων της, ειρωνικός φαντάζει σήμερα και ταυτόχρονα απόλυτα συμβατός με την προσωπικότητα της.
Τα συστατικά της αγάπης και της ελπίδας, μας λείπουν αυτές τις σκοτεινές εποχές και οφείλουμε πάση θυσία να τα διαμορφώσουμε ξανά. Να συστήσουμε στους νεότερους και κυρίως στους εαυτούς μας, την πηγή της ζωής, τα όνειρα. Η Ρικάκη πιάνει τα χρωματιστά μολύβια της και αφηγείται ψιθυριστές ιστορίες. Ένα μπουκέτο αρωμάτων και θαυμάτων, που ξετυλίγονται μοναχά στο καντράν της διαίσθησης. Μπορεί ο καθένας να ξεκινήσει το διάβασμα από όπου θέλει. Να φτιάξει τη δική του σειρά, τη δική του ακροστοιχίδα, το δικό του αλφάβητο. Ο μελωδικός της λόγος, θαρρείς βγαλμένος από περιπλανώμενους λυράρηδες, εισχωρεί στις κόγχες των αδήλωτων επιθυμιών. Χαράσσεται από το ανθεκτικό νήμα της αγάπης και δεν έχει φόβο να διαλυθεί στην άμμο, όπως τα εφήμερα παλάτια. Η Ρικάκη στο υστερόγραφο της τούτο, στρέφει το βλέμμα προς τον ουρανό. Ένα βλέμμα κρυστάλλινο που ακουμπά στο ακρόπρωρο, εκεί που ο ορίζοντας διαστέλλεται σε ελαιογραφία μαγική και άπειρη. Παράλληλα, η συγγραφέας δεν χάνεται μέσα σε κοινότυπες αναλαμπές εύπεπτης φαντασίας. Οι ιστορίες της αν και άχρονες, βαστούν τους χυμούς τους από το παρόν. Γεννούν, μια ερωτική απεικόνιση του σημερινού κόσμου. Σε μια καθημερινότητα εξόχως κυνική, η «φωβική» πένα της Ρικάκη ανανεώνει το πάθος για την ομορφιά του απίθανου. Μια πολυφωνική μετατόπιση, από την επιφάνεια του απτού, στις χαράδρες του άυλου. Ένα βιβλίο προσευχητάρι για ένα καλύτερο αύριο. Κάτω από το δέρμα, οι πληγές από τις σκλήθρες της θνητότητας, μετατρέπονται σε αυλαία θεάτρου σκιών. Εκεί που το φως παλεύει με τους δαίμονες. Η τρυφεράδα με το έρεβος. Η Λουκία Ρικάκη στο τελευταίο συγγραφικό της έργο, μας υπενθυμίζει το πόσο σημαντικό είναι να ανοίγεσαι στη θαλερότητα μιας μεγάλης αγκαλιάς. Να τσαλαβουτάς ξυπόλητος στον νερόλακκο των ονείρων και να απολαμβάνεις απαγορευμένους καρπούς στις κορφές των δέντρων. 
Του ΝΙΚΟΥ ΚΟΥΡΜΟΥΛΗ
-
Παζάρι βιβλίου (20/01-08/02/2012)
Το παζάρι βιβλίου, που θα ξεκινήσει στις 20 Ιανουαρίου στην πλατεία Κλαυθμώνος και θα διαρκέσει μέχρι τις 8 Φεβρουαρίου, διοργανώνουν ο Σύνδεσμος Εκδοτών Βιβλίου (ΣΕΚΒ) και το Επαγγελματικό Σωματείο Εκδοτών-Βιβλιοπωλών Ελλάδος (ΕΣΕΒΕ). (Από την Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα)
Συνολικά την τριετία, οι τελεσθείσες αυτοκτονίες ή απόπειρες αυτοκτονίας ανήλθαν σε 1.727. Συγκεκριμένα, το 2009 οι περιπτώσεις αυτοκτονιών (τελεσμένες – απόπειρες) ανήλθαν σε 507, ενώ το 2010 παρουσίασαν σημαντική αύξηση της τάξης του 22,5%, φθάνοντας στις 622 και παρέμειναν περίπου στο ίδιο επίπεδο, το 2011, καθώς, με βάση τα υπάρχοντα στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, έως τις 10 Δεκεμβρίου, τα άτομα που έθεσαν ή αποπειράθηκαν να θέσουν τέλος στη ζωή τους, ανήλθαν σε 598.
Όπως τονίζει η ψυχολόγος του Φορέα Ανάπτυξης και Κοινωνικού Κεφαλαίου για την Αντιμετώπιση του Κοινωνικού Αποκλεισμού «Κλίμακα», στο πλαίσιο του οποίου λειτουργεί η Τηλεφωνική Γραμμή «Παρέμβαση για την Αυτοκτονία 1018», Ελένη Μπεκιάρη, «σίγουρα υπάρχει σχέση μεταξύ της οικονομικής κρίσης και των αυτοκτονιών».
Όπως λέει, οι αριθμοί που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, είτε μέσω της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, είτε μέσω της Ελληνικής Αστυνομίας, δεν μπορεί να είναι ακριβής, καθώς δεν υπάρχει πλήρης καταγραφή του αριθμού των ανθρώπων που έχουν αποπειραθεί να θέσουν τέλος στη ζωή τους.
«Σίγουρα οι απόπειρες αυτοκτονίας είναι πολύ περισσότερες», τονίζει η κ.Μπεκιάρη «καθώς πολλές από αυτές δεν φτάνουν ούτε καν στα νοσοκομεία, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει καταγραφή των ανθρώπων που επιχειρούν να τερματίσουν τη ζωή τους».
Η αυτοκτονία δεν ειναι μονόδρομος
Όπως επισημαίνει, οι αυτοκτονίες μπορούν να αποφευχθούν και τονίζει ότι δεν πρέπει να συνδέονται απόλυτα με την οικονομική κρίση. «Αν και οι αυξητικές τάσεις αυτοκτονίας σχετίζονται με την οικονομική κρίση, δεν πρέπει να ταυτίζονται γιατί τότε περισσότεροι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα θα οδηγηθούν σ’ αυτήν», τονίζει και συνεχίζει: «Η αυτοκτονία μπορεί να προληφθεί, δεν είναι μία μοιραία κατάληξη, αρκεί να ζητηθεί βοήθεια. Ο φόβος του να ζητήσεις βοήθεια είναι αυτός που σκοτώνει».
Όσον αφορά στη γεωγραφική κατανομή των αυτοκτονιών σημειώνει ότι για να εξαχθούν συγκεκριμένα συμπεράσματα, και αν αυτές συνδέονται με την οικονομική κρίση, θα πρέπει να μελετηθούν τα στοιχεία ανεργία της κάθε περιοχής και κατά πόσο η οικονομική κρίση έχει επηρεάσει τους κατοίκους. Τονίζει ότι σημαντικό είναι να μελετηθεί και το φύλο των ανθρώπων που επιχειρούν να θέσουν τέλος στη ζωή τους, καθώς, όπως συμπληρώνει, συνήθως οι γυναίκες που αποπειρώνται να αυτοκτονήσουν είναι περισσότερες, ενώ είναι μεγαλύτερος ο αριθμός των ανδρών που καταλήγουν μετά από μία απόπειρα.
Αναφορικά με την αύξηση των περιστατικών στην Κρήτη, η κ. Μπεκιάρη λέει ότι δεν μπορούν να εξαχθούν συγκεκριμένα συμπεράσματα. «Μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε. Η Κρήτη είναι μία περιοχή με αυξημένα ποσοστά οπλοκατοχής, γεωργική, οπότε υπάρχει πληθώρα φυτοφαρμάκων, ενώ οι Κρητικοί έχουν μία διαφορετική ιδιοσυγκρασία, μία περηφάνια και αυτό είναι πιο εύκολα να τους οδηγήσει στην αυτοκτονία όταν βλέπουν πως δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους».
Όσον αφορά τη Γραμμή 1018, λέει ότι έχουν αυξηθεί οι κλήσεις και μάλιστα των ανθρώπων που προτάσσουν ως κύριο πρόβλημα τα οικονομικά τους.
health.in.gr, ΑΠΕ
Τα ζητήματα, που θα τεθούν, αφορούν τα κριτήρια που καθορίζουν το περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων Ιστορίας και την προσέγγιση των ιστορικών πηγών.
Στην συζήτηση θα εξεταστούν οι περιπτώσεις των «κομμένων» εγχειριδίων και οι λόγοι που οδήγησαν στην απόσυρσή τους, τι είδους ιστορία θέλουν οι γονείς να διδάσκονται τα παιδιά και οι λόγοι που το επιστημονικό αυτό αντικείμενο, φτάνει να προκαλεί τόσες κοινωνικές εντάσεις.
Προσκεκλημένοι ομιλητές στην εκδήλωση είναι οι: Κώστας Αγγελάκος, Επίκουρος Καθηγητής Παιδαγωγικών στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο και διευθυντής του περιοδικού Νέα Παιδεία, Χριστίνα Κουλούρη, καθηγήτρια Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και Μιρέλα-Λουμινίτα Μουργκέσκου, καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Βουκουρεστίου.
Την συζήτηση συντονίζει ο δημοσιογράφος Μανώλης Πιμπλής.
Η συζήτηση θα γίνει στην Μικρή Σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών από τις 19:00 – 21:00
Η είσοδος είναι δωρεάν και τηρείται σειρά προτεραιότητας.
Η διανομή των δελτίων εισόδου ξεκινά μία ώρα πριν από την εκδήλωση.
Newsroom ΔΟΛ
Δεν ξέρω γιατί έγραψα αυτά τα κείμενα. Ίσως νόμιζα ότι η αδύνατή μου φωνή θα υπερνικήσει το θορυβώδες τραίνο που περνάει χωρίς να σταματά…”
Γιάννης Τσαρούχης (1910-1989)
“… Έχοντας αποθέσει όλες μου τις ελπίδες στην ζωγραφική, είχα τύψεις όταν ασχολιόμουν με κάτι άλλο.
Δεν έχω ταλέντο συγγραφέα, αλλά έχω ιδέες. Να μου συχωρέσουν αυτή την αδυναμία να το νομίζω. Με τη ζωγραφική μόνο δεν θα μπορούσα να βγάλω το άχτι μου για ένα σωρό πράγματα με τα οποία διαφωνούσα στην καθημερινή μου ζωή.
Ότι έγραψα, κατά το αρχαίο ελληνικό σύστημα, είναι ελαφρώς ρετουσαρισμένο. Αν οι Αιγύπτιοι εφεύραν την μεγέθυνση με τα τετράγωνα, οι αρχαίοι Έλληνες, μ’ όλη την αυθορμησία τους, βρήκαν το ρετουσάρισμα. Πολύ αργότερα το απεδέχθησαν οι φωτογράφοι. Το ρετουσάρισμα έχει δύο όψεις: είναι το χονδροειδές μακιγιάζ που δείχνει αυτό που θέλεις να κρύψεις, η μια του όψη, και η άλλη είναι το ρετουσάρισμα που κάνουμε για να έχουμε το πράγμα που αξίζει τον κόπο χωρίς τα περιττά του. «Μια φορά μας μίλησε η σελήνη, μια φορά μας μίλησε ο έρωτας, η άνοιξη, όλα τα άλλα είναι βαρετά διαλείμματα», λέει ο φιλόσοφος.
Το κακό με μένα είναι ότι θέλω να πω κάτι μ’ αυτά που γράφω και δεν έχω το χάρισμα που έχουν οι αληθινοί λογοτέχνες να γράφουν σελίδες πολλές χωρίς να λένε τίποτε.
Ό, τι να πεις, είναι επικίνδυνο. Καλύτερα θα ήταν να μην γράφει κανείς καθόλου, ιδίως όταν είναι ελεύθερος.
Και όταν έχει καταλάβει πως η διόρθωση των ατόμων είναι βιασμός της ιδιοτροπίας της φύσεως. Το αρχαίο ιδεώδες να είσαι ένας καλός υπηρέτης του πλησίον σου και ν’ αγαπάς συγχρόνως τον εαυτό σου καθίσταται μέρα με τη μέρα αδύνατον. Και καταντάει τέλος να κάνεις όλο τον κόσμο για την ασφάλειά του να είναι «όνος δορά λέοντος επενδυθείς». Ο Χριστός θέλοντας να βρει τη δυνατότερη μορφή αγάπης την οποία πρέπει να δίνεις στον πλησίον σου, θεώρησε την αγάπη προς τον εαυτό μας ως την πιο ισχυρή, φυσική και τέλεια.
Αυτοί όλοι που δεν αγαπούν τον εαυτό τους πώς μπορεί να είναι χριστιανοί;
Η αστική υπεροψία σπρώχνει πάντοτε τους ανθρώπους να κάνουν κάτι το κακό ή το αξιοθαύμαστο. Αυτή ευθύνεται για τα ναρκωτικά, αυτή για τα εγκλήματα, αυτή για ό,τι μας αηδιάζει στον άνθρωπο. Απ’ αυτή βγαίνουν όλες οι επαναστάσεις για ν’ αποφύγουμε τη χειρότερη δικτατορία που είναι της οικογένειας.
Οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν εκτιμούν τους καλλιτέχνες. Μόνο αυτοί που ξέρουν να παρακαλούνε γονατιστοί θεωρούνται άξιοι να ενισχυθούν από το Κράτος.
Είναι τραγικό για τη σημερινή νεολαία που ζητά μόνο διορισμό. Κανείς δεν θέλει να κερδίσει από μια τίμια εξυπηρέτηση του πλησίον που μόνο με μια εξυπηρέτηση και ολοκλήρωση του πάθους του μπορεί να συνδυαστεί. Κάποτε νόμιζα ότι όλη αυτή την κατάσταση του μικρού και του μεγάλου αστού εύκολα μπορώ να την αλλάξω. Αδύνατον όμως.
Όση αηδία κι αν προκαλεί ο σημερινός άνθρωπος, αστικός άνθρωπος της πόλεως, δεν είναι εύκολο να τον μετατρέψεις όσα κι αν του δίνεις.
Πολλά πράγματα έρχονται από την Ευρώπη με τα βιβλία και τα περιοδικά.
Δεν είναι δυνατόν όμως να βρεθεί ο χαρακτήρας της Ελλάδος αν δεν έχουμε τη δυνατότητα αυτή την αυστηρή πραγματικότητα του υποκειμένου να την απαλλάξουμε από την πλήρη ταυτότητα με τον εαυτό μας.
Πάω σχεδόν να μαρτυρήσω γιατί έγραψα αυτά τα κείμενα. «Ο νοών νοήτω» τι θέλω να πω. Αλλά εγώ πρέπει να έχω μια μάσκα να προφυλάγομαι από τις επικίνδυνες και ποικιλόμορφες τιμωρίες της κοινωνίας.
Ανακατεύομαι με τον κόσμο που αντιπροσωπεύει η εφημερίδα μη μπορώντας ν’ αντέξω τη μοναξιά αυτή που δεν κάνει ό,τι κάνει όλος ο κόσμος.
Μ’ αρέσει η μοναξιά αλλά φοβάμαι μήπως με κλείσουν σε τείχη ανεπαισθήτως.
Οι φρόνιμοι καλλιτέχνες που κρατούν τη θέση τους, που ξέρουν να κάνουν ένα αφηρημένο ταμπλώ άρτιο, που σκοπό τους έχουν να κάνουν μια καριέρα, δεν μπορούν να καταλάβουν πως η ζωγραφική μου δεν είναι τόσο ανειδοποίητη από τα ζωγραφικά προβλήματα.
Αλλά μ’ ενδιαφέρει να πολιορκήσω επιτυχώς τα θέματα που μ’ απασχολούν, που είναι και σύμβολα ελευθερίας.”
Γιάννης Τσαρούχης, Μαρούσι, Σεπτέμβρης ‘86
(Εισαγωγή του βιβλίου «Αγαθόν το εξομολογείσθαι», εκδ. Καστανιώτη, 1989)
από tvxs.gr
Του Νικου Χριστοδουλιδη*
Μια από τις κυριότερες και πιο σημαντικές συνέπειες του τέλους του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν η προσδοκία που δημιούργησε στους λαούς των αποικιών ότι σύντομα θα ερχόταν και η δική τους στιγμή ελευθερίας. Εξάλλου ο Πόλεμος διεξήχθη στο όνομα της ελευθερίας και πολλοί από τους λαούς των αποικιών είχαν πεισθεί από τις αποικιοκρατικές δυνάμεις να πολεμήσουν ενάντια στον φασισμό και υπέρ της ελευθερίας, με αντάλλαγμα τη δική τους ελευθερία. Μέσα σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, σε συνδυασμό φυσικά με τα τοπικά δεδομένα της εποχής, προχώρησε και η Ινδία προς την ανεξαρτησία της. Επρόκειτο αναμφίβολα για εξέλιξη-σταθμό στο φαινόμενο της αποικιοκρατίας, αφού η ανεξαρτησία της χώρας, της σημαντικότερης βρετανικής κτήσης, σήμανε την ίδια στιγμή και την απαρχή του φαινομένου της αποαποικιοποίησης διεθνώς. Αναπόφευκτα οι εξελίξεις στην Ινδία θα ενίσχυαν ακόμη περισσότερο την προσδοκία των λαών στις αποικίες ότι πολύ σύντομα θα αποκτούσαν και αυτοί την ανεξαρτησία τους. Εξάλλου, από τη στιγμή που οι Βρετανοί είχαν αποχωρήσει από το «Διαμάντι του Στέμματος», μια χώρα με γεωγραφική θέση υψίστης στρατηγικής σημασίας και με τόσες πλουτοπαραγωγικές πηγές, λογικό ήταν ότι η κάθε αποικία θα ανέμενε και θα προσδοκούσε πλέον, πολύ σύντομα, τη δική της στιγμή ελευθερίας. Από την άλλη, η βρετανική αποχώρηση από την Ινδία, η «απώλεια» της σημαντικής αυτής κτήσης για το Λονδίνο, θα επηρεάσει καθοριστικά τη μετέπειτα πορεία της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Στην πραγματικότητα η αποχώρηση των Βρετανών το 1947 σήμανε και την αρχή του τέλους για τη Βρετανική Αυτοκρατορία. Εξάλλου το νέο διεθνές σκηνικό, την επαύριον του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου με τις ΗΠΑ και τη Σοβιετική Ενωση να διαδραματίζουν πλέον τον κυρίαρχο ρόλο στη διεθνή σκηνή, δεν ευνοούσε τη συνέχιση του φαινομένου της αποικιοκρατίας.
Αιματηρός διχασμός στη χώρα
Η χώρα έγινε επίσημα μέρος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας το 1858 και από πολύ νωρίς ο γηγενής πληθυσμός αγωνίσθηκε, τόσο με ένοπλο τρόπο όσο και με ειρηνικά μέσα, για την απόκτηση της ανεξαρτησίας του. Πρωταγωνιστικό ρόλο στην προσπάθεια αποτίναξης του βρετανικού ζυγού διαδραμάτισε το Ινδικό Εθνικό Κογκρέσο το οποίο ιδρύθηκε το 1886, ενώ από το 1914 και την επιστροφή του στη χώρα, σημαντικό ρόλο στο κίνημα απελευθέρωσης διαδραμάτισε ο Μαχάτμα Γκάντι. Ο Ινδός πολιτικός ήταν υπέρμαχος της παθητικής αντίστασης και της μη βίας έναντι στην αποικιακή εξουσία. Κύρια χαρακτηριστικά του αγώνα του ήταν η μη συνεργασία με τις βρετανικές αποικιακές αρχές και το μποϊκοτάζ των βρετανικών προϊόντων. Πέραν από το Ινδικό Εθνικό Κογκρέσο, σταδιακά εμφανίσθηκε και η Μουσουλμανική Συμμαχία για να αποτελέσει τον μουσουλμανικό πυρήνα του αγώνα για αποτίναξη του βρετανικού ζυγού.
Οι εξελίξεις κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου επηρέασαν καθοριστικά το μέλλον της Ινδίας. Πιο συγκεκριμένα, η ιαπωνική επίθεση του 1941-42 οδήγησε στην απώλεια για το Λονδίνο των χωρών της Μαλαισίας, Βιρμανίας και Σιγκαπούρης. Με αυτά τα δεδομένα και με τον πόλεμο να έχει μεταφερθεί πλέον στα σύνορα της Ινδίας, το Λονδίνο απευθύνθηκε στον γηγενή πληθυσμό για να αγωνιστεί εναντίον της ιαπωνικής απειλής. Ανάμεσα στα κύρια επιχειρήματα των Βρετανών για επίτευξη του συγκεκριμένου στόχου ήταν και το ότι πολύ σύντομα, μετά το πέρας του Πολέμου, θα ερχόταν και η σειρά της Ινδίας να αποκτήσει την ανεξαρτησία της. Η υπόσχεση του Λονδίνου είχε θετικό αποτέλεσμα και η συμμετοχή του λαού της Ινδίας στον πόλεμο ήταν ιδιαίτερης σημασίας, εφόσον συνέβαλε καθοριστικά στην τελική έκβαση του πολέμου στην περιοχή, αλλά και σε άλλα μέτωπα, ακόμη και στην Ευρώπη, όπου εστάλησαν ινδικές μεραρχίες.
Και εγένετο Πακιστάν
Ετσι μετά το πέρας του Πολέμου και ενώ το Λονδίνο αντιμετώπιζε πλέον σοβαρότατα προβλήματα που έθεταν εν αμφιβόλω την ικανότητά του να συνεχίσει να έχει υπό τον έλεγχό του την Ινδία, αποφασίσθηκε η αναδίπλωση και η παραχώρηση ανεξαρτησίας στη χώρα. Το πρόβλημα που προέκυψε για τους Βρετανούς ήταν σε ποιους να παραχωρηθεί η ηγεσία της χώρας, δεδομένου του ότι από τη μια το Ινδικό Εθνικό Κογκρέσο τασσόταν υπέρ της ενότητας της χώρας, ενώ από την άλλη η Μουσουλμανική Συμμαχία ήταν ο θιασώτης της διχοτόμησης πρεσβεύοντας την ίδρυση ξεχωριστού μουσουλμανικού κράτους. Με αυτά τα δεδομένα και χωρίς καμία διάθεση εμπλοκής για εξομάλυνση της κατάστασης στο εσωτερικό της χώρας, οι Βρετανοί αποχώρησαν από την Ινδία το καλοκαίρι του 1947 (ημέρα ανεξαρτησίας στις 15 Αυγούστου), εν μέσω συγκρούσεων ανάμεσα στα δύο θρησκευτικά στοιχεία στη χώρα. Η άτσαλη αποχώρηση των Βρετανών οδήγησε σε μια μη συμφωνημένη, ανεξέλεγκτη και αιματηρή διχοτόμηση, καθώς και στη δημιουργία δύο ξεχωριστών κρατών χωρίς ομοιομορφία σε σχέση με τον πληθυσμό τους και τις εκτάσεις που είχαν υπό την κυριαρχία τους. Από τη μια την Ινδία, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, και από την άλλη το Πακιστάν που αποτελείτο από δύο περιοχές που χωρίζονταν μεταξύ τους από την Ινδία, τη χώρα όπως τη γνωρίζουμε σήμερα (Δυτικό Πακιστάν) και την περιοχή του σημερινού Μπανγκλαντές (Ανατολικό Πακιστάν) που αναγνωρίσθηκε ως ανεξάρτητο κράτος το 1971.
Ο τρόπος δημιουργίας των δύο αυτών κρατών, χωρίς να ληφθούν σοβαρά υπόψη τα δημογραφικά χαρακτηριστικά και κυρίως η σύνθεση του πληθυσμού, οδήγησε στη μαζική έξοδο ινδουιστών που βρίσκονταν στην περιοχή του Πακιστάν προς την Ινδία, καθώς επίσης και μουσουλμάνων προς το Πακιστάν. Συνολικά υπολογίζεται ότι υπήρξαν μετακινήσεις περίπου 10 εκατομμυρίων ανθρώπων. Κατά τη διάρκεια της μετακίνησης πληθυσμών, και λαμβανομένων υπόψη των διαφορών ανάμεσα στις δύο θρησκευτικές ομάδες, πέραν του ενός εκατομμυρίου ανθρώπων σκοτώθηκαν. Την ίδια στιγμή, τα γεγονότα αυτά θεμελίωσαν τις διαφορές ανάμεσα στα δύο κράτη και αποτέλεσαν την απαρχή έντονων διαφορών που οδήγησαν σε δύο πολέμους μεταξύ τους (1965 και 1971). Ανάμεσα στις κύριες εστίες προβλημάτων και διαφωνίας μεταξύ των δύο κρατών ήταν (και εξακολουθεί να είναι) το τελικό καθεστώς της περιοχής του Κασμίρ, το μεγαλύτερο μέρος της οποίας ανήκει στην Ινδία με την πλειοψηφία των κατοίκων να είναι μουσουλμάνοι. Μέσα στο δημιουργηθέν κλίμα, έναν χρόνο αργότερα (στις 30 Ιανουαρίου 1948), ο Γκάντι θα δολοφονηθεί από φανατικό μέλος της δικής του θρησκευτικής ομάδας.
Οι εξελίξεις στην Ινδική Χερσόνησο, ως ήταν αναμενόμενο, θα προκαλέσουν έντονη κατακραυγή κατά της Βρετανίας με την κατηγορία ότι έμεινε ατάραχη και δεν έδρασε με σκοπό την αποτροπή της αιματοχυσίας στην περιοχή. Στην πραγματικότητα, η εσπευσμένη αποχώρησή της θεωρήθηκε ότι συνέβαλε στο να επικρατήσουν οι συγκεκριμένες συνθήκες στην περιοχή. Το Λονδίνο αποχώρησε αφήνοντας τραγικά κατάλοιπα της πολιτικής του «διαίρει και βασίλευε».
Προσδοκίες για την Κύπρο
Πέραν από την καθοριστική επίδραση της ανεξαρτησίας της Ινδίας στην απαρχή του φαινομένου της αποαποικιοποίησης διεθνώς, μια εκ των συνεπειών της ινδικής ανεξαρτησίας που ενδιέφερε και την Ελλάδα, ήταν η δημιουργία προσδοκιών στους Ελληνες της Κύπρου, σχετικά με τη δική τους ελευθερία από τη Μεγάλη Βρετανία. Εφόσον λοιπόν οι Βρετανοί αποφάσισαν να αποχωρήσουν από τη στρατηγικής σημασίας Ινδία, θεωρήθηκε ότι υπήρχε ανοιχτό το ενδεχόμενο, πολύ σύντομα, να αποχωρήσουν και από το νησί με αποτέλεσμα να επιτευχθεί ο εθνικός πόθος της Ενωσης με την Ελλάδα.
Οι προσδοκίες τους όμως διαψεύστηκαν πολύ γρήγορα αφού η ανεξαρτησία της Ινδίας λειτούργησε προς εντελώς διαφορετική κατεύθυνση στο θέμα του μελλοντικού καθεστώτος της Κύπρου. Πιο συγκεκριμένα, οι εξελίξεις στην Ινδική Χερσόνησο (σε συνδυασμό με άλλες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή) ενίσχυσαν τη σπουδαιότητα της Κύπρου προς εξυπηρέτηση των στρατηγικών συμφερόντων της Βρετανίας στην περιοχή. Η αναδίπλωση είχε ξεκινήσει. Ομως η απώλεια σημαντικών κτήσεων, όπως η Ινδία, αναβάθμιζε τον ρόλο άλλων, όπως η Μέση Ανατολή και κατ’ επέκταση η Κύπρος.
* Ο κ. Νίκος Χριστοδουλίδης είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
Aπό την Ανδριάνα
Κ.Π.Καβάφη:
Εν μεγάλη Ελληνική αποικία, 200 π.Χ.(Γραμμένο
το 1928, αν και πολύ επίκαιρο)
Ότι τα πράγματα δεν βαίνουν κατ’ ευχήν στην
Αποικία
δεν μέν’ η ελαχίστη αμφιβολία,
και μ’ όλο που οπωσούν τραβούμ’ εμπρός,
ίσως, καθώς νομίζουν ουκ ολίγοι, να έφθασε ο
καιρός
να φέρουμε Πολιτικό Αναμορφωτή.
Όμως το πρόσκομμα κ’ η δυσκολία
είναι που κάμνουμε μια ιστορία
μεγάλη κάθε πράγμα οι Αναμορφωταί
αυτοί. (Ευτύχημα θα ήταν αν ποτέ δεν τους
χρειάζονταν κανείς). Για κάθε τί,
για το παραμικρό ρωτούνε κ’εξετάζουν,
κ’ ευθύς στον νου τους ριζικές
μεταρρυθμίσεις βάζουν,
με την απαίτησι να εκτελεσθούν άνευ
αναβολής.
Έχουνε και μια κλίσι στες θυσίες.
Παραιτηθείτε από την κτήσιν σας εκείνη,
η κατοχή σας είν’ επισφαλής:
η τέτοιες κτήσεις ακριβώς βλάπτουν τες
Αποικίες.
Παραιτηθείτε από την πρόσοδον αυτή,
κι από την άλληνα την συναφή,
κι από την τρίτη τούτην: ως συνέπεια φυσική.
είναι μεν ουσιώδεις, αλλά τί να γίνει;
σας δημιουργούν μια επιβλαβή ευθύνη.
Κι όσο στον έλεγχό τους προχωρούνε,
βρίσκουν και βρίσκουν περιττά, και να
παυθούν ζητούνε,
πράγματα που όμως δύσκολα τα καταργεί
κανείς.
Κι όταν, με το καλό, τελειώσουνε την
εργασία,
κι ορίσαντες και περικόψαντες το παν
λεπτομερώς,
απέλθουν, παίρνοντας και την δικαία
μισθοδοσία,
να δούμε τί απομένει πια, μετά
τόση δεινότητα χειρουργική.-
Ίσως δεν έφθασεν ακόμη ο καιρός.
Να μη βιαζόμεθα. Είν’ επικίνδυνον πράγμα η
βία.
Τα πρόωρα μέτρα φέρνουν μεταμέλεια.
έχει άτοπα πολλά, βεβαίως και δυστυχώς, η
Αποικία.
Όμως υπάρχει τί το ανθρώπινον χωρίς
ατέλεια;
Kαι τέλος πάντων, να, τραβούμ’ εμπρός.
Ένας διάσημος καθηγητής ψυχολογίας έδινε μάθημα στο πανεπιστήμιο. Μπαίνοντας στην αίθουσα κρατούσε στα χεριά του ένα μεγάλο τσουβάλι , το οποίο και πήρε δίπλα του στην έδρα. Αφού καλημέρισε τους φοιτητές, έβαλε τα χέρια του μέσα στο τσουβάλι και έβγαλε από αυτό μια μεγάλη, διαφανή γυάλα και την έβαλε στη μέση της έδρας ώστε να τη βλέπουν όλοι.
Μετά γύρισε προς τους φοιτητές και τους ρώτησε: – Για πέστε μου κυρίες και κύριοι, αυτή η γυάλα είναι γεμάτη η άδεια;
Αυτοί παραξενεύτηκαν αλλά απάντησαν με σιγουριά ότι η γυάλα είναι άδεια, όπως και ήταν.
-Έτσι είναι, είπε αυτός και έβαλε ξανά τα χέρια στο τσουβάλι και έβγαλε από αυτό μια χάρτινη σακούλα. Έβαλε τη σακούλα δίπλα στη γυάλα και έβγαλε από αυτή μεγάλες στρογγυλές πέτρες με τις οποίες και γέμισε τη γυάλα μέχρι το χείλος. Τότε γύρισε ξανά προς τους φοιτητές και τους ρώτησε πάλι: – Για πέστε μου, τώρα η γυάλα είναι γεμάτη η άδεια;
Οι μαθητές απάντησαν ότι πλέον η γυάλα είναι γεμάτη.
Τότε ο καθηγητής πήγε ξανά στο τσουβάλι και έβγαλε από αυτό άλλη μια σακούλα με την οποία και ξαναπήγε κοντά στη γυαλί. Από τη σακούλα πήρε μικρές, στρογγυλές πέτρες τις οποίες και τοποθέτησε ανάμεσα στις μεγάλες μέσα στη γυάλα η οποία και γέμισε πάλι μέχρι το χείλος.
Οι φοιτητές θορυβήθηκαν, αναστέναξαν και κοιτούσαν παραξενεμένοι. Τότε αυτός ξαναρώτησε: -Αγαπητοί μου τώρα τι λέτε, είναι γεμάτη η γυάλα.- Ναι είπαν αυτοί, τώρα είναι τελείως γεμάτη. Τότε αυτός επέστρεψε στο τσουβαλιά και έβγαλε και τρίτη σακούλα. Πάγε κοντή στη γυάλα και άδειασε τη σακούλα η οποία ήταν γεμάτοι με άμμο μέσα στη γυάλα. Η άμμος γέμισε όλες τις τρύπες που είχαν μείνει ανάμεσα στις πέτρες. Οι μαθητές έμειναν άναυδοι και αυτός τους ξαναρώτησε. – Και τώρα τι λέτε; Είναι γεμάτη η γυαλί;
Αυτοί απάντησαν ότι πλέον η γυάλα είναι εντελώς γεμάτη και δεν χωρεί τίποτα πλέον σε αυτή. Τότε αυτός ξαναπλησίασε το τσουβάλι και έβγαλε από αυτό ένα μπουκάλι με ούζο και πλησιάζοντας τη γυάλα άδειασε μέσα σε αυτή τόσο ώστε να γεμίσει με το υγρό τελείως.
Στην αίθουσα επικράτησε σιγή και μετά από λίγο όλοι χειροκρότησαν. Τότε κάποιος από τους μαθητές τον ρώτησε, ποιος ήταν ο σκοπός αυτού του μαθήματος.
Ο καθηγητής τότε τους είπε: -Αυτή η γυάλα είναι η ζωή σας την οποία και εσείς διαλέγετε με τι θα τη γεμίσετε. Οι μεγάλες πέτρες συμβολίζουν τις ποιο μεγάλες αξίες της ζωής, πράγματα χωρίς τα οποία η ζωή είναι σχεδόν αδύνατη η χωρίς νόημα και τα οποία είναι δύσκολο να αναπληρωθούν. Τέτοια είναι η ελευθερία, η υγεία, η οικογένεια, οι φίλοι κλπ. Οι μικρότερες πέτρες είναι λιγότερο σημαντικά αλλά όμως αναγκαία πράγματα όπως η εργασία, τα χόμπι και άλλες ασχολίες που κάνουν τη ζωή ευχάριστη αλλά μπορούν να αναπληρωθούν και χάνουν το νόημα τους όταν αντικαθιστούν τις μεγάλες αξίες. Η άμμος είναι πράγματα της καθημερινότητας που και χωρίς αυτά η ζωή μπορεί να έχει νόημα και άξια και τα οποία ο καθένας διαλέγει ανάλογα με τα γούστα του όπως διάφορα προγράμματα στην τηλεόραση, η διασκέδαση, η μόδα κλπ.
Όταν λοιπόν παΐδια γεμίσουμε τη ζωή μας με άμμο και με πετραδάκια δεν μένει χώρος για τα πιο σημαντικά πράγματα και έτσι από τη ζωή μας λείπουν οι βάσεις. Τη γυάλα πρέπει να τη γεμίζουμε πάντα με σειρά προτεραιότητας έτσι ώστε να δίνουμε ανάλογο τόπο σε ανάλογου μεγέθους αξίες.
Οι μαθητές έμειναν άναυδοι για άλλη μια φορά και κάποιος ειπε στον καθηγητή. – Η επίδειξη σας όταν τέλεια αλλά το ούζο στο τέλος γιατί το βάλατε;
Τότε αυτός τους απάντησε: – Ο καθένας μας φτιάνει τη ζωή του όπως μπορεί, άλλοι καλύτερα και άλλοι λιγότερο καλά. Όπως και να έχει μένει πάντα χώρος για ένα ουζάκι το οποίο και πρέπει να προστίθεται στο τέλος
Γιώργος Σαγιάκος
Όπως φαίνεται και από ένα απόσπασμα από την Απολογία του Σωκράτη και από την περίφημη φράση του «Έν οιδα οτι ούδέν οιδα», ο ίδιος δε θεωρούσε τον εαυτό του σοφό. Όταν λοιπόν το μαντείο των Δελφών υπέδειξε στον φίλο του Χαιρεφώντα τον Σωκράτη ως το σοφότερο όλων, ο ίδιος αποφάσισε να το ψάξει. Για το λόγο αυτό πλησίαζε κάποιους από αυτούς που θεωρούνταν τότε σοφοί, αλλά διαπίστωνε μέσα από τις ερωτήσεις τους ότι τελικά δεν ήταν και τόσο σοφοί• προσπαθούσε μάλιστα να τους δείξει ότι δεν ήταν και τόσο σοφοί
όσο νόμιζαν κι αυτή του η στάση ήταν που ενέπνευσε αντιφατικά αισθήματα και μίση ακόμη εναντίον του. Ένας άνθρωπος που βάζει σκοπό της ζωής του να αποδείξει την άγνοια όσων σπουδαίων περνιούνται για σοφοί σίγουρα θα κινήσει το μίσος των θιγόμενων και των οπαδών τους. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι απειλή.
Ο Σωκράτης έκανε την ειρωνεία όπλο της σκέψης, όπλο της αναζήτησης της φιλοσοφικής έρευνας. Ίσως στην αμφισβήτηση να έμοιαζε με τους σοφιστές. Κι αυτοί αρνούνταν να δεχτούν ως δεδομένες τις παραδεδεγμένες αλήθειες. Αλλά η αμφισβήτησή τους κατέληγε στην άρνηση: αφού δεν μπορεί κανείς να ανακαλύψει την αλήθεια, αλήθεια δεν υπάρχει, κι αν υπάρχει δεν έχει καμία σημασία δεν έχει, διότι δε μας επηρεάζει. Απέναντι στην αμφισβήτηση αυτή ο Σωκράτης αντιπαραθέτει μια θετική αμφισβήτηση (των σοφιστών είναι αρνητική η αμφισβήτηση, αφού αμφισβητούν την αλήθεια, αλλά καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει, την αρνούνται): αμφισβητώντας τις παραδοσιακές αξίες και τις παραδοσιακές αρχές, αναζητά τη βαθύτερη αλήθεια των πραγμάτων. Πολύ περισσότερο, αναζητά την πρώτη αλήθεια, την αναλλοίωτη, που δεν επηρεάζεται από τις συνθήκες, που δεν εξαρτάται από τον άνθρωπο.
Η διαλεκτική μέθοδος του Σωκράτη
Δύο ήταν τα όπλα του Σωκράτη, η διαλεκτική και η μαιευτική. Η διαλεκτική είναι το μέσο για τον έλεγχο και την εξαγωγή συμπερασμάτων, που κατ’αρχήν σημαίνει διάλογος. Δεν πρόκειται βέβαια για οποιαδήποτε συζήτηση. Η σωκρατική διαλεκτική είναι η σταδιακή , βήμα-βήμα, αναίρεση των θέσεων του συνομιλητή και, στη συνέχεια, η επίσης σταδιακή προσπάθεια να εξαχθεί ένα νέο συμπέρασμα, μια νέα προσέγγιση της αλήθειας. Στους πλατωνικούς διαλόγους, ο συνομιλητής του Σωκράτη εκθέτει κατ’αρχήν μια άποψη για το θέμα που πρόκειται να συζητηθεί, την οποία ο ίδιος θεωρεί ολοκληρωμένη και θεμελιωμένη. Με ερωτήσεις που φαντάζουν σχεδόν απλοϊκές, ο Σωκράτης εξαναγκάζει τον συνομιλητή του να φτάσει στην ακραία συνέπεια των θέσεων που υποστήριξε κι εκεί αποδεικνύεται η σαθρότητα των λογικών επιχειρημάτων που αυτός χρησιμοποίησε. Από αυτό το σημείο αρχίζει μια νέα συζήτηση, όπου και πάλι καθοδηγώντας με ερωτήματα του συνομιλητή του ο Σωκράτης τον οδηγεί στη γενική αλήθεια, στην αλήθεια δηλαδή που υπάρχει ανεξαρτήτως των περιστάσεων και των συνθηκών, στην πρώτη αλήθεια των πραγμάτων.
Η μαιευτική μέθοδος του Σωκράτη
Είναι χαρακτηριστικό πως ο Σωκράτης, στους πλατωνικούς διαλόγους, δεν αποφαίνεται ο ίδιος εκ των προτέρων, δεν παραθέτει ο ίδιος εξαρχής κάποια θεωρία ή άποψη. Αντίθετα, όλη η διανοητική προσπάθεια της συζήτησης στρέφεται στο να εξαχθεί η σωκρατική άποψη από τον αντίπαλο. Πρόκειται για αυτό που ο ίδιος ο Σωκράτης ονόμαζε μαιευτική. Μαιευτική βεβαίως είναι η δουλειά της μαίας, της μαμής που συμπαραστέκεται και βοηθάει την ετοιμόγεννη γυναίκα στον τοκετό. Παίρνοντας ως παράδειγμα τη δουλειά της μητέρας του, που ήταν μαία, ο Σωκράτης ισχυριζόταν πως καμία φιλοσοφική θεωρία δεν “γέννησε” ο ίδιος, αλλά πως, σαν μαία, βοηθάει τον συνομιλητή του να “γεννήσει” από μέσα του την αλήθεια. Τι σημαίνει όμως αυτό; Σημαίνει πως για τον Σωκράτη ο άνθρωπος γνωρίζει την αλήθεια, την Ιδέα, και πως η προσπάθεια της φιλοσοφικής σκέψης έγκειται στο να βοηθήσει τον άνθρωπο να την ξαναθυμηθεί, να την επαναφέρει στη μνήμη του.
Σε ποια θέματα επικέντρωσε το ενδιαφέρον του ο Σωκράτης και σε τι διαφέρει η προσέγγισή του στα θέματα αυτά από την προσέγγιση των προγενεστέρων φιλοσόφων και ιδίως των σοφιστών;
Ο Σωκράτης επικέντρωσε το ενδιαφέρον του στον ίδιο τον άνθρωπο και στην κοινωνία του. Έχει μάλιστα λεχθεί ότι «κατέβασε τη φιλοσοφία από τα άστρα στη γη», με την έννοια ότι, χάρη στη δική του προσωπικότητα, οι φιλόσοφοι έπαψαν να ασχολούνται τόσο με τα φυσικά φαινόμενα. Ο Αριστοτέλης μάλιστα, στο έργο του Περί ζώων μορίων, έγραψε πως «με τον Σωκράτη έληξε η περίοδος αναζήτησης των φυσικών πραγμάτων και οι φιλοσοφούντες ασχολήθηκαν με την αρετή που είναι χρήσιμη και την πολιτική-με την ηθική και πολιτική φιλοσοφία». Η αλήθεια είναι πως με τα πολιτικά προβλήματα ασχολήθηκαν και οι προγενέστεροι φιλόσοφοι, ενώ ζητήματα ηθικής απασχόλησαν και τον Δημόκριτο και πολλούς σοφιστές. Ο Σωκράτης όμως είναι αυτός που έστρεψε τον φιλοσοφικό στοχασμό κατ’ αποκλειστικότητα σε τέτοια θέματα. Ο λόγος που τα σωκρατικά ενδιαφέροντα σημάδεψαν κατά ανεξίτηλο τρόπο την ιστορία της φιλοσοφίας πρέπει να αναζητηθεί στο σωκρατικό τρόπο σκέψης, στο γεγονός δηλαδή πως ο Σωκράτης δεν ενδιαφερόταν απλώς για τον ορθό τρόπο ζωής και δράσης είτε στο προσωπικό είτε στο κοινωνικό επίπεδο. Αντίθετα από τους σοφιστές, που το ενδιαφέρον τους ήταν καθαρά χρησιμοθηρικό, ο Σωκράτης αναζήτησε ένα σταθερό έδαφος πάνω στο οποίο να καθοριστεί αυστηρά και αμετάκλητα κάθε έννοια καλού, αρετής και σοφίας. Όπως οι πρώτοι φιλόσοφοι αναζητούσαν την πρώτη αρχή της δημιουργίας, ο Σωκράτης αναζήτησε την αρχή κάθε ηθικής έννοιας, που δεν επηρεάζεται από ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες ούτε από τη δυνατότητα αντίληψης του κάθε ανθρώπου. Αναζήτησε δηλαδή το απόλυτο απορρίπτοντας το σχετικό, την ουσία της ηθικής κι όχι τα ηθικά φαινόμενα.
Η συμβολή του Σωκράτη στη λογική είναι, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, η επεξεργασία της επαγωγικής μεθόδου με σκοπό την εξαγωγή καθολικών ορισμών.
Όπως λέει ο Αριστοτέλης στα Μετά τα Φυσικό του, ο δρόμος που λογικά ακολούθησε ο Σωκράτης για να αναζητήσει ακριβώς την απόλυτη ουσία των ηθικών εννοιών, ήταν η επαγωγική μέθοδος (οι έπακτικοί λόγοι), με σκοπό την εξαγωγή καθολικών ορισμών (το όρίζεσθαι καθόλου). Ξεκινώντας δηλαδή από τα παραδείγματα, συνήθως παρμένα από την καθημερινή ζωή και εμπειρία, προσπαθούσε να οδηγήσει τη σκέψη του συνομιλητή του στην εξαγωγή καθολικών συμπερασμάτων, που να ξεπερνούν την εμπειρία και να φθάνουν σε μια απόλυτη γνώση του θέματος. Και η διαδικασία αυτή είχε επιτυχία όταν προέκυπτε τελικά ένας απόλυτος ορισμός , δηλαδή μια απόλυτη γνώση, για την αλήθεια του καλού και του κακού, της αδικίας και του δικαίου, της ομορφιάς και της ασχήμιας, της σωφροσύνης και της άνοιας, του θάρρους και της δειλίας, της ορθής διακυβέρνησης και της δεσποτείας. Έτσι ο άνθρωπος που ισχυριζόταν πως το μόνο πράγμα που γνωρίζει ήταν η ίδια του η άγνοια, σημάδεψε οριστικά την πορεία της φιλοσοφίας υποδεικνύοντας πως η λογική σκέψη κι όχι οι αισθήσεις είναι ο μοναδικός οδηγός προς την αλήθεια, προς το καθολικό και το αιώνιο.
Η δίκη και ο θάνατος του Σωκράτη
Η κατηγορία εναντίον του Σωκράτη ήταν ότι ο Σωκράτης δεν πίστευε στους θεούς της πόλης , αλλά εισήγαγε καινά (καινούργια) δαιμόνια• επίσης ότι αδικεί και διαφθείρει τους νέους. Η μήνυση κατά του Σωκράτη έγινε από τον Μέλητο, έναν ποιητή του οποίο μοναδική δόξα αποτελεί το γεγονός ότι υπήρξε κατήγορος του φιλοσόφου. Κατήγοροι ήταν επίσης ο Άνυτος και ο Λύκων. Ο πρώτος ήταν πλούσιος βυρσοδέψης και γνωστός πολιτικός, που είχε εκλεγεί και στρατηγός το 409 και είχε εξοριστεί από τους Τριάκοντα Τυράννους. Ο δεύτερος ήταν ρήτορας.
Πού στήριξαν οι μηνυτής του Σωκράτη την κατηγορία για «διαφθορά» των νέων;
Η κατηγορία για διαφθορά των νέων είχε μεγαλύτερη σχέση με την πραγματική αιτίας δίωξης του Σωκράτη. Ο φιλόσοφος ασφαλώς και δε διέφθειρε τους νέους που τον ακολουθούσαν. Όμως, όπως λέει και ο ίδιος στην Απολογία του, κατά Πλάτωνα, τα νέα παιδιά που τον έβλεπαν να ξεσκεπάζει στην αγορά την ψευδή σοφία των σοφιστών και των δημαγωγών γοητεύονταν από αυτό το “παιχνίδι” που οδηγούσε στην αναζήτηση της ουσίας των πραγμάτων και της αλήθειας. Και, εξίσου φυσικά, ως απειλούμενοι από τον Σωκράτη και τις ενοχλητικές ερωτήσεις του θεωρούσαν πως η γοητεία που ο φιλόσοφος ασκούσε στη νεολαία ήταν “διαφθορά”. Υπάρχει όμως κι ένα ακόμη πολύ σημαντικό στοιχείο: πολλοί από τους νέους που ανήκαν στον κύκλο του Σωκράτη πήραν ενεργό μέρος στην πολιτική και έπαιξαν ρόλο αρνητικό σε μια καταστροφική για την Αθήνα εποχή. Ο Αλκιβιάδης, πρώτος απ’ όλους, ήταν μεν δημοκρατικός, αλλά εξαιρετικά αμφιλεγόμενος, αφού δε δίστασε και να αυτομολήσει στους Σπαρτιάτες. Πολλοί φίλοι του Σωκράτη, από την άλλη μεριά, τάχθηκαν με την ακραία μερίδα των ολιγαρχικών και στήριξαν το πραξικόπημα των Τριάκοντα Τυράννων. Ο Κριτίας κι ο Χαρμίδης μάλιστα, θείοι του Πλάτωνα, ήταν από τους ηγέτες τους. Το γεγονός αυτό επέτρεψε στους κατηγόρους του να αφήσουν να εννοηθεί πως οι θεωρίες του δασκάλου ήταν υπεύθυνες για την κατάληξη των “μαθητών”.
Ποιοι ήταν οι πολιτικοί λόγοι της δίωξης του Σωκράτη;
Ο Σωκράτης κατηγορήθηκε για αθεΐα και για διαφθορά των νέων, όμως δεν ήταν αυτοί οι πραγματικοί λόγοι της δίωξής του. Ειδικά αναφορικά με την αθεΐα, η αρχαιοελληνική θρησκεία δεν είχε ιερά βιβλία και ιερατείο, “κανόνες” δηλαδή με τους κανείς συμφωνεί ή τους παραβαίνει. Η κατηγορία για διαφθορά των νέων είχε μεγαλύτερη σχέση με την πραγματική αιτίας δίωξης του Σωκράτη. Ο φιλόσοφος ασφαλώς και δε διέφθειρε τους νέους που τον ακολουθούσαν. Όμως, όπως λέει και ο ίδιος στην Απολογία του, κατά Πλάτωνα, τα νέα παιδιά που τον έβλεπαν να ξεσκεπάζει στην αγορά την ψευδή σοφία των σοφιστών και των δημαγωγών γοητεύονταν από αυτό το “παιχνίδι” που οδηγούσε στην αναζήτηση της ουσίας των πραγμάτων και της αλήθειας. Και, εξίσου φυσικά, ως απειλούμενοι από τον Σωκράτη και τις ενοχλητικές ερωτήσεις του θεωρούσαν πως η γοητεία που ο φιλόσοφος ασκούσε στη νεολαία ήταν “διαφθορά”. Υπάρχει όμως κι ένα ακόμη πολύ σημαντικό στοιχείο: πολλοί από τους νέους που ανήκαν στον κύκλο του Σωκράτη πήραν ενεργό μέρος στην πολιτική και έπαιξαν ρόλο αρνητικό σε μια καταστροφική για την Αθήνα εποχή. Ο Αλκιβιάδης, πρώτος απ’ όλους, ήταν μεν δημοκρατικός, αλλά εξαιρετικά αμφιλεγόμενος, αφού δε δίστασε και να αυτομολήσει στους Σπαρτιάτες. Πολλοί φίλοι του Σωκράτη, από την άλλη μεριά, τάχθηκαν με την ακραία μερίδα των ολιγαρχικών και στήριξαν το πραξικόπημα των Τριάκοντα Τυράννων. Ο Κριτίας κι ο Χαρμίδης μάλιστα, θείοι του Πλάτωνα, ήταν από τους ηγέτες τους. Το γεγονός αυτό επέτρεψε στους κατηγόρους του να αφήσουν να εννοηθεί πως οι θεωρίες του δασκάλου ήταν υπεύθυνες για την κατάληξη των “μαθητών”.
Τι σχέση είχε η σωκρατική ειρωνεία με απόφαση του λαϊκού δικαστηρίου της Ηλιαίας για καταδίκη του φιλοσόφου σε θάνατο;
Το λαϊκό δικαστήριο της Ηλιαίας, που απαρτιζόταν από 500 δικαστές κληρωμένους από το σύνολο των πιο ηλικιωμένων πολιτών, έκρινε τον Σωκράτη ένοχο με μέτρια πλειοψηφία (281 έναντι 220). Στη δεύτερη ψηφοφορία, που αφορούσε την ποινή, η καταδίκη σε θάνατο ψηφίστηκε από περισσότερους (300 έναντι 201). Η σωκρατική ειρωνεία δεν ήταν άσχετη με την εξέλιξη αυτή: όταν του δόθηκε ο λόγος προκειμένου, κατά το νόμο, να προτείνει και αυτός μια ποινή, ο Σωκράτης , αντί να προτείνει λ.χ. την εξορία, πρότεινε την περιφρόνησή του και προς το δικαστήριο και προς το θάνατο. Είπε, χαρακτηριστικά, ότι θα έπρεπε να τον βάλουν στο πρυτανείο και να τον τρέφουν δωρεάν! Εξηγώντας στη συνέχεια γιατί ένας άνθρωπος της ηλικίας του κανένα λόγο δεν έχει να φοβάται το θάνατο, προτείνει για τυπικούς λόγους το πρόστιμο της μιας μνας. Το ποσό αυτό ανέβασαν στις 30 μνες ο Πλάτωνας, ο Κρίτωνας και οι φίλοι του, που μπήκαν εγγυητές, αφού η περιουσία του Σωκράτη δεν ξεπερνούσε τις 5 μνες.
Ποια στάση τήρησε ο Σωκράτης απέναντι στο δικαστήριο και την καταδικαστική του απόφαση;
Μετά την καταδίκη του ο Σωκράτης έμεινε περίπου έναν μήνα στο κρατητήριο. Τις μέρες εκείνες γίνονταν στο ιερό νησί του Απόλλωνα, την Δήλο, τα Δήλια. Οι Αθηναίοι είχαν στείλει εκεί θεωρία (επίσημη αποστολή σε ιερή τελετή)αντιπροσώπους της πόλης και το ένα από τα δύο ιερά πλοία τους, την Πάραλο. Κατά το έθιμο, δεν μπορούσε να γίνει εκτέλεση μέχρι την επιστροφή του πλοίου. Στη διάρκεια της κράτησής του, και ως την τελευταία στιγμή, ο Σωκράτης αντιστάθηκε στις προσπάθειες των φίλων του να αποδράσει. Όπως περιγράφει και ο Πλάτωνας στον Κρίτωνα, ο Σωκράτης πίστευε πως το γεγονός ότι αδικήθηκε από τους συμπολίτες του δεν αποτελούσε δικαιολογία για να διαπράξει αδικία εναντίον των νόμων της πόλης του. Έτσι, ήπιε το κώνειο, συζητώντας με τους φίλους του για την αθανασία της ψυχής και πέθανε μέσα στο κελί του δεσμωτηρίου.
Πηγή: Πετρά Χριστίνα, Φιλοσοφικός Λόγος, Πλάτωνος «Πρωταγόρας
Είναι απαραίτητη, δηλαδή, η μεταρρύθμιση του θεσμικού χαρακτήρα του σωφρονιστικού μας συστήματος και η σταδιακή αλλαγή του ιδεολογικού προσανατολισμού του, από μέσο άσκησης εξουσίας, σε μέσο σωφρονισμού και επανακοινωνικοποίησης των κρατουμένων.
Μια πραγματική μεταρρύθμιση του σωφρονιστικού μας συστήματος θα πρέπει να στηρίζεται στους ακόλουθους πυλώνες:
1. Στην κατάργηση της έννοιας της εξατομίκευσης της μεταχείρισηςκαι όλων των συναφών θεσμών που δημιουργούν διακρίσεις και ανισότητες, ενόψει μιας δήθεν προσαρμογής της ποινής στις ανάγκες βελτίωσης του κρατούμενου.
2. Στην ταξινόμηση των κρατουμένων κατά ομοειδείς κατηγορίες, όχι στο πλαίσιο της ίδιας φυλακής, αλλά με κατανομή των κατηγοριών αυτών σε διαφορετικό για κάθε μία κατάστημα. Με αυτόν τον τρόπο θα πάψουν να στοιβάζονται στα ίδια σωφρονιστικά καταστήματα οι υπόδικοι με τους κατάδικους, οι χρήστες με τους εμπόρους ναρκωτικών και οι ισοβίτες με τους κρατούμενους για πλημμελή εκπλήρωση συμβατικών υποχρεώσεων.
3. Στη μετατροπή της φυλακής από τόπο στέρησης της ελευθερίας σε τόπο ελεγχόμενης ελευθερίας, έτσι ώστε να μπορεί ο κρατούμενος να ασκείται στον ελεύθερο τρόπο ζωής και να μην αποκόπτεται οριστικά και αμετάκλητα από την κοινωνία.
4. Στην καθιέρωση της σωφρονιστικής νομιμότητας, με σαφή αναγνώριση στους κρατούμενους όλων των συνταγματικών τους δικαιωμάτων και ελευθεριών, πλην αυτών που η άσκησή τους δε συμβιβάζεται με το καθεστώς του κρατούμενου.
5. Στην εξασφάλιση εργασίας σε όλουςκαι την υπαγωγή του εργαζόμενου κρατούμενου και της οικογένειάς του στο σύστημα κοινωνικών ασφαλίσεων, υπό τους όρους που ισχύουν για κάθε εργαζόμενο.
6. Στη μεταβολή της λειτουργικής αποστολής του προσωπικού της φυλακήςαπό τον ενεργητικό ρόλο του αναμορφωτή προσωπικοτήτων, σε έναν πιο παθητικό ρόλο που θα συνίσταται στο να διευθετεί και να οργανώνει μέσα στη φυλακή τις απαραίτητες συνθήκες που θα επιτρέπουν τη διείσδυση μέσα σ’ αυτή και τη δράση πάνω στους τροφίμους της των μηχανισμών κοινωνικοποίησης.
Προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της ομαλής επανένταξης των αποφυλακιζομένων στην κοινωνία, κρίνεται απαραίτητη η ενεργοποίηση των -ανενεργών μέχρι σήμερα- διατάξεων του Σωφρονιστικού μας Κώδικα περί επιτροπών κοινωνικής υποστήριξης αποφυλακιζομένων (άρθρο 81), ημιελεύθερης διαβίωσης κρατουμένων (άρθρο 59), οργάνωσης εργασίας έξω από τα καταστήματα κράτησης (άρθρο 42), τμηματικής έκτισης των ποινών (άρθρο 63) και παροχής κοινωφελούς εργασίας (άρθρο 64).
Με τις παραπάνω αλλαγές, αν οι φυλακές δε γίνουν κοινωνικά ωφέλιμες, τουλάχιστον θα πάψουν να είναι βλαπτικέςστην έκταση που ήταν μέχρι σήμερα.
*Ο κ. Άγγελος Τσιγκρής έχει διατελέσει εκπρόσωπος της Ελλάδας στο Δίκτυο Πρόληψης της Εγκληματικότητας της ΕΕ και στη Μόνιμη Αντιπροσωπεία του ΟΗΕ για την Πρόληψη του Εγκλήματος και την Ποινική Δικαιοσύνη
ΑΠΟ ΤΟ ΒΗΜΑ
Αθήνα
ΑΠΟ ΤΟ ΒΗΜΑ
Λονδίνο
Το καλοκαίρι του 1961 στην Νότια Καλιφόρνια χιλιάδες γλάροι άρχισαν να αυτοκτονούν μαζικά πέφτοντας με ταχύτητα κυρίως πάνω σε κατοικίες. Το συμβάν που αποτελούσε μέχρι σήμερα μυστήριο αποτέλεσε μια από τις πηγές έμπνευσης του Άλφρεντ Χίτσκοκ στη θρυλική ταινία «Τα Πουλιά». Αμερικανοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι βρήκαν την απάντηση και αναφέρουν ότι αιτία αυτής της συμπεριφοράς των πτηνών ήταν μαζική τροφική δηλητηρίαση.
Το «τοξικό» γεύμα
«Τα Πουλιά» έκαναν την εμφάνιση τους στις αίθουσες το 1963 και επισήμως η ταινία βασίζεται σε μια νουβέλα της Δάφνης ντε Μουριέ. Εντούτοις θεωρείται δεδομένο ότι το συμβάν με τους γλάρους αποτέλεσε βασική πηγή έμπνευσης του Χίτσκοκ. Ομάδα θαλάσσιων βιολόγων του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Λουιζιάνα αποφάσισαν να εξετάσουν εκ νέου τα πτηνά-καμικάζι και ορισμένα άλλα είδη (π.χ θαλάσσιες χελώνες) που είχαν πεθάνει εκείνη την περίοδο στην επίμαχη περιοχή . Όπως αναφέρουν εντόπισαν στο στομάχι τους ίχνη μιας ισχυρής νευροτοξίνης και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η συμπεριφορά των γλάρων ήταν αποτέλεσμα τροφικής δηλητηρίασης.
Η νευροτοξίνη
Οι ερευνητές εντόπισαν την παρουσία δομοϊκού οξέος, μιας ισχυρής νευροτοξίνης που προκαλεί πολύ σοβαρές παρενέργειες στον οργανισμό. Πρόκειται για ένα ετεροκυκλικό αμινοξύ που πήρε το όνομα του από ένα κόκκινο φύκος που είναι γνωστό με την ιαπωνική του ονομασία, «domoi». Το δομοϊκό οξύ μπορεί να προκαλέσει εγκεφαλικές βλάβες που οδηγούν τελικά στον θάνατο. Ανάμεσα στις παρενέργειες του είναι ότι προκαλεί σύγχυση κάτι που πιθανώς έπαθαν οι γλάροι και άρχισαν να πέφτουν πάνω στα σπίτια.
Οι ερευνητές εικάζουν ότι η νευροτοξίνη εισήλθε στον οργανισμό των γλάρων από την κατανάλωση αντσούγιων και καλαμαριών. Το δομοϊκό οξύ εντοπίζεται στο 79% του πλαγκτόν που καταναλώνουν οι αντσούγιες και τα καλαμάρια. Σύμφωνα με τους ειδικούς όταν υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση της τοξίνης στα είδη που τρέφονται με το φύκος υπάρχει πιθανότητα να δηλητηριαστούν οι θηρευτές τους. Η έρευνα δημοσιεύεται στην επιθεώρηση Nature Geoscience.
AΠΟ ΤΟ ΒΗΜΑ
Το 45 π.Χ., γιορτάστηκε για πρώτη φορά στην παγκόσμια Ιστορία η 1η Ιανουαρίου σαν η πρώτη ημέρα του νέου έτους, καθώς το ιουλιανό ημερολόγιο άρχισε να εφαρμόζεται.
Λίγο αφότου έγινε ρωμαικός αυτοκράτορας, ο Ιούλιος Καίσαρας αποφάσισε ότι το παραδοσιακό ρωμαϊκό ημερολόγιο χρειαζόταν άμεσα ριζικές αλλαγές. Εισαγμένο γύρω στον έβδομο αιώνα π.Χ., το ρωμαϊκό ημερολόγιο προσπαθούσε να ακολουθήσει το σεληνιακό κύκλο, αλλά συχνά δεν κατάφερνε και τόσο καλά.
Επιπλέον, το ρωμαϊκό σώμα υπεύθυνο για την επιτήρηση του ημερολογίου (pontifex), συχνά έκαναν δεν έκαναν καλή χρήση της εξουσίας τους, προσθέτοντας μέρες στην αρχή του έτους προκειμένου να επεκτείνουν πολιτικούς όρους ή να παρεμποδίσουν εκλογές. Στο σχεδιασμό του νέου ημερολογίου, ο Καίσαρας ζήτησε την ενίσχυση ενός Αστρονόμου από την Αλεξάνδρεια, του Sosigenes.Αυτός τον συμβούλεψε να απομακρυνθεί εξ ολοκλήρου από την ιδέα της παρακολούθησης του σεληνιακού κύκλου και να ακολουθήσει το ηλιακό έτος, όπως οι Αιγύπτιοι.
Μ’ αυτό τον τρόπο, το έτος υπολογίστηκε ότι αποτελείται από 365 και 1/4 ημέρες. Από την πλευρά του, ο Καίσαρας πρόσθεσε 67 ημέρες στο 45 π.Χ., κάνοντας έτσι το 46 π.Χ. να αρχίσεί την 1η Ιανουαρίου και όχι το Μάρτιο.
Επίσης, καθιέρωσε την επιπλέον μέρα στο τέλος του Φεβρουαρίου κάθε τέσσερα χρόνια, κρατώντας έτσι θεωρητικά το ημερολόγιό του από να πέσει έξω. Λίγο πριν η δολοφονία του το 44 π.Χ., άλλαξε το όνομα του μήνα Quintilis σε Julius (Ιούλιος) από το όνομά του.
Αργότερα, ο μήνας Sextilis μετονομάστηκε Augustus (Αύγουστος) από το όνομα του διαδόχου του.Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, ο εορτασμός της Πρωτοχρονιάς την 1/1 δεν συνηθιζόταν (στην πράξη), ούτε καν από αυτούς που έμειναν αυστηρά πιστοί στο Ιουλιανό ημερολόγιο.
Ο λόγος για αυτό είναι ότι ο Καίσαρας και ο Sosigenes απέτυχαν να υπολογίσουν σωστά το ηλιακό έτος ως 365.242199 ημέρες, όχι 365.25 ημέρες.Το αποτέλεσμα ήταν να προστίθενται 11 λεπτά σε κάθε έτος, ποσό που συγκεντρωμένο το έτος 1000 μ.Χ. έφτασε τις 7 μέρες και μέχρι το μεσαίωνα είχε αγγίξει τις 10 (15ος αιώνας).
Η ρωμαϊκή εκκλησία ενημερώθηκε για αυτό το πρόβλημα, και το 1570 ο παπάς Γρηγόριος ΧΙΙΙ ανάθεσε στον Ιησουΐτη αστρονόμο Christopher Clavius να κατασκευάσει ένα νέο ημερολόγιο. Το 1582, το Γρηγοριανό ημερολόγιο εφαρμόστηκε, παραλείποντας 10 ημέρες για εκείνο το έτος.
Από τότε, οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έχουν επιλέξει την 1η Ιανουαρίου για να γιορτάσουν την ακριβή άφιξη του νέου έτους
Από periergaa
Πρωτοχρονιά, πρώτη γιορτή του έτους, πρώτη μέρα της νέας χρονιάς, που μέσα από τις ευχές που ανταλλάσσουμε και τα έθιμα που τηρούμε, προσπαθούμε να εξευμενίσουμε και να κερδίσουμε την καλή τύχη, την καλή υγεία και την ευημερία. Ας δούμε τα έθιμα της Πρωτοχρονιάς και πώς τα τηρούν σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Ανήμερα της Πρωτοχρονιάς γιορτάζεται η μνήμη του Αγίου Βασιλείου, που είναι ένας από τους μεγαλύτερους πατέρες της εκκλησίας. Για το λαό, ο Άγιος Βασίλης αντιπροσωπεύει το πνεύμα του καινούργιου χρόνου.
Ο Άγιος Βασίλης και η Βασιλόπιτα
Πρέπει να αναφέρουμε ότι για τους Έλληνες, ο Άγιος Βασίλης ή (Άγιος Βασίλειος Καισαρείας), από θρησκευτική άποψη δεν είναι ο ίδιος με το «δυτικό» Αϊ Βασίλη, τον καλοσυνάτο γέρο με τη λευκή γενειάδα και τα κόκκινα ρούχα, που φέρνει δώρα στα παιδιά. Οι ελληνικές παραδόσεις τον θέλουν ως ζευγολάτη που γυρίζει και ευλογεί τα χωράφια ή ως οδοιπόρο ή μάντη.
Μία παράδοση της Κωνσταντινούπολης λέει τα εξής: Όταν ο άγιος Βασίλειος ήταν Επίσκοπος στην Καισαρεία, ο Έπαρχος της Καππαδοκίας πήγε με σκληρές διαθέσεις να εισπράξει φόρους.
Οι κάτοικοι φοβισμένοι ζήτησαν την προστασία του ποιμενάρχη τους. «Σας ζητάω αμέσως, τους είπε εκείνος, να μου φέρει ο καθένας ό,τι πολύτιμο αντικείμενο έχει».
Μάζεψαν πολλά δώρα και βγήκαν μαζί με το Δεσπότη τους οι κάτοικοι της Καισαρείας να προϋπαντήσουν τον Έπαρχο. Ήταν όμως τέτοια η εμφάνιση και η πειθώ του Μεγάλου Βασιλείου, που ο Έπαρχος καταπραΰνθηκε χωρίς να θελήσει να πάρει τα δώρα. Γύρισαν πίσω χαρούμενοι κι ο άγιος Βασίλειος πήρε να τους ξαναδώσει τα πολύτιμα αντικείμενά τους. Ο χωρισμός όμως ήταν δύσκολος γιατί είχαν προσφέρει πολλά όμοια αντικείμενα, δηλαδή δαχτυλίδια, νομίσματα κ.ά.
Ο Βασίλειος τότε σκέφθηκε ένα θαυματουργό τρόπο: Διέταξε να κατασκευασθούν το απόγευμα του Σαββάτου μικρές πίτες και μέσα σε καθεμιά τοποθέτησε από ένα χρυσό νόμισμα ή κόσμημα. Την επόμενη μέρα έδωσε από μία σε κάθε Χριστιανό. Και τότε έγινε το θαύμα! Μέσα στην πίτα του βρήκε ο καθένας ό,τι είχε προσφέρει!
Από τότε, λέει η παράδοση, κάθε χρόνο, στη γιορτή του αγίου Βασιλείου, κάνουμε κι εμείς πίτες και βάζουμε μέσα νομίσματα.
Η Βασιλόπιτα με το Φλουρί
Το κόψιμο της βασιλόπιτας είναι από τα ελάχιστα αρχέγονα έθιμα που επιβιώνουν. Στα Κρόνια (εορτή του θεού Κρόνου, που λατρεύονταν στην Ελλάδα και στα Σατουρνάλια -saturnalia) της Ρώμης, έφτιαχναν γλυκά και πίττες, μέσα στα οποία έβαζαν νομίσματα και σε όποιον τύχαινε το κομμάτι, ήταν ο τυχερός της παρέας…
Η ορθόδοξη παράδοση συνέδεσε το ίδιο έθιμο με τη Βασιλόπιτα. Έτσι την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, με την αλλαγή του χρόνου, κόβεται η βασιλόπιτα. Όταν έρθει η ώρα για το κόψιμο της πίτα. Εκείνος στον οποίο θα «πέσει» το φλουρί θεωρείται τυχερός και ευνοούμενος.
Η βασιλόπιτα συναντάται σε αρκετές παραλλαγές, κυρίως στον τρόπο παρασκευής. Την ώρα κοπής συγκεντρώνεται όλη η οικογένεια.
Ο αρχηγός της οικογένειας αρχίζει με επισημότητα το κόψιμο της πίτας. Πρώτο κομμάτι του Χριστού, μετά του σπιτιού, κι ύστερα των παρευρισκόμενων.
Το σπάσιμο του ροδιού στην Πελοπόννησο
Σύμφωνα με το έθιμο, την ώρα που αλλάζει ο χρόνος ένα ρόδι πρέπει να πεταχτεί στην εξώπορτα του σπιτιού με σκοπό να σπάσει σε πολλά κομμάτια.
Ως σύμβολο γονιμότητας, αφθονίας και καλοτυχίας, το ρόδι σπάει στην πόρτα του σπιτιού ώστε να τα φέρει όλα δεξιά και καλότυχα.
Παραλλαγή του εθίμου: Το πρωί της Πρωτοχρονιάς η οικογένεια πηγαίνει στην εκκλησία και ο νοικοκύρης κρατάει στην τσέπη του ένα ρόδι για να το λειτουργήσει.
Γυρνώντας σπίτι, πρέπει να χτυπήσει το κουδούνι της εξώπορτας -δεν κάνει να ανοίξει ο ίδιος με το κλειδί του- και έτσι να είναι ο πρώτος που θα μπει στο σπίτι, για να κάνει το καλό ποδαρικό με το ρόδι στο χέρι.
Μπαίνοντας μέσα, με το δεξί, σπάει το ρόδι πίσω από την εξώπορτα, το ρίχνει δηλαδή κάτω με δύναμη, για να σπάσει και να πεταχτούν οι ρώγες του παντού, και ταυτόχρονα λέει: «Με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος κι όσες ρώγες έχει το ρόδι τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη τη χρονιά».
Τα παιδιά μαζεμένα γύρω γύρω κοιτάζουν αν οι ρώγες είναι τραγανές και κατακόκκινες. Όσο γερές κι όμορφες είναι οι ρώγες τόσο χαρούμενες κι ευλογημένες θα είναι οι μέρες που φέρνει μαζί του ο νέος χρόνος.
Το γεύμα της παραμονής
Είναι ένα έθιμο που διατηρείται μέχρι και σήμερα, έχοντας πάρει όμως έναν πιο κοσμικό χαρακτήρα. Στην παλιά Αθήνα περίμεναν τον Αϊ-Βασίλη από το βράδυ της παραμονής με ορθάνοιχτες τις πόρτες των σπιτιών τους.
Επειδή όμως θα ήταν κουρασμένος και πεινασμένος από το μακρινό ταξίδι του, έστρωναν το πιο πλούσιο τραπέζι τους με τα πιο εκλεκτά εδέσματα για να τον φιλοξενήσουν. Τα μεσάνυχτα έσβηναν τις λάμπες τους κι έδιωχναν με γιουχαΐσματα τον παλιό χρόνο, πετώντας πίσω του ένα παλιοπάπουτσο.
Στις μέρες μας το έθιμο στις πόλεις τηρείται κάπως απλοποιημένο (πάντα στρώνεται το βράδυ της παραμονής το πιο πλούσιο τραπέζι της χρονιάς και σβήνουμε τα φώτα προκειμένου να υποδεχτούμε το νέο χρόνο), ενώ στην επαρχία ακολουθούν πιο πιστά το έθιμο.
Το Ποδαρικό
Πολλοί άνθρωποι είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί ακόμα και σήμερα ποιος θα κάνει ποδαρικό στο σπίτι τους, δηλαδή ποιος θα μπει πρώτος στο σπίτι τους τον καινούριο χρόνο.
‘Έτσι, από την παραμονή λένε σε κάποιο δικό τους άνθρωπο, που τον θεωρούν καλότυχο και γουρλή, να έρθει την Πρωτοχρονιά να τους κάνει ποδαρικό. Πολλές φορές προτιμούν ένα μικρό παιδί για να κάνει ποδαρικό, γιατί τα παιδιά είναι αθώα και στην καρδιά τους δεν υπάρχει η ζήλια και η κακία.
Η Καλή Χέρα
Συνηθίζεται να δίνεται ένα χρηματικό ποσό σαν δώρο σε παιδιά που θα επισκεφτούν κάποιο σπίτι την Πρωτοχρονιά. Συνήθως πρόκειται για τα εγγόνια ή τα ανίψια.
Μερικές δεκαετίες παλιότερα, η «καλή χέρα» ήταν το μόνο δώρο που έπαιρναν τα παιδιά την Πρωτοχρονιά και σε πολλές περιπτώσεις ήταν απλά ένα κέρασμα μια κι ούτε χρήματα υπήρχαν πολλά, αλλά ούτε μαγαζιά με παιγνίδια.
Κρεμμύδα για Γούρι
Πρόκειται για αρχαίο έθιμο καλοτυχίας που αναφέρεται ήδη από τον 6 ο αιώνα π.Χ., αλλά σήμερα τείνει να εγκαταλειφθεί.
Το σκυλοκρέμμυδο ή κρεμμύδα (Scilla maritima) είναι συνηθισμένο φυτό στην Κρήτη.
Φυτρώνει άγριο και μοιάζει με μεγάλο κρεμμύδι. Ακόμα και να το βγάλεις απ’ τη γη και να το κρεμάσεις, δεν παύει να βγάζει νέα φύλλα και άνθη.
Ο λαός πιστεύει ότι αυτή τη μεγάλη ζωτική του δύναμη μπορεί να τη μεταδώσει σε έμψυχα και άψυχα, γι’ αυτό την Πρωτοχρονιά κρεμούν σκυλοκρέμμυδο στα σπίτια τους.
Οι καλικάτζαροι
Το Δωδεκαήμερο βαστάει από τις 25 Δεκεμβρίου , ημέρα των Χριστουγέννων, μέχρι τις 5 Ιανουαρίου, παραμονή των Φώτων.
Λέγανε οι γιαγιάδες τα παλιά χρόνια στα εγγονάκια τους για να κάθονταν ήσυχα ότι κάθε νύχτα του Δωδεκαήμερου στους δρόμους του χωριού και στα χαλάσματα κυκλοφορούσαν οι Καλικάντζαροι.
Μα τι ήταν αυτοί οι καλικάντζαροι;
Είναι αερικά, λέγανε οι γιαγιάδες πιο παλιά. Ο λαός μας τους βλέπει σαν κάτι μαυριδερά, ψηλά και ξερακιανά όντα που χορεύουνε και σαλταπηδούνε. Όλο το χρόνο βρίσκονται κάτω από τη Γη, στον κάτω κόσμο και ζηλεύουνε τον απάνω κόσμο.
Όλο το χρόνο βρίσκονταν κάτω από τη γη, στον κάτω κόσμο και ζήλευαν τον απάνω κόσμο. Γι΄ αυτό λοιπόν, άλλοι με πριόνια, άλλοι με τσεκούρια κι άλλοι με μπαλντάδες έβαζαν όλη τη δύναμή τους να κόψουν τους στύλους, που πάνω σε αυτή στηριζόταν η γη και να την κάνουνε να βουλιάξει.
Όταν έφτανε το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, από φόβο μη βουλιάξει η γη και τους πλακώσει, έφευγαν κι ανέβαιναν στον απάνω κόσμο, στη γη, για να τυραννήσουν τους ανθρώπους που θα έβρισκαν μπροστά τους.
Έτσι λοιπόν οι καλικάντζαροι το Δωδεκαήμερο γύριζαν στους δρόμους , ανέβαιναν στα κεραμίδια και καμιά φορά, όπως λέγανε, έμπαιναν από την καμινάδα του τζακιού σε σπίτια που δεν τα είχαν θυμιατίσει οι νοικοκυραίοι τους.
Γι’ αυτό, για καλό και για κακό, εκείνες τις ημέρες φροντίζανε να φράζουν τις τρύπες των τζακιών με πανιά. Ακόμα καίγανε λιβάνι σε θυμιατό κοντά στο τζάκι, γιατί οι καλικάντζαροι δεν άντεχαν αυτή τη μυρωδιά.
Τα καρκατζόλια στα χωριά της Έξω Μάνης
«Τις λιγοστές ώρες που μέναμε το βράδυ στο μαγειρειό, κοντά στην αναμμένη φωτογονία, πνιγμένοι στον καπνό, ακούγαμε τις κυράδες μας, να μας λένε για τα καρκατζόλια (καλικαντζάρους), που ήταν λέει κάτι μαγαρισμένα δαιμονικά.
Όλο το χρόνο ζούσαν κάτω από τη Γη και προσπαθούσαν να κόψουν το τεράστιο δέντρο που την κράταγε με όλες τις πολιτείες και τα Χωριά της. Ήθελαν να την δουν να γκρεμίζεται στο χάος και να γελάνε.
Παραμονές όμως Χριστουγέννων άφηναν το κόψιμο του δέντρου και ανέβαιναν πάνω στη Γη, για να πειράξουν τους ανθρώπους, γιορτές μέρες που έρχονταν, μαγαρίζοντας τα φαγητά και τα γλυκά τους.
Έμεναν μέχρι την Πρωτάγιαση, που αγιάζονταν τα νερά. Τότε έλεγαν γεμάτα τρόμο: «Φύγετε να φύγουμε, γιατί έρχετ’ ο τουρλόπαπας με την αγιαστούρα του και με τη βρεχτούρα του», και έφευγαν.
Στο μεταξύ το μισοκομμένο δέντρο είχε θρέψει, και οι κουτούτσικοι καλικάντζαροι πολέμαγαν πάλι από την αρχή και πάλι το άφηναν μισοκομμένο τα ερχόμενα Χριστούγεννα. Έτσι η γη έμενε και θα μένει στη θέση της.»
Επτάνησα
Στα όμορφα Επτάνησα, ανάμεσα στο Ιόνιο πέλαγος και την Αδριατική θάλασσα, οι άνθρωποι χαίρονται με ξεχωριστό τρόπο τις ημέρες του Δωδεκαημέρου. Οι άνθρωποι γιορτάζουν πηγαίνοντας στην εκκλησία, τρώγοντας, πίνοντας, τραγουδώντας αλλά και κάνοντας αστεία ο ένας στον άλλο.
Οι Κολώνιες
Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς το βράδυ οι κάτοικοι της πόλης γεμάτοι χαρά για τον ερχομό του Νέου Χρόνου κατεβαίνουν στο δρόμο κρατώντας μπουκάλια με κολώνια και ραίνουν ο ένας τον άλλο τραγουδώντας:
Ήρθαμε με ρόδα και με ανθούς
να σας ειπούμε Χρόνους Πολλούς.
Και η τελευταία ευχή του χρόνου που ανταλλάσσουν είναι «Καλή Αποκοπή» δηλαδή «με το καλό να αποχωριστούμε τον παλιό το χρόνο».
«Πάλιν ακούσατε άρχοντες
πάλι να σας ειπούμε
Ότι και αύριο εστί
ανάγκη να χαρούμε
και να πανηγυρίζομεν
περιτομήν Κυρίου,
την εορτήν του Μάκαρος
Μεγάλου Βασιλείου».
Από το βιβλίο της Αγγελικής Θ. Μαστρομιχαλάκη, Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Φώτα
Αγιοβασιλίτσα (ασκυνοκάρα)
Την Παραμονή της πρωτοχρονιάς οι Κεφαλλονίτες ψάχνουν στους αγρούς για αγιοβασιλίτσες ή ασκυνοκάρες όπως τις λένε- και τις φυλάνε όλο το χρόνο σπίτι τους για προστασία, υγεία και καλή τύχη.
Αθήνα
«Οι παλιοί Αθηναίοι περίμεναν τον Αϊ Βασίλη από το βράδυ της παραμονής με ολάνοιχτες τις πόρτες των σπιτιών τους και επειδή σύμφωνα με την παράδοση, θα ήταν… κουρασμένος και πεινασμένος από το μακρινό ταξίδι του, έστρωναν ένα μεγάλο τραπέζι και το φόρτωναν με τα πιο εκλεκτά γλυκίσματα και φαγητά για να τον φιλοξενήσουν… γύρω από το τραπέζι αυτό μαζευόταν το βράδυ της παραμονής όλη η οικογένεια και περίμενε για ν΄ αρχίσει το φαγοπότι. ….. Τα μεσάνυχτα έσβηναν τις λάμπες τους κι έδιωχναν με γιουχαϊσματα τον παλιό χρόνο, πετώντας πίσω του(!) στο δρόμο ένα παλιοπάπουτσο. » [Μιχ. Κ. Τσώλης, Γιορτές της Ρωμηοσύνης]
Τα παιδιά κρεμούν, την παραμονή της πρωτοχρονιάς, τα παπούτσια και τις κάλτσες τους στα παράθυρα ή στο τζάκι περιμένοντας να περάσει ο Αϊ Βασίλης να τα γεμίσει δώρα.
Κυκλάδες
Στις Κυκλάδες θεωρούν καλό οιωνό να φυσάει βοριάς την πρωτοχρονιά. Επίσης θεωρούν καλό σημάδι αν έρθει στην αυλή τους περιστέρι τη μέρα αυτή. Αν όμως πετάξει πάνω από το σπιτικό τους κοράκι τους βάζει σε σκέψεις μελαγχολικές ότι τάχα τους περιμένουν συμφορές…
Σε μερικά χωριά όταν πλένονται το πρωί της Πρωτοχρονιάς αγγίζουν το πρόσωπό τους μ΄ ένα κομμάτι σίδερο, για να είναι όλο το χρόνο… «σιδερένιοι».
Με την Πρωτοχρονιά είναι συνδεδεμένες και πολλές προλήψεις. Τη μέρα αυτή αποφεύγουν να πληρώνουν χρέος, να δανείσουν λεφτά, να δουλέψουν ή να δώσουν φωτιά. Όλα αυτά ξεκινούν από την προληπτική σκέψη: ό,τι κάνει και πάθει κανείς αυτή τη μέρα θα εξακολουθεί να συμβαίνει όλο το χρόνο !
Πυροτεχνήματα την Πρωτοχρονιά
Τα τελευταία χρόνια έχουν καθιερωθεί τα πυροτεχνήματα στις κεντρικές πλατείες των πόλεων. Είναι με ευθύνη και διοργάνωση των δημοτικών αρχών που επίσης φροντίζουν για τον γιορταστικό στολισμό των πόλεων, αλλά και τη διοργάνωση μουσικών εκδηλώσεων για την παραμονή της Πρωτοχρονιάς.
