Ο πιο φωτισμένος περιηγητής του 15ου αιώνα ήταν ο Άγγλος
William Wey του Κολλεγίου του Ήτον, που πραγματοποίησε δύο
ταξίδια στην Ελλάδα το 1458 (πέντε μόλις χρόνια μετά την άλωση
της Πόλης) και το 1462. Καλλιεργημένος, με πνευματικές ανησυχίες,
είναι ο μοντέρνος ταξιδιώτης που οργανώνει τις μετακινήσεις του. Ο
ταξιδιωτικός οδηγός του θα παραμείνει επί αιώνες πολύτιμο
βοήθημα για τον περιηγητή της Ανατολής. Για να διευκολύνει τη
συνεννόηση των περιηγητών κατά τις μετακινήσεις τους παραθέτει
στο οδοιπορικό του μια σειρά από χρήσιμες για τον ξένο ελληνικές
φράσεις και διαλόγους, με λατινικούς χαρακτήρες φυσικά,
μεταφρασμένους στα αγγλικά.
Ο Wey παρουσιάζει τους ελληνοαγγλικούς διαλόγους και το
ελληνολατινικό λεξικό του με τη φιλοδοξία, όπως γράφει, όχι μόνο
να προσφέρει ένα πρακτικό μέσο για συνεννόηση με τους Έλληνες,
αλλά και για να διευκολύνει εκείνους που επιθυμούν να
σπουδάσουν την ελληνική γλώσσα.
Το αποτέλεσμα ήταν θλιβερό. Καθώς ο Wey αγνοούσε ολότελα την
ελληνική, οι περισσότερες λέξεις παραμορφώθηκαν τόσο πολύ
ώστε κατάντησαν ακατανόητες. Και, φυσικά, οι διάλογοι και το
λεξικό ήταν άχρηστα για τους ξένους επειδή έλειπε ο τονισμός και η
φωνητική αντιστοιχία στην αγγλική.
Αλλά το γλωσσάριο του Wey αποτελεί πολύτιμο τεκμήριο. Είναι ο
πρώτος Ευρωπαίος που επιχειρεί να συντάξει βοήθημα για τη
στοιχειώδη εκμάθηση των πιο απαραίτητων στην καθημερινή
επαφή με τους Έλληνες λέξεων και φράσεων. Είναι κυρίως πηγή
για τη γλωσσολογία. Προσφέρει στοιχεία για τη μορφή της λαϊκής
γλώσσας στα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Από το
πρωτόγονο γλωσσάριο του Wey σταχυολογούνται μια σειρά από
λέξεις και φράσεις όπου προηγείται η αγγλική και ακολουθεί η
αντίστοιχη ελληνική με λατινικούς χαρακτήρες καθώς και η
ερμηνεία:
Λέξεις – φράσεις Ελληνικά με λατινικούς χαρακτήρες Ερμηνεία
anon lygora γλήγορα
bryng me fer me φέρε μου
bryng hether fer to do φέρ’το δω
bryng heder bryd fertodo ipsome φέρ’το δω το ψωμί
bryng heder wyne fertodo crasse φέρ’το δω το κρασί
bryng heder water fertodo nero φέρ’το δω το νερό
botter foter βούτυρο
brede tonarton τον άρτον
com hethyr elado έλα δω
chese tyry τυρί
christ mercy christeleyson Χριστέ ελέησον
cup cuppa κούπα
fysche opsaria οψάρια
fyre fotia φωτιά
good morow calomare καλημέρα
gyff me that doys me tutt δόσμου τούτο
goothy way ame άμε
god be wyth thy theos metasana θεός μετασένα
god save theos zasse θεός σώσοι
good day calo porne καλό πουρνό
good eve calo spera καλησπέρα
gyf me bryd doydome ipsome δόσμου ψωμί
gose papia πάπια
garlyke sorda σκόρδα
grapis stephile σταφύλι
god mercy kireleyson Κύριε ελέησον
hennys orymga όρνιθα
how moche posso πόσο
porke grony γουρούνι
sytte catase κάθησε
sherte camisa πουκάμισο
salt salase άλας
schepe provatos πρόβατο
tel me the way ditimo straxa δείξε μου τη στράτα
welcome alosertys καλώς ήρθες
with goyd wyl mitta karas μετά χαράς
what seyst thou the leys τι λέεις
woman have ye goyd wyne geneca esse calocrasse γυναίκα έχεις καλό κρασί
wheder goyst thow poposy πού πας
wilt thou thelisalo θέλεις άλλο;
ynonys cromydea κρομμύδια
“Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα”, Κυριάκου Σιμόπουλου
Δημήτρης Παναγιωτάκος
