Η ατομικιστική κουλτούρα έχει για δεκαετίες εξυψώσει την σκληρή αυτάρκεια και την ιδέα ότι ο καθένας οφείλει να τα καταφέρνει μόνος του.
Ήδη από το 1859, ο δημοσιογράφος Σάμουελ Σμάιλς, στο βιβλίο του «Self-Help», υποστήριζε ότι η βοήθεια που προέρχεται από τον ίδιο τον άνθρωπο είναι πιο αναζωογονητική από εκείνη που έρχεται απ’ έξω.
Η ιδέα αυτή βρήκε ιδιαίτερη απήχηση στην εποχή μας και συνέβαλε στη δημιουργία ενός ολόκληρου είδους ρητορικής.
Οι ιστορίες ανθρώπων που φέρεται να πέτυχαν αποκλειστικά με τις δικές τους δυνάμεις έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της αμερικανικής αφήγησης: από τον Τόμας Έντισον και τις αμέτρητες δοκιμασίες του μέχρι τον Στιβ Τζομπς και την εικόνα του μοναχικού οραματιστή που άλλαξε την τεχνολογία.
Η ψυχολόγος Άντζελα Ντάκγουορθ, γνωστή για το έργο της γύρω από το πάθος και την επιμονή ως παράγοντες επίτευξης μακροπρόθεσμων στόχων, απορρίπτει την εικόνα του μοναχικού αγωνιστή.
Η έρευνά της σε ανθρώπους που έχουν επιτύχει στις ζωές τους κατέδειξε ένα διαφορετικό συμπέρασμα: οι επιτυχημένοι άνθρωποι σπάνια φτάνουν στην κορυφή μόνοι.
Αντίθετα, αναγνωρίζουν την καθοριστική συμβολή μιας σειράς ανθρώπων που τους στήριξαν, τους συμβούλεψαν ή τους βοήθησαν να διορθώσουν την πορεία τους.
Η ικανότητα να ζητά κανείς βοήθεια δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας.
Αποτελεί δεξιότητα που μπορεί να ενισχύσει τη μάθηση, την απόδοση και τελικά την ίδια την επιτυχία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Νικολάι Τάνγκεν, επικεφαλής ενός από τα μεγαλύτερα επενδυτικά ταμεία στον κόσμο.
Σε συνέντευξή του με την Άντζελα Ντάκγουορθ, την περίοδο που ολοκλήρωνε ένα βιβλίο για την ηγεσία, μίλησε όχι μόνο για προσωπικές αρετές όπως η ενέργεια και η επιμονή, αλλά και για τον ρόλο της βοηθού του, Γκρέτε Στάρχαϊμ.
Ο Τάνγκεν την εμπιστεύεται να μιλά εκ μέρους του και, κυρίως, ακούει όταν εκείνη του επισημαίνει ότι κάνει λάθος.
Μάλιστα, αναρωτήθηκε γιατί άνθρωποι που διαδραματίζουν τόσο σημαντικό ρόλο στη λειτουργία ενός οργανισμού καταλήγουν συχνά να βρίσκονται στη σκιά.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι ευρύτερο: είναι πράγματι ντροπή να παραδέχεται κανείς ότι χρειάζεται βοήθεια;
Ανάλογη στάση έχει εκφράσει και ο Κόναν Ο’Μπράιεν. Μιλώντας σε αποφοίτους του Χάρβαρντ, ο γνωστός παρουσιαστής και κωμικός τόνισε ότι υπενθυμίζει διαρκώς στον εαυτό του πως δεν πέτυχε τίποτα μόνος του.
«Αν μπορούσα να προσκαλέσω όλους, ζωντανούς ή νεκρούς, που συνέβαλαν στο να είμαι σήμερα ο ομιλητής στην τελετή αποφοίτησής σας, όλο το Κέιμπριτζ και το μισό Άλστον θα ήταν γεμάτα κόσμο, στριμωγμένοι ο ένας δίπλα στον άλλο», είπε.
Πρόκειται για μια παραδοχή που έρχεται σε αντίθεση με το στερεότυπο του αυτοδημιούργητου ανθρώπου, αλλά φαίνεται να συμβαδίζει με τα ευρήματα της έρευνας.
Μελέτες δείχνουν ότι η ικανότητα να αναγνωρίζει κάποιος πότε χρειάζεται βοήθεια και να την αναζητά αποτελεί σημαντικό παράγοντα στη μάθηση και στις επιδόσεις των παιδιών.
Οι μαθητές και φοιτητές που αναζητούν προληπτικά βοήθεια από τους άλλους τείνουν να έχουν καλύτερες επιδόσεις από εκείνους που αποφεύγουν να ζητήσουν υποστήριξη. Στην ενήλικη ζωή, η αναζήτηση βοήθειας μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως αποτελεσματική στρατηγική για τη διαχείριση των συναισθημάτων, ενώ η ύπαρξη ενός ισχυρού δικτύου υποστήριξης αποτελεί σημαντικό δείκτη συνολικής ψυχικής ευεξίας.
Ακόμη και στον επιχειρηματικό κόσμο, η συνεργασία φαίνεται να αποτελεί πλεονέκτημα.
Η έρευνα δείχνει ότι οι επιχειρηματίες έχουν περισσότερες πιθανότητες να επιτύχουν όταν συνεργάζονται και μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον.
Ενδεικτικό είναι το μοντέλο της Y Combinator, εταιρείας επιχειρηματικών κεφαλαίων που προτιμά να χρηματοδοτεί συνιδρυτές αντί για μεμονωμένους ιδρυτές.
Παράλληλα, δημιουργεί ομάδες στις οποίες οι επιχειρηματίες συμμετέχουν σε κοινές ώρες γραφείου, δείπνα και εσωτερικές πλατφόρμες ανταλλαγής γνώσεων.
Ο Πολ Γκρέιαμ, ένας από τους ιδρυτές της Y Combinator, έχει επισημάνει ότι ακόμη και αν κάποιος μπορούσε θεωρητικά να κάνει όλη τη δουλειά μόνος του, εξακολουθεί να χρειάζεται συναδέλφους για ανταλλαγή ιδεών, για να αποφεύγει λανθασμένες αποφάσεις και για να διατηρεί το ηθικό του όταν τα πράγματα δεν πηγαίνουν καλά.
Η ψευδαίσθηση της αυτάρκειας
Η πεποίθηση ότι οι άνθρωποι καταφέρνουν τα πάντα μόνοι τους εμφανίζεται ήδη από την παιδική ηλικία.
Οι γνωστικοί ψυχολόγοι κάνουν λόγο για «ψευδαίσθηση της αυτάρκειας», καθώς οι άνθρωποι συχνά υποτιμούν τον βαθμό στον οποίο οι γνώσεις και οι δεξιότητές τους έχουν διαμορφωθεί μέσα από τη βοήθεια άλλων.
Σε ένα χαρακτηριστικό πείραμα, δύο ομάδες παιδιών κλήθηκαν να κατανοήσουν τη λειτουργία μιας άγνωστης μηχανής.
Στην πρώτη ομάδα κανένα παιδί δεν κατάφερε να βρει μόνο του τον τρόπο λειτουργίας. Στη δεύτερη, η συντριπτική πλειονότητα τα κατάφερε αφού παρακολούθησε κάποιον άλλο να χρησιμοποιεί τη μηχανή και έλαβε υποδείξεις.
Παρόλα αυτά, μετά το τέλος του πειράματος, το 70% των παιδιών της δεύτερης ομάδας δήλωσε ότι θα μπορούσε να είχε μάθει να χρησιμοποιεί τη μηχανή χωρίς βοήθεια.
Η πραγματική αυτονομία, επομένως, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος αρνείται κάθε εξωτερική βοήθεια. Μπορεί να σημαίνει ακριβώς το αντίθετο: να αναγνωρίζει εγκαίρως πότε χρειάζεται τη γνώση, την εμπειρία ή τη στήριξη κάποιου άλλου.
Μπορεί να σημαίνει ότι ένας μαθητής σηκώνει το χέρι του και ζητά από τον δάσκαλο να εξηγήσει ξανά μια έννοια που δεν έχει κατανοήσει. Ότι ένας εργαζόμενος τηλεφωνεί σε έναν πρώην προϊστάμενο για συμβουλές.
Ή ότι ένας επικεφαλής ενημερώνει την ομάδα του πως έχει κολλήσει σε ένα σημαντικό πρόβλημα και χρειάζεται τη συλλογική σκέψη για να βρεθεί λύση.
Η δύναμη της κοινότητας
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αντέχει κάποιος στωικά μια δύσκολη κατάσταση, αλλά να προσπαθεί ενεργά να δημιουργεί γύρω του ένα περιβάλλον που προσφέρει περισσότερη υποστήριξη.
Και η ανησυχία ότι η αναζήτηση βοήθειας αποτελεί βάρος για τους άλλους μπορεί να είναι αδικαιολόγητη.
Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι συχνά υποτιμούν το πόσο ικανοποιημένοι και χαρούμενοι αισθάνονται όταν έχουν την ευκαιρία να βοηθήσουν κάποιον.
Η επιτυχία, τελικά, δεν χρειάζεται να είναι μια μοναχική διαδρομή.
Η επιμονή, το πάθος και η προσωπική προσπάθεια έχουν σημασία, αλλά εξίσου σημαντική μπορεί να είναι η ικανότητα να αναγνωρίζει κανείς ότι δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσει κάθε πρόκληση μόνος.
Το «κάν’ το μόνος σου» μπορεί να αποτελεί ένα ισχυρό πολιτισμικό ιδανικό. Στην πραγματική ζωή, όμως, η δύναμη μπορεί να βρίσκεται ακριβώς στην αντίθετη κατεύθυνση: στο να ξέρει κάποιος πότε να ζητά βοήθεια.
Από in.gr
