Πολλοί από εμάς θα αναγνωρίζαμε εύκολα αυτά τα «στραγγιστήρια». Είναι οι άνθρωποι που μετά από μία συνάντηση ή ένα τηλεφώνημα μάς αφήνουν εξαντλημένους, εκνευρισμένους και «άδειους». Το παράδοξο είναι ότι συνήθως δεν πρόκειται για ανθρώπους που μπορούμε να διαγράψουμε από τη ζωή μας. Οι επιπτώσεις αυτών των σχέσεων δεν σταματούν στην ψυχολογία μας. Μπορεί να επηρεάζουν και τη σωματική μας υγεία.
Για πολλά χρόνια το ενδιαφέρον στρεφόταν κυρίως στα οφέλη των σχέσεων. Ωστόσο, όσο οι σχέσεις μάς οφελούν άλλο τόσο μάς βλάπτουν. Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε φέτος στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences αναλύθηκαν στοιχεία από χιλιάδες ανθρώπους σχετικά με τα πρόσωπα που τους δημιουργούν συχνά προβλήματα ή κάνουν τη ζωή τους δύσκολη. Περίπου ένας στους τρεις συμμετέχοντες ανέφερε ότι είχε τουλάχιστον έναν τέτοιο άνθρωπο στη ζωή του.
Οι άνθρωποι-στραγγιστήρια δεν είναι συνήθως άγνωστοι ή περαστικοί από τη ζωή μας. Συχνά πρόκειται για συγγενείς, συναδέλφους ή άλλους ανθρώπους με τους οποίους μοιραζόμαστε την καθημερινότητά μας. Οι οικογενειακές σχέσεις φαίνεται να είναι από τις συχνότερες πηγές έντασης. Ίσως επειδή είναι πολύ συναισθηματικές, διαρκούν πολλά χρόνια και συχνά νιώθουμε ότι έχουμε υποχρέωση να τις διατηρούμε ακόμη και όταν μας δυσκολεύουν.
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι άνθρωποι περιγράφουν τους γονείς τους ως δύσκολες σχέσεις. Μπορεί να μην προσφέρουν στήριξη όταν τη χρειαζόμαστε. Μπορεί να είναι υπερβολικά επικριτικοί, να παρεμβαίνουν συνεχώς ή να δυσκολεύονται να σεβαστούν τα όρια των άλλων. Κι όμως, δεν είναι εύκολο να απομακρυνθούμε από αυτούς τους ανθρώπους. Συχνά πρόκροται για άτομα που παρά τια δυσκολίες, εξακολουθολυν να παίζουν σημαντικό ρόλο στην ζωή μας .
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι άνθρωποι-στραγγιστήρια μπορεί ακόμη και να υπονομεύουν τις προσπάθειές μας. Να μας πιέζουν να πιούμε αλκοόλ ενώ προσπαθούμε να το κόψουμε ή να μας παρακινούν να φάμε γλυκά ενώ προσπαθούμε να περιορίσουμε τη ζάχαρη.
Οι επιπτώσεις αυτών των σχέσεων δεν περιορίζονται στην ενόχληση ή στη στενοχώρια. Η παρουσία τους στη ζωή μας συνδέεται με αυξημένα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης , αλλά και με χειρότερη ψυχική και σωματική υγεία.
Μάλιστα, η μελέτη έδειξε ότι κάθε επιπλέον άνθρωπος-στραγγιστήρι στη ζωή ενός ατόμου συνδεόταν με ταχύτερη βιολογική γήρανση, περίπου κατά εννέα μήνες.
Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι η διαρκής ένταση που προκαλούν αυτές οι σχέσεις οδηγεί τον οργανισμό στην παραγωγή ορμονών του στρες. Με την πάροδο του χρόνου, οι ορμόνες αυτές ενισχύουν τις φλεγμονές, επηρεάζουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και φθείρουν συνολικά τον οργανισμό.
Ίσως αυτό συμβαίνει επειδή δίνουμε μεγαλύτερη βαρύτητα στις δυσάρεστες εμπειρίες απ’ ό,τι στις ευχάριστες. Μια αρνητική αλληλεπίδραση μπορεί να μας επηρεάσει περισσότερο από πολλές θετικές.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η λύση είναι να απομακρύνουμε από τη ζωή μας κάθε άνθρωπο που μάς εκνευρίζει ή μάς δυσκολεύει.
Οι σχέσεις είναι περίπλοκες. Και συχνά οι άνθρωποι που μας κουράζουν είναι οι ίδιοι που μας στηρίζουν, μας φροντίζουν ή βρίσκονται δίπλα μας όταν τους χρειαζόμαστε.
Εάν κάποιος βρίσκεται στη ζωή μας για αρκετό καιρό, είναι σχεδόν βέβαιο ότι κάποια στιγμή θα μας εκνευρίσει. Και το ίδιο πιθανό είναι να τον εκνευρίσουμε κι εμείς.
Οι γυναίκες φαίνεται να βρίσκονται συχνότερα και στις δύο πλευρές αυτών των σχέσεων. Είναι πιθανότερο να έχουν στη ζωή τους ανθρώπους-στραγγιστήρια, αλλά και να θεωρούνται οι ίδιες τέτοιοι άνθρωποι από τους άλλους. Ένας πιθανός λόγος είναι ότι συχνά αναλαμβάνουν τον ρόλο του ανθρώπου που κρατά ενωμένη την οικογένεια. Είναι εκείνες που φροντίζουν τους συγγενείς, οργανώνουν οικογενειακές υποχρεώσεις, θυμούνται γιορτές και γενέθλια και σπεύδουν να βοηθήσουν όταν υπάρχει ανάγκη. Μαζί με αυτή τη φροντίδα, όμως, μπορεί να έρχονται και συμβουλές που δεν ζητήθηκαν, σχόλια για την ανατροφή των παιδιών ή παρατηρήσεις για την καθημερινότητα. Με άλλα λόγια, μερικές φορές ενοχλούν περισσότερο επειδή συμμετέχουν περισσότερο.
Υπάρχει μια φράση που περιγράφει εύστοχα αυτή την πραγματικότητα: η τριβή είναι το τίμημα που πληρώνουμε για να ανήκουμε σε μια κοινότητα
Οι συγκάτοικοι που αφήνουν τα πιάτα στον νεροχύτη ή τα ξαδέλφια με απόψεις που απέχουν πολύ από τις δικές μας, μπορεί πράγματι να μας εκνευρίζουν. Είναι όμως και οι ίδιοι άνθρωποι που ίσως μας φέρουν ένα πιάτο φαγητό όταν αρρωστήσουμε ή που θα κρατήσουν το παιδί μας σε μια δύσκολη στιγμή.
Όταν λοιπόν σκεφτόμαστε πόσο μας κουράζει ή μας δυσκολεύει κάποιος, ίσως αξίζει να αναλογιστούμε και όσα προσφέρει στη ζωή μας.
Ίσως, τελικά, το να μην υπάρχει κανένας άνθρωπος-στραγγιστήρι στη ζωή μας να μην είναι το μέτρο μιας πλήρους ζωής.
Γιατί για κάποιους η μοναξιά μπορεί να είναι πιο βαριά από τις τριβές της συνύπαρξης.
