Σχέσεις

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 20 Ιουνίου 2026

Μετά από δέκα ημέρες στο απόλυτο σκοτάδι του διαστήματος και έχοντας φτάσει πιο μακριά από κάθε άλλον άνθρωπο στην ιστορία, η Κριστίνα Κοχ του Artemis II επέστρεψε στη Γη με ένα μήνυμα που υπερβαίνει τα όρια της επιστήμης.

Η πρώτη γυναίκα που συμμετείχε σε σεληνιακη αποστολή μιλώντας στο Χιούστον λίγες ώρες μετά την προσθαλάσσωσή της, κάλεσε την ανθρωπότητα να συνειδητοποιήσει πως όλοι αποτελούμε ένα ενιαίο πλήρωμα πάνω στην ίδια «διαστημική λέμβο».

Στην πρώτη της δημόσια εμφάνιση μετά την ιστορική πτήση του Αrtemis II, η Κριστίνα Κοχ παραδέχθηκε πως η έννοια που είχε για τη λέξη «πλήρωμα» άλλαξε ριζικά.

«Ένα πλήρωμα είναι μια ομάδα που βρίσκεται πάντα μαζί, ό,τι κι αν συμβεί, πουαγωνίζεται ενωμένη κάθε λεπτό για τον ίδιο σκοπό, που τα μέλη της είναι πρόθυμα να θυσιαστούν σιωπηλά ο ένας για τον άλλον η μία για την άλλη, που δείχνει ευγένεια, που απαιτεί λογοδοσία», είπε η Κοχ.

«Ένα πλήρωμα έχει τις ίδιες ανησυχίες και τις ίδιες ανάγκες, και τα μέλη του πληρώματος είναι αναπόφευκτα, υπέροχα και με αφοσίωση συνδεδεμένα μεταξύ τους», συνέχισε, κοιτάζοντας τους συναδέλφους της.

«Ένα πλήρωμα είναι μια ομάδα που βρίσκεται πάντα μαζί, ό,τι κι αν συμβεί, που αγωνίζεται ενωμένη κάθε λεπτό για τον ίδιο σκοπό, που είναι πρόθυμη να θυσιαστεί σιωπηλά ο ένας για τον άλλον η μία για την άλλη, που δείχνει ευγένεια, που απαιτεί λογοδοσία

«Όταν είδαμε τη μικροσκοπική Γη, οι άνθρωποι ρώτησαν το πλήρωμά μας ποιες εντυπώσεις αποκομίσαμε. Και ειλικρινά, αυτό που με εντυπωσίασε δεν ήταν απαραίτητα μόνο η Γη, αλλά και όλο το σκοτάδι που την περιβάλλει» είπε.

Αυτό το απόλυτο σκοτάδι που περιβάλλει τον πλανήτη μας υπενθύμισε στην Kοχ ένα σπουδαίο μάθημα ζωής. Όλοι ζούμε σε μια «σωσίβια λέμβο που αιωρείται αδιατάρακτα στο σύμπαν».

«Ξέρω ότι δεν έχω μάθει ακόμα όλα όσα έχει να μου διδάξει αυτό το ταξίδι, αλλά υπάρχει ένα καινούργιο πράγμα που ξέρω», κατέληξε. «Και αυτό είναι: πλανήτη Γη, είσαι ένα πλήρωμα».

Πριν από την επιστροφή τους στη Γη, το πλήρωμα της αποστολής Artemis II μοιράστηκε μια ακόμη συγκινητική στιγμή, όταν έφτασαν σε μέγιστη απόσταση 252.756 μιλίων από τη Γη όταν αποφάσισαν να ονομάσουν έναν από τους δύο νεοανακαλυφθέντες κρατήρες της Σελήνης προς τιμήν της εκλιπούσας συζύγου του διοικητή Ριντ Γουάιζμαν, Κάρολ, η οποία πέθανε από καρκίνο το 2020.

«Πριν από αρκετά χρόνια, ξεκινήσαμε αυτό το ταξίδι ως μια στενά δεμένη οικογένεια αστροναυτών, και χάσαμε ένα αγαπημένο μας πρόσωπο. Και υπάρχει ένα πραγματικά χαρακτηριστικό, υπέροχο σημείο της Σελήνης», είπε ο Τζέρεμι Χάνσεν στο κέντρο ελέγχου της αποστολής, σύμφωνα με το Space. «Κάποιες στιγμές… θα είναι ορατό από τη Γη».

«Χάσαμε λοιπόν ένα αγαπημένο μας πρόσωπο, το όνομά της είναι Κάρολ, σύζυγος του Ριντ, μητέρα της Κέιτι και της Έλι», συνέχισε ο Χάνσεν, καθώς το πλήρωμα άρχισε να δακρύζει. «Και είναι ένα φωτεινό σημείο στη Σελήνη — και θα θέλαμε να το ονομάσουμε Κάρολ».

«Ξέρω ότι δεν έχω μάθει ακόμα όλα όσα έχει να μου διδάξει αυτό το ταξίδι, αλλά υπάρχει ένα καινούργιο πράγμα που ξέρω. Και αυτό είναι: πλανήτη Γη, είσαι ένα πλήρωμα»

Η επιστροφή των τεσσάρων αστροναυτών —Ριντ Γουάιζμαν, Βίκτορ Γκλόβερ, Κριστίνα Κοχ και Τζέρεμι Χάνσεν— την 10η Απριλίου 2026, σήμανε την ολοκλήρωση της πιο φιλόδοξης πτήσης των τελευταίων δεκαετιών.

Η Κοχ στάθηκε ιδιαίτερα στις «ανθρώπινες στιγμές» που πλαισίωσαν το τεχνικό επίτευγμα: από τον ψίθυρο του διευθυντή της αποστολής πριν την εκτόξευση μέχρι την αγκαλιά μιας νοσοκόμας στο πλοίο περισυλλογής μετά την προσθαλάσσωση στον Ειρηνικό Ωκεανό.

Αυτές οι στιγμές, όπως τόνισε, υπενθυμίζουν ότι παρά την τεχνολογική πρόοδο, η καρδιά κάθε αποστολής παραμένει ο άνθρωπος.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 20 Ιουνίου 2026

Μια νέα επιστημονική μελέτη αποκαλύπτει ότι η υπερβολική χρήση των smartphones δεν είναι απλώς μια κακή συνήθεια, αλλά συνδέεται με σημαντικές αλλαγές στον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά στη διαχείριση των συναισθημάτων. Η εν λόγω μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMC Psychology και εστιάζει σε νεαρούς ενήλικες που δυσκολεύονται να ελέγξουν τη χρήση των κινητών τους.

Η προβληματική χρήση smartphones περιγράφει συμπεριφορές που επηρεάζουν αρνητικά την καθημερινότητα, όπως η αδυναμία απομάκρυνσης από τη συσκευή, η ανάγκη για όλο και περισσότερη χρήση και η αξιοποίησή της ως τρόπου αντιμετώπισης αρνητικών συναισθημάτων. Αν και δεν θεωρείται επίσημα εθισμός, παρουσιάζει παρόμοια χαρακτηριστικά.

Eγκέφαλος και smartphones
Στο επίκεντρο της μελέτης βρίσκεται η αμυγδαλή, μια περιοχή του εγκεφάλου που παίζει βασικό ρόλο στην επεξεργασία των συναισθημάτων, όπως ο φόβος και το άγχος. Σε φυσιολογικές συνθήκες, η αμυγδαλή συνεργάζεται με άλλα εγκεφαλικά δίκτυα για να ρυθμίζει τις συναισθηματικές αντιδράσεις. Ωστόσο, σε άτομα με προβληματική χρήση smartphones, αυτή η ισορροπία φαίνεται να διαταράσσεται.

Η έρευνα για την εξάρτηση από τα smartphones
Οι ερευνητές μελέτησαν 72 φοιτητές ηλικίας 18 έως 25 ετών. Από αυτούς, οι 37 παρουσίαζαν ενδείξεις εξάρτησης από το smartphone τους. Όλοι οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια σχετικά με τη συναισθηματική τους ρύθμιση και στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου σε κατάσταση ηρεμίας.

Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν σαφείς διαφορές στον εγκέαφαλό τους. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκε αυξημένη σύνδεση της αμυγδαλής με περιοχές που σχετίζονται με την κοινωνική επεξεργασία και την προσοχή, γεγονός που ίσως εξηγεί γιατί αυτά τα άτομα είναι πιο ευαίσθητα σε ερεθίσματα όπως ειδοποιήσεις ή μηνύματα. Ταυτόχρονα, υπήρχε μειωμένη σύνδεση με άλλες περιοχές που σχετίζονται με την αυτορρύθμιση και την ενδοσκόπηση, όπως ο προμετωπιαίος φλοιός και η παρεγκεφαλίδα.

Δυσκολία στη διαχείριση συναισθημάτων
Αυτές οι διαφοροποιήσεις συνδέθηκαν άμεσα με δυσκολίες στη διαχείριση αρνητικών συναισθημάτων. Άτομα με πιο αδύναμη «επικοινωνία» μεταξύ αυτών των περιοχών ανέφεραν μεγαλύτερη δυσκολία στον έλεγχο παρορμήσεων και στην κατανόηση των συναισθημάτων τους.

Με απλά λόγια, όταν κάποιος δεν μπορεί να επεξεργαστεί αποτελεσματικά το άγχος ή τη λύπη του, είναι πιο πιθανό να στραφεί στο κινητό του ως μια εύκολη μορφή απόσπασης.

Ο φαύλος κύκλος
Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Σύμφωνα με τα συμπεράσματά τους, η δυσκολία συναισθηματικής ρύθμισης οδηγεί σε αυξημένη χρήση smartphones, η οποία με τη σειρά της ενισχύει τις  συγκεκριμένες ανισορροπίες.

Τα ευρήματα είναι σημαντικά γιατί δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο στη συμπεριφορά, αλλά και σε βαθύτερους μηχανισμούς του εγκεφάλου μας. Αυτό σημαίνει ότι η αντιμετώπιση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στον έλεγχο του χρόνου οθόνης, αλλά να περιλαμβάνει και την ενίσχυση της συναισθηματικής επίγνωσης και αυτορρύθμισης.

Τα smartphones ως εργαλείο συναισθηματικής ρύθμισης
Συνολικά, η έρευνα υπογραμμίζει ότι η σχέση μας με την τεχνολογία είναι πιο σύνθετη από όσο φαίνεται και ότι, για ορισμένους ανθρώπους, το smartphone λειτουργεί ως εργαλείο διαχείρισης συναισθημάτων και όχι πάντα με υγιή τρόπο.

Από Vita

 

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 13 Ιουνίου 2026

«Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, να εύχεσαι να ναι μακρύς ο δρόμος, γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις». (Κ. Π. Καβάφης, Ιθάκη)

Ο ομηρικός Οδυσσέας θέλει να φτάσει. Ο καβαφικός άνθρωπος καλείται να νιώσει. Εκεί όπου ο Όμηρος βλέπει την περιπέτεια ως δοκιμασία που πρέπει να ξεπεραστεί, ο Καβάφης τη βλέπει ως πλούτο της ζωής. Δεν ζητά από τον άνθρωπο να ξεχάσει την Ιθάκη. Του ζητά να μην τη φτωχύνει, μετατρέποντάς τη σε στεγνό σημείο τερματισμού μιας πορείας. Γιατί αν το μόνο που μετρά είναι η άφιξη, τότε όλη η ζωή μέχρι εκεί μοιάζει με χώρο αναμονής.

Ο Καβάφης πηγαίνει ακόμη πιο βαθιά. Οι κίνδυνοι του ταξιδιού δεν είναι μόνο εξωτερικοί. Δεν είναι μόνο τέρατα, θεοί, καταιγίδες. Είναι και όσα κουβαλά ο άνθρωπος μέσα του. «Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας, τον θυμωμένο Ποσειδώνα μη φοβάσαι, τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις, αν μέν᾽ η σκέψις σου υψηλή». (Κ. Π. Καβάφης, Ιθάκη) Εδώ ο Καβάφης απομακρύνεται ακόμη περισσότερο από τον Όμηρο. Στην Οδύσσεια, οι απειλές υπάρχουν στον κόσμο. Στην Ιθάκη, οι απειλές υπάρχουν και μέσα στον άνθρωπο. Ο Κύκλωπας, ο Ποσειδώνας, οι Λαιστρυγόνες γίνονται εσωτερικά εμπόδια. Φόβοι. Εμμονές. Μικρότητες. Όλα όσα μπορεί να στήσει η ψυχή μπροστά στον ίδιο της τον δρόμο.
Και λίγο αργότερα, ο Καβάφης ανοίγει το ταξίδι προς την εμπειρία, τη γνώση, την απόλαυση, τη μνήμη. «Πολλά τα καλοκαιρινά πρωιά να είναι / που με τι ευχαρίστησι, με τι χαρά / θα μπαίνεις σε λιμένας πρωτοειδωμένους». (Κ. Π. Καβάφης, Ιθάκη, 1911,)

. Αυτή δεν είναι πια η αγωνία του νόστου. Είναι η χαρά της ανακάλυψης. Ο ομηρικός ήρωας μετρά τις δοκιμασίες που τον χωρίζουν από την πατρίδα. Ο καβαφικός ταξιδιώτης μετρά τα πρωινά, τα λιμάνια, τις γνώσεις, τις αισθήσεις που τον κάνουν πλουσιότερο. Ο Καβάφης δεν σταματά εκεί. Επιμένει ότι η Ιθάκη πρέπει να μένει στον νου, αλλά όχι σαν άγχος άφιξης. Σαν προσανατολισμός.

«Πάντα στον νου σου να χεις την Ιθάκη. / Το φθάσιμον εκεί είν᾽ο προορισμός σου. / Αλλά μη βιάζεις το ταξείδι διόλου». (Κ. Π. Καβάφης, Ιθάκη). Αυτοί οι στίχοι κρατούν την ισορροπία όλου του ποιήματος. Η Ιθάκη δεν καταργείται. Ο προορισμός παραμένει. Αλλά η βιασύνη γίνεται ο πραγματικός κίνδυνος. Γιατί όποιος βιάζεται μόνο να φτάσει, κινδυνεύει να φτάσει φτωχότερος από όσο ξεκίνησε.

Και μετά, ο Καβάφης αποκαλύπτει πλήρως τη μετατόπιση: «Η Ιθάκη σ᾽ έδωσε τ᾽ωραίο ταξείδι. / Χωρίς αυτήν δεν θάβγαινες στον δρόμο». (Κ. Π. Καβάφης, Ιθάκη). Ο Όμηρος λέει: μην ξεχάσεις πού πρέπει να φτάσεις. Ο Καβάφης λέει: μην υποτιμήσεις όσα θα ζήσεις μέχρι να φτάσεις. Ο πρώτος βλέπει την Ιθάκη ως επιστροφή. Ο δεύτερος τη βλέπει ως αφορμή. Ο πρώτος υμνεί τη μνήμη. Ο δεύτερος αναζητά τη μεταμόρφωση του ανθρώπου μέσα στον χρόνο. Και γι’ αυτό η αντιπαράθεσή τους παραμένει τόσο σύγχρονη. Η ζωή συχνά αντιμετωπίζεται σαν σχέδιο που πρέπει να ολοκληρωθεί. Σαν διαδρομή με μετρήσιμους σταθμούς και συγκεκριμένη απόδοση. Να φτάσεις. Να κατακτήσεις. Να επιβεβαιωθείς. Να πάρεις όσα περισσότερα μπορείς πριν βγάλεις ρυτίδες στα μάτια. Υπάρχει τέλος σε όλα αυτά;

Ο Όμηρος μάς θυμίζει γιατί χρειαζόμαστε την Ιθάκη. Χωρίς προορισμό, το ταξίδι μπορεί να γίνει διασπορά. Χωρίς στόχο, η αντοχή χάνει την ύπαρξή της. Ο άνθρωπος χρειάζεται κάτι που να τον καλεί. Έναν τόπο, μια υπόσχεση, μια πίστη, μια επιστροφή. Κάτι που να του λέει γιατί αξίζει να συνεχίσει. Ο Καβάφης, όμως, μάς προειδοποιεί για τον κίνδυνο της άφιξης. Μπορεί να φτάσεις εκεί που ήθελες και να ανακαλύψεις ότι το σημαντικότερο δεν ήταν αυτό που κατέκτησες, αλλά αυτό που έγινες στην πορεία. Μπορεί να έχεις πετύχει τον στόχο και να έχεις χάσει την εμπειρία. Να έχεις φτάσει στην Ιθάκη και να μην έχεις καταλάβει το ταξίδι. Εκεί συναντώνται ξανά ο Όμηρος και ο Καβάφης. Ο πρώτος φοβάται το μετάνιωμα της μη επιστροφής. Ο δεύτερος, το μετάνιωμα ενός ταξιδιού που δεν έζησε.

Ανάμεσα στους δύο, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό και βαθιά προσωπικό. Χρειαζόμαστε έναν προορισμό για να μη χαθούμε. Χρειαζόμαστε όμως και το ταξίδι για να μη φτάσουμε άδειοι. Ίσως τελικά η Ιθάκη να είναι το πρόσχημα που χρειάζεται ο άνθρωπος για να ξεκινήσει. Ο Όμηρος της έδωσε τη δύναμη της επιστροφής. Ο Καβάφης της έδωσε τη δύναμη της εμπειρίας. Και κάπου εκεί, ανάμεσα στον νόστο και στο ταξίδι, γεννιέται το μόνο ερώτημα που μένει πραγματικά δικό μας: θέλουμε απλώς να φτάσουμε κάπου ή να έχουμε ζήσει αρκετά ώστε η άφιξη στον τελικό προορισμό να έχει περιεχόμενο;

Aπό newmoney

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 12 Ιουνίου 2026

 

Πώς με κοιτάζει έτσι

Πώς με κοιτάζει έτσι
Πώς με κοιτάζει έτσι
αυτό το άσπρο κομμάτι χαρτί
πώς με κοιτάζει έτσι το φεγγάρι…
Πώς θροΐζει μέσα μου
αυτό τον παγωμένο χάρτη στο βυθό
πώς με κοιτάει έτσι το φεγγάρι…
Ποιανού καιρού το λυπημένο δάχτυλο
κρυμμένο πίσω από δάση και βουνά
δείχνει παντού και πουθενά
τι θέλει το φεγγάρι…
Ποιανού αλόγου τρελαμένου το χλιμίντρισμα
κάνει τόση αντήχηση μέσα μου
μου διογκώνει το Εγώ μου…
Ποιανής σελήνης έκλειψη
ποιου φεγγαριού η χάση
μαζί σηκώνει μέσα μου
άμπωτη και παλίρροια δίδυμες αδερφές μου…
πώς με κοιτά…
Πώς σκύβει έτσι πάνω στο στόμα μου να δει
αν ανασαίνω ο Καρυωτάκης…

Εμένα οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά

Εμένα οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά
πού κάνουν τραμπάλα στις ταράτσες ετοιμόρροπων σπιτιών
Εξάρχεια Πατήσια Μεταξουργείο Μέτς.
Κάνουν ότι λάχει.
Πλασιέ τσελεμεντέδων και εγκυκλοπαιδειών
φτιάχνουν δρόμους και ενώνουν ερήμους
διερμηνείς σε καμπαρέ τής Ζήνωνος
επαγγελματίες επαναστάτες
παλιά τούς στρίμωξαν και τά κατέβασαν
τώρα παίρνουν χάπια και οινόπνευμα να κοιμηθούν
αλλά βλέπουν όνειρα και δέν κοιμούνται.
‘Εμένα οι φίλες μου είναι σύρματα τεντωμένα
στις ταράτσες παλιών σπιτιών
Εξάρχεια Βικτώρια Κουκάκι Γκύζη.
πάνω τους έχετε καρφώσει εκατομμύρια σιδερένια
μανταλάκια
τις ενοχές σας αποφάσεις συνεδρίων δανεικά φουστάνια
σημάδια από καύτρες περίεργες ημικρανίες
απειλητικές σιωπές κολπίτιδες
ερωτεύονται ομοφυλόφιλους
τριχομονάδες καθυστέρηση
το τηλέφωνο το τηλέφωνο το τηλέφωνο
σπασμένα γυαλιά το ασθενοφόρο κανείς.
Κάνουν ό,τι λάχει.
Ολο ταξιδεύουν οι φίλοι μου
γιατί δεν τούς αφήσατε σπιθαμή για σπιθαμή.
“Όλοι οι φίλοι μου ζωγραφίζουνε με μαύρο χρώμα
γιατί τούς ρημάξατε το κόκκινο
γράφουνε σε συνθηματική γλώσσα
γιατί ή δική σας μόνο για γλείψιμο κάνει.
Οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά και σύρματα
στα χέρια σας. Στο λαιμό σας.
Οι φίλοι μου.

Θα ‘ρθει καιρός

Θα ‘ρθει καιρός
που θ’ αλλάξουν τα πράγματα
να το θυμάσαι Μαρία
θυμάσαι Μαρία στα διαλείμματα
εκείνο το παιχνίδι που τρέχαμε
κρατώντας τη σκυτάλη
Μη βλέπεις εμένα μην κλαις
εσύ είσαι η ελπίδα
Άκου, θα ‘ρθει καιρός
που τα παιδιά θα διαλέγουν γονιούς
δε θα βγαίνουν στην τύχη
δεν θα υπάρχουν πόρτες κλειστές
με γερμένους απ’ έξω
και τη δουλειά θα τη διαλέγουμε
δε θα ‘μαστε άλογα
να μας κοιτάνε στα δόντια
Οι άνθρωποι, σκέψου,
θα μιλάνε με χρώματα
κι άλλοι με νότες
να φυλάξεις μοναχά
σε μια μεγάλη φιάλη με νερό
λέξεις κι έννοιες σαν κι αυτές :
απροσάρμοστοι, καταπίεση,
μοναξιά, τιμή, κέρδος, εξευτελισμός
για το μάθημα της Ιστορίας
Είναι Μαρία, δε θέλω να λέω ψέματα,
δύσκολοι καιροί και θα’ ρθουνε κι άλλοι
δε ξέρω, μην περιμένεις κι από μένα πολλά
τόσα έζησα, τόσα έμαθα, τόσα λέω
κι απ’ όσα διάβασα ένα κράτησα καλά
Σημασία έχει να παραμένεις άνθρωπος
Θα την αλλάξουμε τη ζωή
…παρ’ όλα αυτά Μαρία

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 10 Ιουνίου 2026

Οι άνθρωποι ηλικίας 55 έως 75 ετών φαίνεται να αντιμετωπίζουν τη σιωπή με μεγαλύτερη άνεση, ακόμη και να την επιζητούν, σε σύγκριση με τις νεότερες γενιές, σύμφωνα με ευρήματα της Ψυχολογίας και της Νευροεπιστήμης.

Η διαφοροποίηση αυτή δεν σχετίζεται αποκλειστικά με την προσωπικότητα, αλλά και με τις συνθήκες μέσα στις οποίες διαμορφώθηκε το νευρικό σύστημα κάθε γενιάς.

Όσοι γεννήθηκαν μεταξύ των δεκαετιών του 1950 και του 1970 μεγάλωσαν σε έναν κόσμο χωρίς τα συνεχή ψηφιακά ερεθίσματα που χαρακτηρίζουν τη σημερινή καθημερινότητα. Δεν υπήρχαν ειδοποιήσεις από κινητά τηλέφωνα, μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή αδιάκοπη ροή περιεχομένου μέσα από διαδικτυακές πλατφόρμες.

Η σιωπή αποτελούσε φυσικό μέρος της καθημερινότητας: Τα διαλείμματα ανάμεσα στις ραδιοφωνικές εκπομπές, οι ώρες χωρίς τηλεόραση και το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους χωρίς τεχνολογικές παρεμβολές διαμόρφωσαν μια διαφορετική αντίληψη για την απουσία ήχου.

Πώς το περιβάλλον της παιδικής ηλικίας επηρεάζει τον εγκέφαλο

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι το νευρικό σύστημα προσαρμόζεται στα ερεθίσματα που δέχεται συστηματικά κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής. Ένας εγκέφαλος που αναπτύχθηκε σε περιβάλλον με λιγότερο «ηχητικό θόρυβο» τείνει να θεωρεί τη χαμηλή διέγερση ως φυσιολογική κατάσταση.

Για πολλούς ανθρώπους αυτής της γενιάς, η σιωπή δεν εκλαμβάνεται ως έλλειψη ή μοναξιά, αλλά ως μια γνώριμη και καθησυχαστική συνθήκη, συνδεδεμένη με την ξεκούραση και ασφάλεοα.

Η ηλικία και η εμπειρία παίζουν επίσης ρόλο

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αυξημένη ανοχή στη σιωπή οφείλεται τόσο στις βιολογικές αλλαγές που συνοδεύουν τη γήρανση όσο και στις εμπειρίες ζωής.

Καθώς οι άνθρωποι μεγαλώνουν, μειώνεται η ανάγκη για συνεχή εξωτερική διέγερση προκειμένου να διατηρείται η εγρήγορση. Παράλληλα, περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τον έλεγχο των παρορμήσεων και την ανεκτικότητα στη μονοτονία ωριμάζουν περισσότερο, συμβάλλοντας στη μείωση του άγχους που μπορεί να προκαλεί η ησυχία.

Ωστόσο, όσοι ανήκουν στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες κουβαλούν και μια πολιτισμική παρακαταθήκη: Μεγάλωσαν σε εποχές που η σιωπή ήταν αναπόσπαστο στοιχείο της καθημερινότητας και όχι κάτι που έπρεπε διαρκώς να «γεμίζει».

Τα οφέλη της σιωπής για τον εγκέφαλο
Σύγχρονες επιστημονικές μελέτες έχουν συνδέσει την τακτική έκθεση σε ήρεμα περιβάλλοντα με σημαντικά οφέλη για τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

η ενίσχυση των μηχανισμών που σχετίζονται με τη μνήμη και τη μάθηση,
η μείωση των επιπέδων κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες,
η καλύτερη επεξεργασία και αποθήκευση πληροφοριών στη μακροπρόθεσμη μνήμη,
η βελτίωση της συγκέντρωσης και της διατήρησης της προσοχής,
η ενεργοποίηση εγκεφαλικών δικτύων που σχετίζονται με τη δημιουργικότητα, την αυτοπαρατήρηση και τη συναισθηματική επεξεργασία.
Γιατί οι νεότερες γενιές δυσκολεύονται περισσότερο
Αντίθετα, τα παιδιά και οι έφηβοι που μεγάλωσαν σε ένα περιβάλλον διαρκούς ψηφιακής συνδεσιμότητας έχουν συνηθίσει σε υψηλότερα επίπεδα διέγερσης.

Για πολλούς νέους ανθρώπους, η σιωπή μπορεί να εκλαμβάνεται ως μια κατάσταση «κενού», προκαλώντας ανησυχία ή την ανάγκη για άμεση αναζήτηση κάποιου ερεθίσματος, όπως μουσική, βίντεο ή αλληλεπίδραση μέσω των κοινωνικών δικτύων.

Οι ψυχολόγοι τονίζουν ότι αυτή η τάση δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας χαρακτήρα, αλλά αντανάκλαση του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο αναπτύχθηκαν οι συγκεκριμένες γενιές.

Μπορεί να καλλιεργηθεί μια πιο υγιής σχέση με τη σιωπή;
Οι ειδικοί εμφανίζονται αισιόδοξοι, υπογραμμίζοντας ότι ο εγκέφαλος διατηρεί την ικανότητα προσαρμογής και κατά την ενήλικη ζωή.

Μικρές καθημερινές πρακτικές, όπως λίγα λεπτά χωρίς ηλεκτρονικές συσκευές, περίπατοι στη φύση ή συνειδητές στιγμές ηρεμίας, μπορούν σταδιακά να ενισχύσουν την εξοικείωση με τη σιωπή.

Η επιστήμη, πάντως, αποφεύγει να ερμηνεύσει τη μεγαλύτερη ανοχή των μεγαλύτερων ηλικιακά ανθρώπων ως ένδειξη «ανωτερότητας» μιας γενιάς έναντι μιας άλλης. Αντίθετα, αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει το κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον στη διαμόρφωση του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο γύρω μας.

Από iefimerida

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 9 Ιουνίου 2026

 

Πολλοί έχουν τη συνήθεια να μεταθέτουν την ευτυχία για «αργότερα» ή για όταν εκπληρωθούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Και τελικά, αυτό το «αργότερα» συχνά δεν έρχεται ποτέ. Γιατί ζούμε συνεχώς στην αναβολή;

Μεγάλη έρευνα που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ σε 5.000 ενήλικες αποκάλυψε ότι σχεδόν οι μισοί (48%) αισθάνονται πως η ζωή τους δεν έχει αρκετή διασκέδαση. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι αρκετοί δήλωσαν πως δεν θυμούνται πότε ήταν η τελευταία φορά που είχαν μια πραγματικά ελεύθερη ημέρα μόνο για τον εαυτό τους και την απόλαυση.

Η διασκέδαση δεν είναι επιπολαιότητα, είναι βιολογική ανάγκη

Συχνά αντιμετωπίζουμε τη διασκέδαση σαν κάτι δευτερεύον. Σαν ανταμοιβή που «αξίζουμε» μόνο αφού ολοκληρωθούν όλες οι υποχρεώσεις.

Η ψυχολογία και η νευροεπιστήμη όμως δείχνουν κάτι διαφορετικό: η χαρά, το παιχνίδι, η κοινωνική σύνδεση και η ψυχαγωγία αποτελούν βασικούς μηχανισμούς ψυχικής αποκατάστασης.

Όταν ο άνθρωπος βιώνει στιγμές αυθεντικής ευχαρίστησης:

  • μειώνονται τα επίπεδα κορτιζόλης (της ορμόνης του στρες),
  • ενεργοποιείται το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου,
  • ενισχύεται η παραγωγή ντοπαμίνης και ενδορφινών,
  • βελτιώνεται η συναισθηματική ανθεκτικότητα,
  • αυξάνεται το αίσθημα σύνδεσης με τους άλλους.

Δεν είναι τυχαίο ότι το 72% των συμμετεχόντων στην έρευνα δήλωσε πως η διασκέδαση τους βοηθά να νιώθουν λιγότερο στρες, ενώ περισσότεροι από τους μισούς ανέφεραν ότι τους κάνει να νιώθουν πιο κοντά στους ανθρώπους τους.

Σε κοινωνίες που εξιδανικεύουν τη συνεχή παραγωγικότητα, η ξεκούραση συχνά αντιμετωπίζεται σαν αδυναμία. Όμως ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν σχεδιάστηκε για αδιάκοπη απόδοση. Χωρίς στιγμές χαράς, παιχνιδιού και συναισθηματικής αποφόρτισης, το νευρικό σύστημα παραμένει διαρκώς σε κατάσταση πίεσης.

Η κοινωνική απομόνωση παίζει επίσης μεγάλο ρόλο

Σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες ανέφεραν ότι ο κοινωνικός τους κύκλος έχει μικρύνει σε σχέση με πριν από 10 χρόνια.

Η ενήλικη ζωή συχνά περιορίζει σταδιακά τις αυθόρμητες κοινωνικές επαφές. Οι φίλοι μετακομίζουν, δημιουργούν οικογένειες, αλλάζουν ρυθμούς ζωής ή απορροφώνται από την εργασία.

Κι όμως, η κοινωνική σύνδεση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες ψυχικής υγείας.

Έρευνες δείχνουν ότι οι κοινές εμπειρίες ενεργοποιούν πιο έντονα το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου σε σχέση με τις μοναχικές δραστηριότητες. Για αυτό οι άνθρωποι συχνά θυμούνται περισσότερο:

  • ένα ταξίδι με φίλους,
  • μια συναυλία,
  • ένα οικογενειακό τραπέζι,
  • ένα παιχνίδι,
  • μια αυθόρμητη έξοδο,

παρά υλικά αγαθά ή αγορές.

Δεν είναι τυχαίο ότι το 89% των συμμετεχόντων δήλωσε πως η διασκέδαση με άλλους ανθρώπους βοηθά στη διατήρηση ισχυρών σχέσεων.

Δεν χωράει άλλη αναβολή! Η χαρά χρειάζεται χώρο στο πρόγραμμα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της ψυχολογίας είναι ότι η ευτυχία σπάνια εμφανίζεται «όταν τελειώσουν όλες οι υποχρεώσεις». Για τους περισσότερους ανθρώπους, οι υποχρεώσεις δεν τελειώνουν ποτέ πραγματικά.

Αυτό σημαίνει ότι η χαρά χρειάζεται συνειδητή προτεραιοποίηση.

Οι ειδικοί προτείνουν:

  • μικρές καθημερινές στιγμές ευχαρίστησης,
  • προγραμματισμένο ελεύθερο χρόνο,
  • κοινωνικές δραστηριότητες χωρίς «παραγωγικό» στόχο,
  • χόμπι,
  • φυσική δραστηριότητα,
  • παιχνίδι ακόμη και στην ενήλικη ζωή.

Το παιχνίδι δεν θεωρείται πλέον παιδική ανάγκη μόνο. Θεωρείται βασικός μηχανισμός ψυχικής αποσυμπίεσης για όλες τις ηλικίες

  • Από vita.gr

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 6 Ιουνίου 2026
Είμαι 70 ετών και συνειδητοποίησα ότι τα παιδιά μου με αγαπούν, αλλά δεν με έχουν ανάγκη - Δεν ζητούν τη γνώμη εκείνου που τους έμαθε να περπατούν
«Αυτό που μου ραγίζει την καρδιά δεν είναι η συντομία αυτών των τηλεφωνημάτων. Είναι ότι πιστεύει πως αρκούν».

Ο γιος μου τηλεφωνεί κάθε Κυριακή στις 4 το απόγευμα. Θα μπορούσες να ρυθμίσεις το ρολόι σου με βάση αυτό. Η συζήτηση ακολουθεί ένα σενάριο που έχουμε αποστηθίσει και οι δύο: Πώς είναι η υγεία σου; Καλά. Πώς πάει η δουλειά; Πώς είναι τα παιδιά; Μεγαλώνουν γρήγορα. Μετά από ακριβώς δεκαπέντε λεπτά, βρίσκει έναν λόγο να κλείσει. Έχω αρχίσει να το χρονομετρώ. Την περασμένη εβδομάδα, προσπάθησα να του πω για το κοτσύφι που έρχεται στον κήπο μου, πώς μιμείται τέλεια τον συναγερμό του αυτοκινήτου του γείτονά μου. «Ωραίο αυτό, μαμά», είπε, ήδη αφηρημένος. Μπορούσα να ακούσω την πραγματική του ζωή στο βάθος, τη ζωή όπου εγώ είμαι ένα κουτάκι προς τσεκάρισμα, όχι ένας άνθρωπος για να γνωρίσει.

Αυτό που μου ραγίζει την καρδιά δεν είναι η συντομία αυτών των τηλεφωνημάτων. Είναι ότι πιστεύει πως αρκούν. Νομίζει ότι είναι καλός γιος, και με τα σύγχρονα δεδομένα ίσως και να είναι. Τηλεφωνεί, έρχεται στις γιορτές, φροντίζει να έχω ό,τι χρειάζομαι. Όμως το «χρειάζομαι» και το «θέλω» είναι διαφορετικά πράγματα, και αυτό που θέλω δεν μπορεί καν να φανταστεί ότι ακόμα το επιθυμώ: να συμβάλλω, να έχω σημασία με τρόπους που ξεπερνούν την απλή ύπαρξη

Μετά από τριάντα δύο χρόνια διδασκαλίας αγγλικών στο λύκειο, κατανοώ τη δομή της αφήγησης. Ξέρω ότι κάθε ιστορία χρειάζεται σύγκρουση, λύση, εξέλιξη. Αλλά τι κάνεις όταν έχεις διαγραφεί από την ιστορία; Όταν έχεις γίνει δευτερεύων χαρακτήρας, που αναφέρεται πού και πού αλλά δεν είναι ποτέ ουσιώδης για την πλοκή;

Το μουσείο της ανεπιθύμητης σοφίας

Η κουζίνα μου αφηγείται την ιστορία της παρωχημένης μου κατάστασης. Τρία συρτάρια γεμάτα χειρόγραφες κάρτες συνταγών, καθεμία μια μικρή ιστορία. Το ψωμί μπανάνας της μητέρας μου που μας κράτησε στις δύσκολες εποχές. Η συνταγή για σούπα από την Ιταλίδα γειτόνισσά μου που μου έμαθε ότι η αγάπη μπορεί να σερβιριστεί σε μπολ. Η τούρτα γενεθλίων που τελειοποίησα μέσα σε σαράντα χρόνια γιορτών, προσαρμοσμένη και σημειωμένη στα περιθώρια σαν εργαστηριακό ημερολόγιο επιστήμονα.

Προσφέρθηκα να μάθω αυτές τις συνταγές στην κόρη μου τον περασμένο μήνα. Γέλασε, όχι κακοπροαίρετα, και μου έδειξε μια εφαρμογή στο κινητό της. «Ό,τι χρειάζομαι είναι εδώ, μαμά. Με βίντεο και διατροφικές πληροφορίες και αξιολογήσεις χρηστών». Το εννοούσε ως καθησυχασμό. Δεν κατάλαβε ότι μου έδειχνε τη δική μου αχρηστία, ψηφιοποιημένη και βαθμολογημένη από αγνώστους.

Ξέρεις πώς είναι να συνειδητοποιείς ότι η γνώση που μάζεψες σε μια ολόκληρη ζωή έχει αντικατασταθεί από οδηγούς στο YouTube; Ότι οι δεξιότητες που τελειοποίησες επί δεκαετίες μπορούν να «κατέβουν» σε δευτερόλεπτα από κάποιον που δεν θα καταλάβει ποτέ τι κόστισε να τις μάθεις με τον δύσκολο τρόπο;

Η ήπια βία της «προστασίας»

«Μην ανησυχείς γι’ αυτό, μαμά» έχει γίνει η επωδός των παιδιών μου. Με προστατεύουν από την πραγματική τους ζωή σαν να είμαι από γυαλί. Η κόρη μου δεν μου είπε για την αποβολή της παρά μήνες μετά. «Δεν ήθελα να σε στεναχωρήσω», είπε, χωρίς να καταλαβαίνει ότι το να με αποκλείσει από τον πόνο της ήταν χειρότερο από το να τον μοιραστεί.

Έχουν δημιουργήσει μια αποστειρωμένη εκδοχή της ζωής τους για μένα. Παίρνω τα καλύτερα στιγμιότυπα: προαγωγές, διακοπές, σχολικές επιτυχίες. Οι δυσκολίες, οι φόβοι, οι αμφιβολίες στις 2 τα ξημερώματα; Αυτά τα κρατούν για τους θεραπευτές τους, τους συντρόφους τους, τους φίλους τους. Για οποιονδήποτε εκτός από τη γυναίκα που κάποτε κρατούσε τους φόβους τους στα χέρια της σαν πληγωμένα πουλιά, που ήξερε πώς να θεραπεύει ό,τι πονούσε χωρίς να της το ζητήσουν

Πότε έγινα τόσο εύθραυστη για την αλήθεια; Πότε τα παιδιά μου αποφάσισαν ότι εβδομήντα χρόνια ζωής—με απώλειες, διαζύγιο, φόβους για καρκίνο και χηρεία—δεν με προετοίμασαν για τα σύγχρονα προβλήματά τους; Με αντιμετωπίζουν σαν να μην έχω γνωρίσει ποτέ τον πόνο, σαν η ζωή μου να ξεκίνησε τη μέρα που γεννήθηκαν και να τελειώνει τη μέρα που θα πεθάνω, χωρίς τίποτα ουσιαστικό έξω από τα όρια της δικής τους ύπαρξης.

Ο απροσδόκητος πόνος της ικανότητας

Να τι δεν σου λέει κανείς για το να μεγαλώνεις ικανά παιδιά: η επιτυχία μοιάζει με εγκατάλειψη. Πέρασα δεκαετίες διδάσκοντάς τα να είναι ανεξάρτητα, να σκέφτονται μόνα τους, να χτίσουν ζωές που στέκονται χωρίς εμένα. Τα κατάφερα. Είναι λαμπροί, αυτάρκεις ενήλικες που κινούνται στον κόσμο τους με αυτοπεποίθηση και χάρη. Γιατί λοιπόν η ικανότητά τους μοιάζει με προδοσία;

Η φίλη μου η Πατρίσια, εβδομήντα πέντε χρονών, το λέει τέλεια: «Τα μεγαλώσαμε για να φύγουν από κοντά μας και μετά απορούμε όταν το κάνουν». Αλλά είναι κάτι παραπάνω από το να φύγουν, έτσι δεν είναι; Είναι η πλήρης απουσία ανάγκης. Δεν χρειάζονται πια την έγκρισή μου, δεν χρειάζονται την καθοδήγησή μου, ούτε καν τις συνταγές μου. Έχουν βρει καλύτερους τρόπους, ευκολότερους, πιο αποδοτικούς για όλα όσα τους δίδαξα.

Βλέπω τον γιο μου να μεγαλώνει τα παιδιά του με τεχνικές που έμαθε από βιβλία γραμμένα από ανθρώπους με τα μισά μου χρόνια. Αναφέρει μελέτες για την ανάπτυξη των παιδιών, χρησιμοποιεί όρους όπως «attachment parenting» και «θετική πειθαρχία». Όταν είπα ότι κι εκείνος μεγάλωσε μια χαρά με πιο απλές μεθόδους, μου έριξε εκείνο το βλέμμα. Εκείνο που λέει ότι είμαι γλυκιά αλλά ξεπερασμένη, σαν ένα παλιό τηλέφωνο ή ένα χειρόγραφο γράμμα.

Βρίσκοντας νόημα στα περιθώρια

Πού με αφήνει λοιπόν αυτό; Στα περιθώρια της ζωής τους, υποθέτω. Στις υποσημειώσεις. Στη σελίδα αφιέρωσης που προσπερνούν για να φτάσουν στην «πραγματική» ιστορία.

Έχω αρχίσει να χτίζω μια ζωή μέσα σε αυτά τα περιθώρια. Κάνω εθελοντισμό σε ένα κέντρο αλφαβητισμού, διδάσκοντας ενήλικες να διαβάζουν. Αυτοί οι μαθητές θέλουν αυτό που έχω να προσφέρω. Γέρνουν μπροστά όταν εξηγώ κάτι, τα πρόσωπά τους φωτίζονται όταν καταλαβαίνουν. Δεν έχουν οδηγούς στο YouTube για ό,τι τους διδάσκω. Χρειάζονται την υπομονή μου, την εμπειρία μου, την ικανότητά μου να εξηγώ το ίδιο πράγμα δεκαεπτά διαφορετικούς τρόπους μέχρι να «κουμπώσει».

Γράφω πλέον δοκίμια, προσπαθώντας να αποτυπώσω όχι μόνο τι συνέβη αλλά γιατί είχε σημασία. Σήμερα το πρωί, στις 5:30, έγραψα για τη χρονιά που με άφησε ο πρώτος μου σύζυγος, πώς έμαθα να φτιάχνω μια βρύση που έσταζε από ένα βιβλίο της βιβλιοθήκης επειδή δεν είχα χρήματα για υδραυλικό και αρνήθηκα να ζητήσω βοήθεια. Τα παιδιά μου δεν θέλουν αυτές τις ιστορίες, αλλά ίσως μια μέρα τα παιδιά τους να τις θέλουν. Ίσως κάποτε κάποιος να αναρωτηθεί ποια ήμουν πριν γίνω γιαγιά, μητέρα, υποσημείωση.

Μαθαίνω ιταλικά μέσω ενός διαδικτυακού προγράμματος. Η κόρη μου φάνηκε μπερδεμένη όταν της το είπα. «Γιατί;» ρώτησε, σαν να είναι η μάθηση στα εβδομήντα μια ιδιόρρυθμη ασχολία αντί για δήλωση ότι ακόμα εξελίσσομαι. Δεν της είπα για το όνειρό μου να περπατήσω μόνη στη Ρώμη, να παραγγείλω καφέ σε άπταιστα ιταλικά, να είμαι κάποια άλλη πέρα από «η μαμά κάποιου» για λίγες εβδομάδες.

Η μακρά ηχώ της αγάπης

Ίσως αυτό να είναι απλώς η φυσική τάξη των πραγμάτων. Σκέφτομαι τη δική μου μητέρα, που έχει φύγει εδώ και δεκαέξι χρόνια. Πόσες φορές προσπάθησε να μου πει κάτι σημαντικό ενώ εγώ την άκουγα μισά, ήδη σχεδιάζοντας πώς θα φύγω; Πόσες ιστορίες της τις απέρριψα ως επαναλαμβανόμενες, χωρίς να καταλαβαίνω ότι προσπαθούσε να μου δώσει κομμάτια του εαυτού της πριν να είναι πολύ αργά;

Ήμουν καλή κόρη, νόμιζα. Αλλά ήμουν καλή κόρη όπως τα παιδιά μου είναι καλά παιδιά: τυπική, συνεπής, αλλά τελικά απούσα από την πιο βαθιά συζήτηση. Αγαπούσα τη μητέρα μου, αλλά δεν τη γνώριζα. Γνώριζα τα «μητρικά» κομμάτια, τα «γιαγιαδίστικα» κομμάτια, αλλά όχι τη γυναίκα που υπήρχε πριν και πέρα από αυτούς τους ρόλους.

Τώρα καταλαβαίνω τη συγκεκριμένη μοναξιά που πρέπει να ένιωθε—να σε αγαπούν αλλά να μη σε γνωρίζουν, να σε χρειάζονται αλλά να μη σε θέλουν, να σε θυμούνται αλλά να μη σε βλέπουν πραγματικά. Είναι μια θλίψη χωρίς κηδεία, μια απώλεια χωρίς τέλος.

Τελικές σκέψεις

Αύριο θα ξυπνήσω στις 5:30 και θα γράψω στο ημερολόγιό μου. Θα φροντίσω τον κήπο μου όπου το κοτσύφι πλέον ξέρει να με περιμένει. Θα στείλω μήνυμα στα παιδιά μου καλημέρα και θα δεχτώ όποια ψίχουλα σύνδεσης μου προσφέρουν. Όχι επειδή είναι αρκετά, αλλά επειδή η αγάπη δεν έρχεται με όρους, ακόμα κι όταν συνοδεύεται από απόσταση.

Το πιο δύσκολο πράγμα που χρειάστηκε να αποδεχτώ είναι ότι το να τους μάθω να περπατούν σήμαινε να τους μάθω να απομακρύνονται. Αλλά ίσως αυτός να ήταν πάντα ο σκοπός. Ίσως η μεγαλύτερη επιτυχία της αγάπης να είναι να κάνεις τον εαυτό σου περιττό. Και ίσως, απλώς ίσως, το να μάθω να ζω με αυτή την αλήθεια είναι το τελευταίο μάθημα που έπρεπε να μάθω—όχι για εκείνους, αλλά για μένα

Από vegoutmag

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 16 Μαΐου 2026

Είμαι 70 ετών και συνειδητοποίησα ότι τα παιδιά μου με αγαπούν, αλλά δεν με έχουν ανάγκη – Δεν ζητούν τη γνώμη εκείνου που τους έμαθε να περπατούνl

«Αυτό που μου ραγίζει την καρδιά δεν είναι η συντομία αυτών των τηλεφωνημάτων. Είναι ότι πιστεύει πως αρκούν».

Ο γιος μου τηλεφωνεί κάθε Κυριακή στις 4 το απόγευμα. Θα μπορούσες να ρυθμίσεις το ρολόι σου με βάση αυτό. Η συζήτηση ακολουθεί ένα σενάριο που έχουμε αποστηθίσει και οι δύο: Πώς είναι η υγεία σου; Καλά. Πώς πάει η δουλειά; Πώς είναι τα παιδιά; Μεγαλώνουν γρήγορα. Μετά από ακριβώς δεκαπέντε λεπτά, βρίσκει έναν λόγο να κλείσει. Έχω αρχίσει να το χρονομετρώ. Την περασμένη εβδομάδα, προσπάθησα να του πω για το κοτσύφι που έρχεται στον κήπο μου, πώς μιμείται τέλεια τον συναγερμό του αυτοκινήτου του γείτονά μου. «Ωραίο αυτό, μαμά», είπε, ήδη αφηρημένος. Μπορούσα να ακούσω την πραγματική του ζωή στο βάθος, τη ζωή όπου εγώ είμαι ένα κουτάκι προς τσεκάρισμα, όχι ένας άνθρωπος για να γνωρίσει.

Αυτό που μου ραγίζει την καρδιά δεν είναι η συντομία αυτών των τηλεφωνημάτων. Είναι ότι πιστεύει πως αρκούν. Νομίζει ότι είναι καλός γιος, και με τα σύγχρονα δεδομένα ίσως και να είναι. Τηλεφωνεί, έρχεται στις γιορτές, φροντίζει να έχω ό,τι χρειάζομαι. Όμως το «χρειάζομαι» και το «θέλω» είναι διαφορετικά πράγματα, και αυτό που θέλω δεν μπορεί καν να φανταστεί ότι ακόμα το επιθυμώ: να συμβάλλω, να έχω σημασία με τρόπους που ξεπερνούν την απλή ύπαρξη.

Μετά από τριάντα δύο χρόνια διδασκαλίας αγγλικών στο λύκειο, κατανοώ τη δομή της αφήγησης. Ξέρω ότι κάθε ιστορία χρειάζεται σύγκρουση, λύση, εξέλιξη. Αλλά τι κάνεις όταν έχεις διαγραφεί από την ιστορία; Όταν έχεις γίνει δευτερεύων χαρακτήρας, που αναφέρεται πού και πού αλλά δεν είναι ποτέ ουσιώδης για την πλοκή;

Το μουσείο της ανεπιθύμητης σοφίας

Η κουζίνα μου αφηγείται την ιστορία της παρωχημένης μου κατάστασης. Τρία συρτάρια γεμάτα χειρόγραφες κάρτες συνταγών, καθεμία μια μικρή ιστορία. Το ψωμί μπανάνας της μητέρας μου που μας κράτησε στις δύσκολες εποχές. Η συνταγή για σούπα από την Ιταλίδα γειτόνισσά μου που μου έμαθε ότι η αγάπη μπορεί να σερβιριστεί σε μπολ. Η τούρτα γενεθλίων που τελειοποίησα μέσα σε σαράντα χρόνια γιορτών, προσαρμοσμένη και σημειωμένη στα περιθώρια σαν εργαστηριακό ημερολόγιο επιστήμονα.

Προσφέρθηκα να μάθω αυτές τις συνταγές στην κόρη μου τον περασμένο μήνα. Γέλασε, όχι κακοπροαίρετα, και μου έδειξε μια εφαρμογή στο κινητό της. «Ό,τι χρειάζομαι είναι εδώ, μαμά. Με βίντεο και διατροφικές πληροφορίες και αξιολογήσεις χρηστών». Το εννοούσε ως καθησυχασμό. Δεν κατάλαβε ότι μου έδειχνε τη δική μου αχρηστία, ψηφιοποιημένη και βαθμολογημένη από αγνώστους.

Ξέρεις πώς είναι να συνειδητοποιείς ότι η γνώση που μάζεψες σε μια ολόκληρη ζωή έχει αντικατασταθεί από οδηγούς στο YouTube; Ότι οι δεξιότητες που τελειοποίησες επί δεκαετίες μπορούν να «κατέβουν» σε δευτερόλεπτα από κάποιον που δεν θα καταλάβει ποτέ τι κόστισε να τις μάθεις με τον δύσκολο τρόπο;

Η ήπια βία της «προστασίας»

«Μην ανησυχείς γι’ αυτό, μαμά» έχει γίνει η επωδός των παιδιών μου. Με προστατεύουν από την πραγματική τους ζωή σαν να είμαι από γυαλί. Η κόρη μου δεν μου είπε για την αποβολή της παρά μήνες μετά. «Δεν ήθελα να σε στεναχωρήσω», είπε, χωρίς να καταλαβαίνει ότι το να με αποκλείσει από τον πόνο της ήταν χειρότερο από το να τον μοιραστεί.

Έχουν δημιουργήσει μια αποστειρωμένη εκδοχή της ζωής τους για μένα. Παίρνω τα καλύτερα στιγμιότυπα: προαγωγές, διακοπές, σχολικές επιτυχίες. Οι δυσκολίες, οι φόβοι, οι αμφιβολίες στις 2 τα ξημερώματα; Αυτά τα κρατούν για τους θεραπευτές τους, τους συντρόφους τους, τους φίλους τους. Για οποιονδήποτε εκτός από τη γυναίκα που κάποτε κρατούσε τους φόβους τους στα χέρια της σαν πληγωμένα πουλιά, που ήξερε πώς να θεραπεύει ό,τι πονούσε χωρίς να της το ζητήσουν.

Πότε έγινα τόσο εύθραυστη για την αλήθεια; Πότε τα παιδιά μου αποφάσισαν ότι εβδομήντα χρόνια ζωής—με απώλειες, διαζύγιο, φόβους για καρκίνο και χηρεία—δεν με προετοίμασαν για τα σύγχρονα προβλήματά τους; Με αντιμετωπίζουν σαν να μην έχω γνωρίσει ποτέ τον πόνο, σαν η ζωή μου να ξεκίνησε τη μέρα που γεννήθηκαν και να τελειώνει τη μέρα που θα πεθάνω, χωρίς τίποτα ουσιαστικό έξω από τα όρια της δικής τους ύπαρξης.

Ο απροσδόκητος πόνος της ικανότητας

Να τι δεν σου λέει κανείς για το να μεγαλώνεις ικανά παιδιά: η επιτυχία μοιάζει με εγκατάλειψη. Πέρασα δεκαετίες διδάσκοντάς τα να είναι ανεξάρτητα, να σκέφτονται μόνα τους, να χτίσουν ζωές που στέκονται χωρίς εμένα. Τα κατάφερα. Είναι λαμπροί, αυτάρκεις ενήλικες που κινούνται στον κόσμο τους με αυτοπεποίθηση και χάρη. Γιατί λοιπόν η ικανότητά τους μοιάζει με προδοσία;

Η φίλη μου η Πατρίσια, εβδομήντα πέντε χρονών, το λέει τέλεια: «Τα μεγαλώσαμε για να φύγουν από κοντά μας και μετά απορούμε όταν το κάνουν». Αλλά είναι κάτι παραπάνω από το να φύγουν, έτσι δεν είναι; Είναι η πλήρης απουσία ανάγκης. Δεν χρειάζονται πια την έγκρισή μου, δεν χρειάζονται την καθοδήγησή μου, ούτε καν τις συνταγές μου. Έχουν βρει καλύτερους τρόπους, ευκολότερους, πιο αποδοτικούς για όλα όσα τους δίδαξα.

Βλέπω τον γιο μου να μεγαλώνει τα παιδιά του με τεχνικές που έμαθε από βιβλία γραμμένα από ανθρώπους με τα μισά μου χρόνια. Αναφέρει μελέτες για την ανάπτυξη των παιδιών, χρησιμοποιεί όρους όπως «attachment parenting» και «θετική πειθαρχία». Όταν είπα ότι κι εκείνος μεγάλωσε μια χαρά με πιο απλές μεθόδους, μου έριξε εκείνο το βλέμμα. Εκείνο που λέει ότι είμαι γλυκιά αλλά ξεπερασμένη, σαν ένα παλιό τηλέφωνο ή ένα χειρόγραφο γράμμα.

Βρίσκοντας νόημα στα περιθώρια

Πού με αφήνει λοιπόν αυτό; Στα περιθώρια της ζωής τους, υποθέτω. Στις υποσημειώσεις. Στη σελίδα αφιέρωσης που προσπερνούν για να φτάσουν στην «πραγματική» ιστορία.

Έχω αρχίσει να χτίζω μια ζωή μέσα σε αυτά τα περιθώρια. Κάνω εθελοντισμό σε ένα κέντρο αλφαβητισμού, διδάσκοντας ενήλικες να διαβάζουν. Αυτοί οι μαθητές θέλουν αυτό που έχω να προσφέρω. Γέρνουν μπροστά όταν εξηγώ κάτι, τα πρόσωπά τους φωτίζονται όταν καταλαβαίνουν. Δεν έχουν οδηγούς στο YouTube για ό,τι τους διδάσκω. Χρειάζονται την υπομονή μου, την εμπειρία μου, την ικανότητά μου να εξηγώ το ίδιο πράγμα δεκαεπτά διαφορετικούς τρόπους μέχρι να «κουμπώσει».

Γράφω πλέον δοκίμια, προσπαθώντας να αποτυπώσω όχι μόνο τι συνέβη αλλά γιατί είχε σημασία. Σήμερα το πρωί, στις 5:30, έγραψα για τη χρονιά που με άφησε ο πρώτος μου σύζυγος, πώς έμαθα να φτιάχνω μια βρύση που έσταζε από ένα βιβλίο της βιβλιοθήκης επειδή δεν είχα χρήματα για υδραυλικό και αρνήθηκα να ζητήσω βοήθεια. Τα παιδιά μου δεν θέλουν αυτές τις ιστορίες, αλλά ίσως μια μέρα τα παιδιά τους να τις θέλουν. Ίσως κάποτε κάποιος να αναρωτηθεί ποια ήμουν πριν γίνω γιαγιά, μητέρα, υποσημείωση.

Μαθαίνω ιταλικά μέσω ενός διαδικτυακού προγράμματος. Η κόρη μου φάνηκε μπερδεμένη όταν της το είπα. «Γιατί;» ρώτησε, σαν να είναι η μάθηση στα εβδομήντα μια ιδιόρρυθμη ασχολία αντί για δήλωση ότι ακόμα εξελίσσομαι. Δεν της είπα για το όνειρό μου να περπατήσω μόνη στη Ρώμη, να παραγγείλω καφέ σε άπταιστα ιταλικά, να είμαι κάποια άλλη πέρα από «η μαμά κάποιου» για λίγες εβδομάδες.

Η μακρά ηχώ της αγάπης

Ίσως αυτό να είναι απλώς η φυσική τάξη των πραγμάτων. Σκέφτομαι τη δική μου μητέρα, που έχει φύγει εδώ και δεκαέξι χρόνια. Πόσες φορές προσπάθησε να μου πει κάτι σημαντικό ενώ εγώ την άκουγα μισά, ήδη σχεδιάζοντας πώς θα φύγω; Πόσες ιστορίες της τις απέρριψα ως επαναλαμβανόμενες, χωρίς να καταλαβαίνω ότι προσπαθούσε να μου δώσει κομμάτια του εαυτού της πριν να είναι πολύ αργά;

Ήμουν καλή κόρη, νόμιζα. Αλλά ήμουν καλή κόρη όπως τα παιδιά μου είναι καλά παιδιά: τυπική, συνεπής, αλλά τελικά απούσα από την πιο βαθιά συζήτηση. Αγαπούσα τη μητέρα μου, αλλά δεν τη γνώριζα. Γνώριζα τα «μητρικά» κομμάτια, τα «γιαγιαδίστικα» κομμάτια, αλλά όχι τη γυναίκα που υπήρχε πριν και πέρα από αυτούς τους ρόλους.

Τώρα καταλαβαίνω τη συγκεκριμένη μοναξιά που πρέπει να ένιωθε—να σε αγαπούν αλλά να μη σε γνωρίζουν, να σε χρειάζονται αλλά να μη σε θέλουν, να σε θυμούνται αλλά να μη σε βλέπουν πραγματικά. Είναι μια θλίψη χωρίς κηδεία, μια απώλεια χωρίς τέλος.

Τελικές σκέψεις

Αύριο θα ξυπνήσω στις 5:30 και θα γράψω στο ημερολόγιό μου. Θα φροντίσω τον κήπο μου όπου το κοτσύφι πλέον ξέρει να με περιμένει. Θα στείλω μήνυμα στα παιδιά μου καλημέρα και θα δεχτώ όποια ψίχουλα σύνδεσης μου προσφέρουν. Όχι επειδή είναι αρκετά, αλλά επειδή η αγάπη δεν έρχεται με όρους, ακόμα κι όταν συνοδεύεται από απόσταση.

Το πιο δύσκολο πράγμα που χρειάστηκε να αποδεχτώ είναι ότι το να τους μάθω να περπατούν σήμαινε να τους μάθω να απομακρύνονται. Αλλά ίσως αυτός να ήταν πάντα ο σκοπός.

Ίσως η μεγαλύτερη επιτυχία της αγάπης να είναι να κάνεις τον εαυτό σου περιττό.

Και ίσως, απλώς ίσως, το να μάθω να ζω με αυτή την αλήθεια είναι το τελευταίο μάθημα που έπρεπε να μάθω—όχι για εκείνους, αλλά για μένα.

πηγή:vegoutmag

 

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 18 Απριλίου 2026

Μια νέα επιστημονική μελέτη αποκαλύπτει ότι η υπερβολική χρήση των smartphones δεν είναι απλώς μια κακή συνήθεια, αλλά συνδέεται με σημαντικές αλλαγές στον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά στη διαχείριση των συναισθημάτων. Η εν λόγω μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMC Psychology και εστιάζει σε νεαρούς ενήλικες που δυσκολεύονται να ελέγξουν τη χρήση των κινητών τους.

Η προβληματική χρήση smartphones περιγράφει συμπεριφορές που επηρεάζουν αρνητικά την καθημερινότητα, όπως η αδυναμία απομάκρυνσης από τη συσκευή, η ανάγκη για όλο και περισσότερη χρήση και η αξιοποίησή της ως τρόπου αντιμετώπισης αρνητικών συναισθημάτων. Αν και δεν θεωρείται επίσημα εθισμός, παρουσιάζει παρόμοια χαρακτηριστικά.

Εγκέφαλος και smart phones

Στο επίκεντρο της μελέτης βρίσκεται η αμυγδαλή, μια περιοχή του εγκεφάλου που παίζει βασικό ρόλο στην επεξεργασία των συναισθημάτων, όπως ο φόβος και το άγχος. Σε φυσιολογικές συνθήκες, η αμυγδαλή συνεργάζεται με άλλα εγκεφαλικά δίκτυα για να ρυθμίζει τις συναισθηματικές αντιδράσεις. Ωστόσο, σε άτομα με προβληματική χρήση smartphones, αυτή η ισορροπία φαίνεται να διαταράσσεται.

Οι ερευνητές μελέτησαν 72 φοιτητές ηλικίας 18 έως 25 ετών. Από αυτούς, οι 37 παρουσίαζαν ενδείξεις εξάρτησης από το smartphone τους. Όλοι οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια σχετικά με τη συναισθηματική τους ρύθμιση και στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου σε κατάσταση ηρεμίας.

Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν σαφείς διαφορές στον εγκέαφαλό τους. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκε αυξημένη σύνδεση της αμυγδαλής με περιοχές που σχετίζονται με την κοινωνική επεξεργασία και την προσοχή, γεγονός που ίσως εξηγεί γιατί αυτά τα άτομα είναι πιο ευαίσθητα σε ερεθίσματα όπως ειδοποιήσεις ή μηνύματα. Ταυτόχρονα, υπήρχε μειωμένη σύνδεση με άλλες περιοχές που σχετίζονται με την αυτορρύθμιση και την ενδοσκόπηση, όπως ο προμετωπιαίος φλοιός και η παρεγκεφαλίδα.

Δυσκολία στην διαχείριση συναισθημάτων

Αυτές οι διαφοροποιήσεις συνδέθηκαν άμεσα με δυσκολίες στη διαχείριση αρνητικών συναισθημάτων. Άτομα με πιο αδύναμη «επικοινωνία» μεταξύ αυτών των περιοχών ανέφεραν μεγαλύτερη δυσκολία στον έλεγχο παρορμήσεων και στην κατανόηση των συναισθημάτων τους.

Με απλά λόγια, όταν κάποιος δεν μπορεί να επεξεργαστεί αποτελεσματικά το άγχος ή τη λύπη του, είναι πιο πιθανό να στραφεί στο κινητό του ως μια εύκολη μορφή απόσπασης.

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Σύμφωνα με τα συμπεράσματά τους, η δυσκολία συναισθηματικής ρύθμισης οδηγεί σε αυξημένη χρήση smartphones, η οποία με τη σειρά της ενισχύει τις  συγκεκριμένες ανισορροπίες.

Τα ευρήματα είναι σημαντικά γιατί δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο στη συμπεριφορά, αλλά και σε βαθύτερους μηχανισμούς του εγκεφάλου μας. Αυτό σημαίνει ότι η αντιμετώπιση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στον έλεγχο του χρόνου οθόνης, αλλά να περιλαμβάνει και την ενίσχυση της συναισθηματικής επίγνωσης και αυτορρύθμισης.

Συνολικά, η έρευνα υπογραμμίζει ότι η σχέση μας με την τεχνολογία είναι πιο σύνθετη από όσο φαίνεται και ότι, για ορισμένους ανθρώπους, το smartphone λειτουργεί ως εργαλείο διαχείρισης συναισθημάτων και όχι πάντα με υγιή τρόπο.

Από vita

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 16 Απριλίου 2026

Έγινε ο κόσμος μια μεγάλη φυλακή
κι εγώ ψάχνω έναν τρόπο τα δεσμά να σπάσω.
Έχω ένα μέρος που με περιμένει εκεί,
σε μια πολύ ψηλή κορφή πρέπει να φτάσω.
Γι’ αυτό απλώνω ξανά πολύ ψηλά τα δυο μου χέρια,
για να κλέψω λίγο φως από τα λαμπερά αστέρια.
Δεν αντέχω εδώ κάτω και κοντεύει να με πνίξει
των ανθρώπων η μιζέρια τόσο, όσο κι η θλίψη.
Δεν αντέχω άλλο κι όλοι αυτοί δε μου ταιριάξαν,
πήρα τ’άλλο μονοπάτι κι όχι αυτό που μου χαράξαν.
Ήταν δύσβατο, σκληρό και με παγίδες πολλές,
αγάπες σκάρτες και φίλοι φαρμακερές οχιές.
Είχε τέρατα με παράξενες στολές
που παραμονεύαν πάντοτε κρυφά μεσ’ στις σκιές,
Μην κοντοσταθείς αν πρόκειται ν’ ακολουθήσεις,
τα δόντια σφίξε γερά και μη δακρύσεις.
Εγώ το πήγα και το έφτασα στο τέρμα
κι όπως γράφουν στα βιβλία οι παλιοί σοφοί,
όταν θα φτάσει ο ήλιος στο τελευταίο γέρμα,
θα βάλουνε φωτιά από ψηλά οι αετοί.

Για όσους με πρόδωσαν με πίσω μαχαιριές, θέλω να ξέρουν ότι
σιγά μην κλάψω.
Και για αυτές τις αγάπες τις παλιές, θέλω να ξέρουν ότι
σιγά μην κλάψω.
Κι όσοι μ’ απείλησαν με πύρινα δεσμά, θέλω να ξέρουν ότι
σιγά μη φοβηθώ.
Να’ρθούνε να με βρουν στην κορυφή ψηλά, τους περιμένω και
σιγά μη φοβηθώ.

Μου είπαν να μην κάνω όνειρα τρελά,
να μην τολμήσω να κοιτάξω τα αστέρια,
μα εγώ ποτέ μου δεν τους πήρα σοβαρά,
πήρα τον κόσμο ολόκληρο στα δυο μου χέρια.
Θέλουνε τώρα να μου φτιάξουν μια φωλιά,
που εκεί πάνω της το φόβο, την ασχήμια
κι ένα κλάμα γοερό και μια αλυσίδα βαριά,
κουβαλάει την κατάρα των θεών και τη βλασφήμια.
Δε θα δακρύσω μια και δε θα φοβηθώ.
Δε θα αφήσω να μου κλέψουν τα όνειρα μου,
ελεύθερα, ψηλά, πολύ ψηλά πετώ
κι όλοι ζηλεύουν τα περήφανα κι αδέσμευτα φτερά μου.
Και περιμένω κι άλλα αδέρφια για να `ρθουν
σ’ αυτήν την κορυφή που όλους περιμένει,
αρκεί να μη δακρύσουν και να μη φοβηθούν
σ’ αυτήν την έξυπνη απάτη, την καλοστημένη.

Στίχοι και μουσική : Γιάννης Αγγελάκας – Πέτρος Φύσσας

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 25 Μαρτίου 2026

ΛΕΕΙ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΓΑΠΗ:

ΚΑΠΟΤΕ ΣΟΥ ΧΑΡΙΣΑ ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ
ΓΙΑ ΝΑ ΠΕΤΑΣ,
ΝΑ ΜΗΝ ΚΟΥΡΑΖΕΣΑΙ

ΤΙ ΤΑ ΕΚΑΝΕΣ;
ΚΑΙ ΣΕ ΒΛΕΠΩ ΠΑΛΙ ΝΑ ΠΕΡΠΑΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΜΑ
ΙΔΡΩΜΕΝΗ ΚΑΙ ΞΥΠΟΛΙΤΗ !

– ΤΑ ΕΧΩ ΦΥΛΑΓΜΕΝΑ

ΓΙΑΤΙ Ο,ΠΟΤΕ ΤΑ ΦΟΡΕΣΑ ΕΧΑΣΑ ΤΟ ΔΡΟΜΟ

ΚΑΙ ΞΕΡΕΙΣ ΕΓΩ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΚΑΝΩ
ΜΟΝΟ
ΜΙΚΡΑ ΒΗΜΑΤΑ ΜΕ ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΝΑΣΕΣ

-ΚΡΙΜΑ

ΓΙΑΤΙ ΓΙΑ ΤΟ ΥΨΟΣ ΠΟΥ ΕΙΣΑΙ ΓΕΝΝΗΜΕΝΗ
ΝΑ ΑΝΕΒΕΙΣ
ΜΟΝΟ ΜΕ ΤΑ ΦΤΕΡΑ ΜΟΥ ΜΠΟΡΕΙΣ

ΕΙΠΕ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΓΑΠΗ

Από Λουδοβίκο Ανωγείων

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 8 Μαρτίου 2026
Η μεγαλύτερη ελευθερία δεν είναι να βρεθεί ένας νέος μεγάλος σκοπός.

Η ψυχολογία δείχνει κάτι που πολλοί δυσκολεύονται να αποδεχτούν. Οι πιο ευτυχισμένοι άνθρωποι μετά τα 70 δεν είναι απαραίτητα εκείνοι που βρήκαν έναν μεγάλο σκοπό στη ζωή τους. Συχνά είναι εκείνοι που απλώς σταμάτησαν να αποδεικνύουν την αξία τους κάθε ημέρα. Είναι όσοι έχουν επιτρέψει στον εαυτό τους να υπάρχουν, χωρίς να χρειάζεται συνεχώς να παράγουν, να πετυχαίνουν ή να αποδεικνύουν κάτι.

Μια εικόνα καθημερινής ηρεμίας μπορεί να αποκαλύψει αυτό το γεγονός καλύτερα. Ένας άνθρωπος καθισμένος σε μια πολυθρόνα δίπλα στο παράθυρο παρατηρεί τα πουλιά στην ταΐστρα και διαβάζει μια έρευνα που δείχνει ότι οι ηλικιωμένοι είναι λιγότερο πιθανό να αισθάνονται θυμό ή έντονη ανησυχία στην καθημερινότητά τους, ακόμη και όταν βρίσκονται σε αγχωτικές καταστάσεις. Είναι μια περίεργη συνειδητοποίηση. Για χρόνια, οι άνθρωποι είναι συνεχώς στην τσίτα, ενώ η ηρεμία βρίσκεται απλώς στο να αφήσουν τα πράγματα να κυλήσουν όπως πρέπει.

Μετά τη συνταξιοδότηση, πολλοί αντιμετωπίζουν «στέρηση παραγωγικότητας». Τρεις δεκαετίες εργασίας σε εταιρικό περιβάλλον διδάσκουν ότι η αξία τους μετριέται με έργα, συναντήσεις και emails. Χωρίς αυτά, η αίσθηση του ποιος είναι κανείς κλονίζεται. Η αναζήτηση δραστηριοτήτων και επιτευγμάτων μπορεί να γεμίσει τον χρόνο, αλλά δεν οδηγεί απαραίτητα στην ευτυχία.

Όμως, υπάρχει μια αλήθεια για τα 70 που σπάνια λέγεται. Η μεγαλύτερη ελευθερία δεν είναι να βρεθεί ένας νέος μεγάλος σκοπός. Είναι να κατανοηθεί ότι δεν χρειάζεται να υπάρχει κάποιος σκοπός.

Ο μύθος του «μεγάλου σκοπού»

Η κοινή πεποίθηση λέει ότι η ευτυχία μετά τη συνταξιοδότηση εξαρτάται από το να βρεθεί ένας νέος σκοπός ζωής. Πράγματι, έρευνες δείχνουν ότι το αίσθημα σκοπού μπορεί να συμβάλει στην ευημερία και να συνδέεται με καλύτερη υγεία. Όμως, δεν αποτελεί το μοναδικό ή απόλυτο κλειδί της ευτυχίας.

Πολλοί περνούν τον πρώτο χρόνο της συνταξιοδότησης αναζητώντας αυτόν τον σκοπό. Συμμετέχουν σε ομάδες, ξεκινούν νέα έργα, θέτουν στόχους. Στην ουσία, όμως, απλώς αναδημιουργούν τον ίδιο εξαντλητικό ρυθμό ζωής που μόλις άφησαν πίσω τους.

Οι πιο ευτυχισμένοι άνθρωποι στα 70 τους δεν είναι απαραίτητα εκείνοι που διευθύνουν οργανισμούς ή κυνηγούν μεγάλα επιτεύγματα. Είναι εκείνοι που έχουν επιτρέψει στον εαυτό τους να ζουν πιο απλά. Μια γυναίκα, για παράδειγμα, περνά τα πρωινά της φροντίζοντας τρεις ντοματιές. Τις ποτίζει, τις παρατηρεί και απολαμβάνει τον καφέ της δίπλα τους. Αυτό δεν είναι τεμπελιά. Είναι σοφία

Όταν η παραγωγικότητα γίνεται φυλακή

Πολλοί θεωρούν την πολυάσχολη ζωή παράσημο τιμής. Κάθε γεμάτη ώρα θεωρείται ένδειξη αξίας και κάθε ολοκληρωμένο έργο δικαιολογεί την ύπαρξη. Όμως, η συνεχής παραγωγικότητα μπορεί να μετατραπεί σε φυλακή. Έρευνες δείχνουν ότι η ευημερία στην τρίτη ηλικία συνδέεται περισσότερο με την υγεία, τον ύπνο, τη σωματική δραστηριότητα και τις συναισθηματικές σχέσεις, παρά με την επίτευξη στόχων.

Η δύναμη της απλής παρουσίας

Μια δραστηριότητα μπορεί να φέρει ευτυχία, αλλά δεν είναι όλες οι δραστηριότητες ίδιες. Όταν οι δραστηριότητες γίνονται από υποχρέωση, δημιουργείται άγχος. Όταν πηγάζουν από ευχαρίστηση, δημιουργούν χαρά. Οι κοινωνικές σχέσεις, οι απλές στιγμές με φίλους, οι κουβέντες χωρίς σκοπό και οι ήσυχες στιγμές γέλιου συνδέονται με υψηλότερη αίσθηση ευημερίας στους ηλικιωμένους.

Η πραγματική αξία μετά τα 70 φαίνεται να βρίσκεται στο τι παρατηρεί κανείς, όχι στο τι παράγει. Το να κάθεται κάποιος δίπλα στο παράθυρο, παρατηρώντας τα πουλιά, χωρίς να κάνει κάτι άλλο, δείχνει την παρουσία του.

Το δικαίωμα απλώς να υπάρχεις

Το σημαντικότερο πράγμα σε αυτή την ηλικία είναι το να είναι κανείς απλός. Δεν χρειάζεται να αποδείξει κανείς την αξία του για να δικαιούται να υπάρχει. Δεν χρειάζεται να γεμίσει τη ζωή του με επιτεύγματα για να έχει νόημα.

Επιτρέπεται απλώς να υπάρχει. Να παρατηρεί τον κόσμο, να αγαπά τους γύρω του, να πίνει τον καφέ του αργά, να κάνει βόλτες χωρίς προορισμό. Αυτή η απλή παρουσία είναι, συχνά, η βαθύτερη μορφή ευτυχίας.

Πηγή: geediting.com

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 5 Μαρτίου 2026

Εκκρεμείς υποχρεώσεις, άλυτες παρεξηγήσεις ή ανοιχτές διαφορές… Αυτά τα ζητήματα προς διευθέτηση είναι που μας κρατούν άγρυπνους κάθε βράδυ και δεν μας αφήνουν να ξεκουραστούμε. Και δεν είναι απλώς θέμα ενδιαφέροντος ή συνήθειας. Είναι ένας βασικός τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος.

Το φαινόμενο Zeigarnik περιγράφει ακριβώς αυτή την τάση: ο εγκέφαλος θυμάται καλύτερα και πιο έντονα τις ανολοκλήρωτες ή διακοπτόμενες εργασίες. Οι εκκρεμότητες δημιουργούν μια μορφή νοητικής έντασης, η οποία διατηρεί την πληροφορία «ενεργή» μέχρι να υπάρξει κλείσιμο.

Το φαινόμενο πήρε το όνομά του από τη Ρωσίδα ψυχολόγο Μπλούμα Ζεϊγκάρνικ, η οποία το παρατήρησε τη δεκαετία του 1920. Σύμφωνα με μια κλασική αφήγηση, η Ζεϊγκάρνικ πρόσεξε ότι οι σερβιτόροι θυμούνταν με ακρίβεια τις παραγγελίες που δεν είχαν ακόμη εξυπηρετηθεί, αλλά ξεχνούσαν γρήγορα εκείνες που είχαν ήδη πληρωθεί και ολοκληρωθεί. Σε πειραματικές μελέτες που ακολούθησαν, οι συμμετέχοντες καλούνταν να εκτελέσουν διάφορες εργασίες. Κάποιες διακόπτονταν επίτηδες, ενώ άλλες ολοκληρώνονταν κανονικά. Όταν αργότερα ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να θυμηθούν τις εργασίες, εκείνες που είχαν μείνει στη μέση ανακαλούνταν σημαντικά πιο συχνά.

Η εξήγηση δεν βρίσκεται στη μνήμη, αλλά  στη συνεχιζόμενη νοητική ενεργοποίηση.

Όταν μια υποχρέωση μένει εκκρεμής, η προσοχή, η μνήμη και τα κίνητρα οργανώνονται γύρω από τη διευθέτησή της. Εάν η δραστηριότητα ολοκληρωθεί, το γνωστικό σύστημα αποδεσμεύεται.

Εάν όμως διακοπεί, ο εγκέφαλος δεν λαμβάνει το σήμα ολοκλήρωσης. Το αποτέλεσμα είναι μια ήπια αλλά επίμονη ένταση, μια αίσθηση ότι «κάτι μένει ανοιχτό». Αυτή η ένταση λειτουργεί σαν υπενθύμιση και διατηρεί τη μνήμη ενεργή, ακόμα κι αν δεν το επιδιώκουμε συνειδητά.

Γι’ αυτό:

  • Θυμόμαστε καλύτερα ό,τι αφήσαμε μισό.
  • Δυσκολευόμαστε να αφήσουμε πίσω μας λόγια που δεν ειπώθηκαν.
  • Αγχωνόμαστε από τη συνεχή πίεση να προλάβουμε προθεσμίες.

Ο μεγάλος αριθμός ανοιχτών υποχρεώσεων, ειδοποιήσεων και πληροφοριών προκαλεί:

  • Διάσπαση προσοχής.
  • Νοητική κόπωση.
  • Δυσκολία στη χαλάρωση.
  • Αίσθηση ότι το μυαλό «δεν σταματά ποτέ»..

Το Zeigarnik εξηγεί πολλά άλλα καθημερινά φαινόμενα. Για παράδειγμα, γιατί τα cliffhangers στις τηλεοπτικές σειρές είναι τόσο αποτελεσματικά. Όταν ένα επεισόδιο τελειώνει χωρίς λύση, ο εγκέφαλος μένει σε κατάσταση αναμονής. Η ιστορία δεν έχει κλείσει, άρα παραμένει νοητικά ενεργή. Το ίδιο συμβαίνει και στην εργασία. Μια ανολοκλήρωτη υποχρέωση τείνει να μας ακολουθεί στο σπίτι, να «εισβάλλει» σε στιγμές ξεκούρασης και να μειώνει την αίσθηση ψυχικής αποφόρτισης. Δεν είναι απαραίτητα θέμα άγχους· είναι η φυσική τάση του εγκεφάλου να επιδιώκει κλείσιμο.

Έρευνες έχουν δείξει ότι έστω και ένα συμβολικό κλείσιμο, όπως το να καταγράψουμε μια εκκρεμότητα σε λίστα ή να ορίσουμε συγκεκριμένο επόμενο βήμα, μειώνει τη νοητική ένταση. Ο εγκέφαλος λαμβάνει το μήνυμα ότι η κατάσταση βρίσκεται υπό έλεγχο, ακόμα κι αν δεν έχει ολοκληρωθεί πλήρως.

Αυτό εξηγεί γιατί:

  • Οι λίστες υποχρεώσεων συχνά προσφέρουν ανακούφιση.
  • Το να «κλείσουμε» μια μικρή εκκρεμότητα μας δίνει μεγάλη ικανοποίηση.
  • Η αναβλητικότητα δεν είναι απλώς έλλειψη πειθαρχίας, αλλά σύγκρουση ανάμεσα στην ένταση και την αποφυγή της.
  • Οι εκκρεμότητες και το επακόλουθο στρες αποτελούν συχνά αιτίες κόπωσης και εξουθένωσης, καθώς η συνεχής ενασχόληση και η αδυναμία συγκέντρωσης επιβαρύνουν τον οργανισμό.
Βασιλίνα Ριστάνη, vita
Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 3 Μαρτίου 2026
Η μακροβιότερη έρευνα που έγινε ποτέ απέδειξε ότι η ευτυχία δεν βρίσκεται στο τι έχεις, αλλά στο ποιους έχεις στο πλευρό σου.

 

Αναζητάμε την ευτυχία στην προσωπική καταξίωση. Άλλοτε τη συνδέουμε με επιτεύγματα και «νίκες», άλλοτε με τις εμπειρίες στις οποίες πιστεύουμε ότι αυτά μας οδηγούν – ένα μακρινό ταξίδι, έναν γάμο, την απόκτηση παιδιών. Ωστόσο, το πολυετές ερευνητικό έργο του Robert Waldinger, καθηγητή κλινικής Ψυχιατρικής στο Harvard Medical School, εν ενεργεία ψυχιάτρου, ψυχαναλυτή και δασκάλου της φιλοσοφίας Ζεν, δείχνει προς μια διαφορετική κατεύθυνση.

Βασιζόμενος στη μεγαλύτερη σε διάρκεια μελέτη που έχει διεξαχθεί ποτέ σε ενήλικες, ο Waldinger παρακολουθεί την ανθρώπινη ευημερία (το λεγόμενο wellbeing) σε διάστημα 8 δεκαετιών, ξεκινώντας από τη Μεγάλη Ύφεση (τη σοβαρότερη οικονομική κρίση του 20ού αιώνα, που ξεκίνησε το 1929), και ακολουθώντας ανθρώπους από τελείως διαφορετικά σημεία εκκίνησης για να δει τι είναι αυτό που αντέχει πραγματικά στον χρόνο.

Το ερώτημα που μας καλεί να αναλογιστούμε; Μήπως η ευτυχία δεν έχει τόσο να κάνει με αυτά που λαμβάνουμε, παρά με το ποιους έχουμε στο πλευρό μας;

Η έρευνα που έχει αναλάβει ο Waldinger ξεκίνησε το 1938 ως δύο ξεχωριστές έρευνες που ενώθηκαν σε μία. Η πρώτη μελετούσε 19χρονους φοιτητές της Ιατρικής Σχολής του Harvard και η δεύτερη έφηβα αγόρια που εμφάνιζαν νεανική παραβατικότητα. Η δεύτερη μελέτη είχε στόχο να ανακαλύψει όχι τι είχε πάει στραβά με αυτά τα αγόρια, αλλά τι μπορεί να τα κάνει να αλλάξουν πορεία και να τα πάνε καλά στη ζωή τους. Πώς γίνεται, δηλαδή, παιδιά από οικογένειες που μειονεκτούν σε διάφορους τομείς να αναπτυχθούν καλύτερα. Η πρώτη μελέτη επικεντρωνόταν στην πιο φυσιολογική εξέλιξη των νέων.

«Αυτό που ξέρουμε σήμερα, βέβαια, είναι πως όταν θες να μελετήσεις τη φυσιολογική ανάπτυξη των νέων, δεν επικέντρωσε σε λευκούς φοιτητές του Harvard, όμως εκείνα τα χρόνια αυτό έκαναν», σημειώνει ο ψυχίατρος.

«Σήμερα, λοιπόν, μελετάμε την ευημερία στην πορεία της ζωής και το μεγάλο μας ερώτημα είναι: Αν μπορούσες να κάνεις μία επιλογή σήμερα που θα αυξήσει τις πιθανότητες να παραμείνεις ευτυχισμένος και υγιής στην πορεία της ζωής σου, ποια επιλογή θα ήταν αυτή; Οι περισσότεροι από εμάς θα σκέφτονταν: Να γίνω πλούσιος, να πετύχω επαγγελματικά, να γίνω διάσημος… Όμως η μελέτη μας έχει δείξει ότι η μοναδική επιλογή που μπορούμε να κάνουμε και που πιθανότατα θα μας κρατήσει σε έναν καλό δρόμο ευημερίας είναι να επενδύσουμε στις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους».

«Στις μελέτες μας, οι άνθρωποι που είχαν τις πιο ζεστές και ευτυχισμένες σχέσεις ήταν εκείνοι που παρέμειναν υγιείς για μεγαλύτερο διάστημα και έζησαν περισσότερο. Και αναφέρομαι σε 724 ανθρώπους που οι επιστήμονες του Harvard ακολούθησαν σε όλη την πορεία της ζωής τους, από την εφηβεία και μετά. Στην πορεία εντάξαμε στην έρευνα τις περισσότερες συντρόφους τους και τα περισσότερα παιδιά τους. Μέχρι σήμερα, λοιπόν, έχουμε παρακολουθήσει περισσότερα από 2.000 άτομα.

»Κατά τη διάρκεια της έρευνας κάναμε στα άτομα αυτά τόσο βιολογικές όσο και ψυχολογικές μετρήσεις και είδαμε πώς η βιολογία μας επηρεάζεται από την ψυχική μας κατάσταση και το αντίστροφο. Αυτός, λοιπόν, ο συνδυασμός των μετρήσεων σώματος και της μελέτης του πνεύματος είναι μια σχετικά νέα ιδέα τα τελευταία 20 χρόνια».

Η ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΟΥ ΠΙΘΑΝΟΤΑΤΑ ΘΑ ΜΑΣ ΚΡΑΤΗΣΕΙ ΣΕ ΕΝΑΝ ΚΑΛΟ ΔΡΟΜΟ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΕΠΕΝΔΥΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΑΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ.

Ένα επόμενο ερώτημα που έθεσαν οι ερευνητές είναι: Πόση από την ευτυχία μας βρίσκεται υπό τον έλεγχό μας;

Απάντηση σε αυτό, όπως λέει ο Waldinger, έδωσε η ψυχολόγος Sonja Lyubomirsky, η οποία έκανε μια ανάλυση που έδειξε ότι περίπου το 50% της ευτυχίας μας είναι ένα είδος βιολογικού σημείου αναφοράς, πιθανώς καθορισμένο από τα γονίδιά μας. Αυτό έχει να κάνει με την έμφυτη ιδιοσυγκρασία του κάθε ατόμου. Όλοι γνωρίζουμε άτομα που είναι κάπως σκυθρωπά από τη φύση τους και άλλα που είναι πιο χαρωπά, ανεξάρτητα από το τι συμβαίνει στη ζωή τους. Έτσι, μαθαίνουμε ότι περίπου η μισή ευτυχία μας οφείλεται σε αυτή την έμφυτη ιδιοσυγκρασία. Έπειτα, ένα περίπου 10% βασίζεται στις τρέχουσες συνθήκες της ζωής μας. Και το τελευταίο 40% είναι υπό τον έλεγχό μας. Έχουμε, λοιπόν, τη δυνατότητα να γίνουμε πιο ευτυχισμένοι χτίζοντας μια ζωή που περιλαμβάνει τις συνθήκες που συντελούν στην ευτυχία.

Για να απαντήσεις στο ερώτημα αυτό πρέπει πρώτα, σύμφωνα με τον Waldinger, να αναρωτηθείς:

  • Έχω αρκετή σύνδεση στη ζωή μου ή μήπως έχω υπερβολικά πολλή σύνδεση; Το δεύτερο είναι ένα ερώτημα που μπορεί να θέσει στον εαυτό του ένα πιο εσωστρεφές άτομο που δεν χρειάζεται πολλούς ανθρώπους στη ζωή του. Με λίγα λόγια: Έχω αυτό που χρειάζομαι;
  • Έχω σχέσεις που είναι ζεστές και υποστηρικτικές; Δηλαδή, έχω ανθρώπους που με στηρίζουν; Τους οποίους νιώθω ότι μπορώ να καλέσω ανά πάσα στιγμή και θα είναι εκεί για εμένα; Γιατί πάντα θα έρθουν δύσκολες στιγμές.
  • Τι παίρνω από τις σχέσεις μου; Έχω αρκετούς ανθρώπους για να διασκεδάζω; Ανθρώπους που θα μου δανείσουν τα εργαλεία τους όταν θέλω να φτιάξω κάτι; Ή που θα με πάνε στον γιατρό αν αρρωστήσω;

ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 50% ΤΗΣ ΕΥΤΥΧΙΑΣ ΜΑΣ ΕΙΝΑΙ Η ΕΜΦΥΤΗ ΙΔΙΟΣΥΓΚΡΑΣΙΑ ΜΑΣ. ΤΟ 10% ΒΑΣΙΖΕΤΑΙ ΣΤΙΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ 40% ΕΙΝΑΙ ΥΠΟ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΜΑΣ.

Όπως λέει ο Waldinger, «Ένα από αυτά που ξέρουμε για τη ζωή είναι πως όλοι έχουμε ανησυχίες, όλοι έχουμε έννοιες και προβληματισμούς. Όμως ένα από τα καλύτερα μαθήματα που πήρα ως ψυχίατρος ήταν όταν ένας μέντοράς μου μού είπε: Ποτέ μην ανησυχείς μόνος. Και είναι αλήθεια. Όταν μοιράζεσαι μια ανησυχία με κάποιον που εμπιστεύεσαι, η διαφορά είναι τεράστια στο πόσο καλύτερα νιώθεις, στο πόσο λιγότερο μόνος νιώθεις με την έγνοια σου. Όταν μπορείς να μιλήσεις για τη δυσκολία σου με έναν δικό σου άνθρωπο, νιώθεις κυριολεκτικά το σώμα σου να ηρεμεί. Αν όμως δεν έχεις κάποιον να μιλήσεις, βρίσκεσαι σε μια κατάσταση στρες».

Παίρνουμε τόσα πολλά διαφορετικά πράγματα από τις σχέσεις μας, οπότε έχει νόημα καθένας μας να αναρωτηθεί τι έχει και τι θα ήθελε περισσότερο.

«Κάτι ακόμα που έχουμε μάθει είναι ότι οι παιδικές εμπειρίες μετράνε: Αυτά που μας συνέβησαν στα παιδικά μας χρόνια θέτουν τις βάσεις του τι να περιμένουμε από τον κόσμο. Και αυτό είναι καλό αν μεγαλώνουμε από ανθρώπους που είναι ζεστοί, φροντιστικοί και αξιόπιστοι. Μερικοί άνθρωποι, όμως, δεν έχουν αυτή την τύχη και έτσι νιώθουν ότι δεν μπορούν να βασιστούν ακόμα και στους πιο κοντινούς τους ανθρώπους», συνεχίζει ο ίδιος.

Τα καλά νέα; Η επιστήμη αποδεικνύει ότι οι εμπειρίες της ενήλικης ζωής μπορούν να διορθώσουν μερικά από τα δυσάρεστα μαθήματα της παιδικής ηλικίας. Έτσι, η σύνδεση με έναν καλό σύντροφο, με φίλους στους οποίους μπορούμε να βασιστούμε, μπορεί να βοηθήσει στην αλλαγή αυτών των ζοφερών προσδοκιών για τον κόσμο και για τις σχέσεις.

Και ναι, ακόμα και στις ζεστές μας σχέσεις θα υπάρξουν κάποτε δυσκολίες ή διαφωνίες. Όμως στην πραγματικότητα, προσθέτει ο Waldinger, η αντιμετώπιση αυτών θα συμβάλει ακόμα περισσότερο στην ενίσχυση των σχέσεών μας. Όσο περισσότερες δεξιότητες μπορούμε να αναπτύξουμε στην αντιμετώπιση των δυσκολιών, τόσο καλύτεροι γίνονται οι κοινωνικοί μας κόσμοι.

Οι καλές σχέσεις, καταλήγει, είναι ρυθμιστές των συναισθημάτων. Όταν οι καλές σχέσεις περιλαμβάνουν την ανταλλαγή θετικών συναισθημάτων, βοηθούν το σώμα μας να παραμένει σε ισορροπία, μια φυσιολογική ισορροπία που προάγει την υγεία. Αντίθετα, οι τοξικές σχέσεις που προκαλούν διαρκές στρες οδηγούν ταχύτερα στην παρακμή.

Αναρωτήσου, λοιπόν, πόσο καλές είναι οι σχέσεις σου και θα καταλάβεις πόση ευτυχία έχεις στη ζωή σου

ow. gr

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 14 Φεβρουαρίου 2026

Ένα άγγιγμα μπορεί να κάνει τη διαφορά; Η σωματική επαφή θεωρείται ευρέως ένα από τα βασικότερα και σημαντικότερα μέσα οικειότητας και δεσίματος σε μια ρομαντική σχέση. Χωρίς συχνές αγκαλιές, φιλιά ή σεξ, τα ζευγάρια χρειάζεται να γίνουν πιο δημιουργικά για να εκφράσουν την αγάπη τους. Οι ειδικοί λένε πως υποτίθεται ότι όσο περισσότερη σωματική εγγύτητα υπάρχει, τόσο πιο δυνατή και υγιής είναι η σχέση. Ωστόσο, δεν βιώνουν όλοι τη σωματική επαφή με τον ίδιο τρόπο, ούτε τη θέλουν στον ίδιο βαθμό.

Κάποιοι λατρεύουν τη συχνή σωματική τρυφερότητα ενώ άλλοι την προτιμούν σε μικρότερες δόσεις ή μόνο σε συγκεκριμένα πλαίσια. Τι σημαίνει αυτό για τα ζευγάρια που δεν είναι απόλυτα ευθυγραμμισμένα; Έχει η σωματική επαφή την ίδια σημασία για κάθε σχέση; Ευτυχώς, μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Personal Relationships δίνει απαντήσεις και, παραδόξως, τα συμπεράσματα δεν είναι τόσο «άσπρο-μαύρο» όσο συχνά πιστεύουμε.

Άγγιγμα και ευημερία στη σχέση

Αντί να εξετάσουν απλώς αν η σωματική τρυφερότητα προβλέπει την ικανοποίηση από τη σχέση, οι επικεφαλής της μελέτης διερεύνησαν πώς η άνεση με την τρυφερότητα και η αντιλαμβανόμενη ομοιότητα σε αυτό το θέμα σχετίζονται με τη συνολική ευημερία  της σχέσης.

Η έρευνα ανέλυσε δεδομένα από δύο δείγματα. Σχεδόν 2.000 άτομα σε ρομαντικές σχέσεις και ένα μικρότερο δείγμα ζευγαριών, όπου συμμετείχαν και οι δύο σύντροφοι. Έτσι, οι ερευνητές μπόρεσαν να εξετάσουν τόσο τις αντιλαμβανόμενες όσο και τις πραγματικές ομοιότητες στην άνεση με τη σωματική επαφή. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγιο σχετικά με την ευημερία στη σχέση τους, το οποίο αξιολογεί την ικανοποίηση, τη δέσμευση, την οικειότητα, την εμπιστοσύνη, το πάθος και την αγάπη. Για να μετρηθεί η άνεση με τη σωματική επαφή, αξιολόγησαν πόσο απολαμβάνουν διάφορες μορφές αγγίγματος τόσο σε ιδιωτικό πλαίσιο, όταν είναι μόνοι με τον σύντροφό τους, όσο και σε δημόσιο, όταν υπάρχουν άλλοι παρόντες.

Τι έδειξε η έρευνα

Το πιο ξεκάθαρο εύρημα ήταν ότι ο υψηλότερος μέσος όρος άνεσης με τη σωματική τρυφερότητα συνδεόταν έντονα με καλύτερη ευημερία στη σχέση. Με άλλα λόγια, τα ζευγάρια που συνολικά ένιωθαν άνετα να δίνουν και να λαμβάνουν σωματική επαφή ανέφεραν μεγαλύτερη ικανοποίηση, οικειότητα και εμπιστοσύνη.

Αξιοσημείωτο είναι ότι αυτό ίσχυε τόσο για την ιδιωτική όσο και για τη δημόσια τρυφερότητα, αν και η συσχέτιση ήταν σαφώς ισχυρότερη για την ιδιωτική επαφή. Αυτό υποδηλώνει ότι το να νιώθει κανείς άνετα να εκφράζει και να δέχεται τρυφερότητα στην ιδιωτική του ζωή παίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην υγεία της σχέσης.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η ασυμφωνία στην άνεση έχει σημασία, αλλά με μια κρίσιμη λεπτομέρεια. Στο μεγάλο δείγμα ατόμων, όσοι αντιλαμβάνονταν μεγαλύτερο χάσμα ανάμεσα στη δική τους άνεση και σε αυτήν του συντρόφου τους ανέφεραν χαμηλότερη ευημερία στη σχέση. Όταν όμως λήφθηκε υπόψη το συνολικό επίπεδο άνεσης του ζευγαριού, οι αρνητικές επιπτώσεις της ασυμφωνίας έγιναν λιγότερο σταθερές. Δηλαδή, ακόμη κι αν οι σύντροφοι δεν ταίριαζαν απόλυτα στο πόση τρυφερότητα επιθυμούν, ένα υψηλό γενικό επίπεδο άνεσης μπορούσε να «προστατεύσει» τη σχέση από τις αρνητικές συνέπειες.

Ενδιαφέρον έχει ότι τα δεδομένα από τα ζευγάρια που συμμετείχαν μαζί έδειξαν κάτι ελαφρώς διαφορετικό. Οι πραγματικές, αυτοαναφερόμενες διαφορές μεταξύ των συντρόφων δεν συνδέονταν τόσο έντονα με την ευημερία της σχέσης. Αυτό που είχε μεγαλύτερη σημασία ήταν το πόσο διαφορετικοί πίστευαν ότι είναι, όχι το πόσο διαφορετικοί ήταν στην πραγματικότητα.

Γιατί το άγγιγμα, η αγκαλιά και γενικά η σωματική επαφή έχουν σημασία στη σχέση

Είναι σπάνιο δύο σύντροφοι να ταιριάζουν απόλυτα:

στο πόση σωματική τρυφερότητα θέλουν

στο πόσο συχνά τη θέλουν

στις μορφές που τους είναι πιο άνετη

στα πλαίσια μέσα στα οποία νιώθουν άνετα να την εκφράζουν

Για παράδειγμα, ο ένας μπορεί να απολαμβάνει τα συχνά χάδια και τις αγκαλιές μέσα στη μέρα, ενώ ο άλλος να προτιμά πιο στοχευμένη τρυφερότητα ή μόνο σε συγκεκριμένες στιγμές. Αυτές οι διαφορές δεν είναι από μόνες τους προβληματικές, ούτε σημαίνουν απαραίτητα ασυμβατότητα. Αν το ζευγάρι είναι γενικά συμβατό και αν και οι δύο νιώθουν ότι οι ανάγκες τους αναγνωρίζονται και καλύπτονται, τότε αυτές οι διαφορετικές προτιμήσεις μπορούν να συνυπάρξουν αρμονικά.

Όταν υπάρχει σεβασμός και η τρυφερότητα δίνεται και λαμβάνεται με τρόπους που έχουν νόημα και για τους δύο, η σωματική επαφή μπορεί να χτίζει οικειότητα χωρίς να γίνεται πηγή σύγκρουσης.

Πότε προκύπτουν τα προβλήματα;

Τα προβλήματα προκύπτουν όταν οι διαφορές αρχίζουν να συνδέονται με αρνητικά συναισθήματα. Αν, για παράδειγμα, ο ένας σύντροφος αναζητά συνεχώς τρυφερότητα και συστηματικά απορρίπτεται ή λαμβάνει μια χλιαρή ανταπόκριση, μπορεί να εκλάβει αυτή την απόσταση ως απόρριψη ή αδιαφορία. Με τον χρόνο, μπορεί να αρχίσει να αισθάνεται ανεπιθύμητος ή μη αγαπητός.

Αντίστοιχα, ένας σύντροφος που νιώθει συνεχώς πίεση να προσφέρει περισσότερη σωματική επαφή απ’ όση αντέχει, πιθανότατα θα αισθανθεί δυσαρέσκεια, ενοχές και αγανάκτηση, βλέποντας τα όριά του να παραβιάζονται.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, αυτό που πληγώνει περισσότερο δεν είναι η ίδια η απουσία ή παρουσία της επαφής, αλλά το νόημα που της αποδίδουν οι σύντροφοι. Το να παίρνει κανείς ένα άγγιγμα ή αγκαλιές μόνο αφού τα ζητήσει μπορεί να βιώνεται ως συναισθηματική απόσυρση. Η μονόπλευρη πρωτοβουλία στο σεξ μπορεί εύκολα να ερμηνευτεί ως έλλειψη ενδιαφέροντος. Η μελέτη δείχνει ότι αυτές οι ερμηνείες επηρεάζουν ουσιαστικά την ικανοποίηση από τη σχέση.

Ένα μικρό άγγιγμα ή ένα γρήγορο φιλί μπορούν να κάνουν τη διαφορά

Από την άλλη πλευρά, ακόμη και μικρές, σταθερές χειρονομίες τρυφερότητας μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά. Ένα γρήγορο φιλί πριν τη δουλειά, ένα χέρι στο πόδι ενώ βλέπετε τηλεόραση ή μια αγκαλιά πριν τον ύπνο μπορούν να επικοινωνήσουν φροντίδα και προσπάθεια. Δεν απαιτούν από τους συντρόφους να αλλάξουν ποιοι είναι, ούτε είναι υπερβολικές εκδηλώσεις τρυφερότητας.

Ακόμη κι αν κάποιος δεν είναι ιδιαίτερα «του αγγίγματος», μία ή δύο τέτοιες στιγμές την ημέρα αρκούν για να δείξουν στον άλλο ότι υπάρχει διάθεση συνάντησης «κάπου στη μέση». Η έρευνα υποδηλώνει ότι το να πιστεύει κάποιος πως ο σύντροφός του προσπαθεί, ίσως έχει μεγαλύτερη σημασία από το αν η φυσική κλίση του ζευγαριού προς τη σωματική επαφή είναι απόλυτα συμβατή.

Από VITA, Μαρία Τζωρτζάκη