Από την Παρασκευή 5 έως την Κυριακή 21 Σεπτεμβρίου 2014 θα πραγματοποιηθεί στον υπαίθριο χώρο του Ζαππείου το 43ο Φεστιβάλ Βιβλίου.
Το 43ο Φεστιβάλ Βιβλίου, που συνδιοργανώνουν ο Σύνδεσμος Εκδοτών Βιβλίου (Σ.ΕΚ.Β.) και ο Οργανισμός Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων (Ο.Π.Α.Ν.Δ.Α.) σε συνεργασία με την Ελληνική Εθνική Επιτροπή της UNICEF, είναι αφιερωμένο στο λογοτεχνικό και εικαστικό έργο του μεγάλου έλληνα ποιητή Νάνου Βαλαωρίτη. Σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο θα λειτουργήσει έκθεση εικαστικών έργων του ποιητή και θα γίνει παρουσίαση του πολυσήμαντου συγγραφικού έργου του με ελεύθερη είσοδο για το κοινό καθ’ όλη τη διάρκεια του Φεστιβάλ.
Επίσης, φέτος εγκαινιάζεται η συνεργασία του Συνδέσμου Εκδοτών Βιβλίου με το Αθηναϊκό Καλλιτεχνικό Δίκτυο σε μια προσπάθεια ανανέωσης και μετεξέλιξης του Φεστιβάλ Βιβλίου σε Φεστιβάλ Πολιτισμού και φόρουμ ανοιχτού διαλόγου για όλες τις τέχνες.
πηγή: εφημ. Η Καθημερινή (http://www.kathimerini.gr/782107/article/politismos/vivlio/sto-z…)
Aπό την Πύλη για την Ελληνική Γλωσσα
Δωρεάν διετής κύκλος μαθημάτων στην ελληνική και στην ευρωπαϊκή ποίηση, για νέους ηλικίας 18-35 ετών. Επιμέλεια: Τ. Καραγεωργίου, ποιήτρια-φιλόλογος, και Λ. Σακελλίου, ποιήτρια-πανεπιστημιακός. Τα μαθήματα θα γίνονται στο Ίδρυμα «Τάκης Σινόπουλος» (Τάκη Σινόπουλου 22, Περισσός).
Δήλωση συμμετοχής έως 30/9, ταχυδρομικά και στο elpenor@otenet.gr.
πηγή: athinorama.gr (http://www.athinorama.gr/daylife/event.aspx?eid=10039306&cid=300…)
Από τις 7.000 διαφορετικές γλώσσες που έχουν αναγνωριστεί σε όλο τον πλανήτη, πολλές κινδυνεύουν να χαθούν για πάντα λόγω της οικονομικής ανάπτυξης, υποστηρίζει διεθνής ομάδα ερευνητών. Εν μέσω της παγκοσμιοποίησης, μια γλώσσα εκτιμάται ότι εξαφανίζεται κάθε δύο εβδομάδες. Ελάχιστοι άνθρωποι γνωρίζουν για μειονοτικές γλώσσες όπως η έγιακ στην Αλάσκα, της οποίας ο τελευταίος ομιλητής πέθανε το 2008, ή τα ουμπίκ στην Τουρκία, που εξαφανίστηκαν οριστικά το 1992, λέει η Τατσούγια Αμάνο του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, πρώτη συγγραφέας της δημοσίευσης στην επιθεώρηση «Proceedings of the Royal Society B». Η Αμάνο είναι ζωολόγος που μελετά την εξαφάνιση ειδών σε παγκόσμιο επίπεδο, και είχε την περιέργεια να μάθει αν οι μεθοδολογίες που χρησιμοποιεί στο ερευνητικό πεδίο της μπορούν να εφαρμοστούν και στη γλωσσολογία.
Η ομάδα της Αμάνο αξιοποίησε δεδομένα από το Ethnologue, την πληρέστερη βάση δεδομένων για τις αναγνωρισμένες γλώσσες όλου του κόσμου, και εξέτασε πιθανούς συσχετισμούς ανάμεσα στην απώλεια γλωσσών και διάφορους παράγοντες όπως η γεωγραφία κάθε περιοχής και το ακαθάριστο εθνικό προϊόν κάθε χώρας. Από όλες τις παραμέτρους που εξετάστηκαν, η οικονομική ανάπτυξη παρουσίαζε τη στενότερη σχέση με την απώλεια γλωσσών. Το φαινόμενο αφορά όλο τον κόσμο, φαίνεται όμως ότι είναι εντονότερο στη Βόρεια Αμερική, την Αυστραλία και ορισμένες αναπτυσσόμενες περιοχές όπως η περιοχή των Ιμαλαΐων.
Η μελέτη δεν εξέτασε το μηχανισμό μέσω του οποίου η ανάπτυξη επηρεάζει την πολυφωνία, ωστόσο η Δρ Αμάνο έχει μια ιδέα για το τι μπορεί να συμβαίνει: «Καθώς οι οικονομίες αναπτύσσονται, η πολιτική και εκπαιδευτική σφαίρα συχνά καταλήγουν να κυριαρχούνται από μία μόνο γλώσσα. Οι άνθρωποι αναγκάζονται να υιοθετήσουν την κυρίαρχη γλώσσα, αλλιώς κινδυνεύουν να μείνουν στο περιθώριο από οικονομική και πολιτική άποψη». Για παράδειγμα, οικονομικοί λόγοι ανάγκασαν τους ιθαγενείς της Αμερικής να εγκαταλείψουν τις μητρικές τους γλώσσες για χάρη των αγγλικών, ενώ για τον ίδιο λόγο εκατομμύρια Κινέζοι αναγκάστηκαν να υιοθετήσουν τη διάλεκτο των μανδαρίνων. Πολλές ακόμα γλώσσες είναι αναπόφευκτο να εξαφανιστούν, σύμφωνα όμως με τη Δρ Αμάνο υπάρχει δυνατότητα παρέμβασης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι επιτυχημένες προσπάθειες της Βρετανίας να διατηρήσει τη γλώσσα της Ουαλίας.
Από ΤΟ ΒΗΜΑ
Τι έχει ο καθένας στο μυαλό του όταν ακούει τη λέξη «συγχώρεση»;
Η έννοια της συγχώρεσης πολλές φορές παρεξηγείται και αλλοιώνεται απ’ όσους προσπαθούν να την εφαρμόσουν, γι’ αυτό και η εφαρμογή της ίσως είναι δύσκολη.
Η συγχώρεση ορίζεται στο μυαλό πολλών ατόμων ως «άφεση αμαρτιών» ή «αυταπάρνηση και παραίτηση από κάθε προσωπική επιθυμία». Όταν κάποιος πληγώνεται από τη συμπεριφορά κάποιου αγαπημένου του προσώπου θεωρεί ότι προκειμένου να τον συγχωρέσει πρέπει να ξεχάσει το συμβάν και να γίνουν όλα όπως πριν.
Είναι, όμως, πράγματι αυτή η έννοια της συγχώρεσης, ή μήπως είναι απαραίτητος ο επαναπροσδιορισμός της;
Στην πραγματικότητα ο ορισμός της συγχώρεσης προκύπτει από την ίδια την ετυμολογία της λέξης. Συν + χωρώ σημαίνει «δίνω χώρω». Δίνω χώρο στην σκέψη μου, έτσι ώστε αυτή να μπορέσει να χωρέσει και άλλες απόψεις πέρα από τη δική μου, δηλαδή χωράω δύο ενδεχόμενες ερμηνείες που αφορούν το ίδιο γεγονός. Αυτό δεν προϋποθέτει ότι οφείλω να ενστερνιστώ την αντίθετη άποψη, αλλά να την κατανοήσω. Η κατανόηση και η ενσυναίσθηση των σκέψεων και των συναισθημάτων του άλλου δεν σχετίζεται με το αποτέλεσμα, που μπορεί να είναι η απόρριψη της δικής του ερμηνείας για το γεγονός ή ακόμη και η διακοπή των σχέσεων μαζί του.
Το ερώτημα που μπορεί να θέσει κανείς είναι για ποιό λόγο να μπω στη διαδικασία της συγχώρεσης, τι έχω να κερδίσω από αυτό;
Εξετάζοντας την ψυχολογική διάσταση της συγχώρεσης γίνεται φανερό ότι η κατανόηση του άλλου αποφέρει οφέλη για τον ίδιο τον εαυτό. Η ανάμνηση του κακού που συνέβη και η διαρκής ενασχόληση με αυτό, η διαιώνιση των αρνητικών συναισθημάτων και σκέψεων και η τοποθέτηση του εαυτού στο ρόλο του θύματος διαταράσσει την ψυχική υγεία και γαλήνη του ατόμου, προκαλεί σκέψεις εκδίκησης και συνεπάγεται φόβο, άγχος και συμπτώματα κατάθλιψης. Αντίθετα η διαδικασία της συγχώρεσης αποφορτίζει το άτομο από τον ψυχικό πόνο που βιώνει λόγω της άσχημης συμπεριφοράς που δέχτηκε και αφανίζει τη συναισθηματική απειλή.
Επιπροσθέτως, η συγχώρεση προσφέρει απελευθέρωση από τα δυσάρεστα συναισθήματα, ψυχική ηρεμία, ψυχολογική κάθαρση και ηθική ικανοποίηση στο άτομο. Το άτομο αποδεσμεύεται από το παρελθόν και βιώνει τη λύτρωση.
Θεωρώντας την έννοια της συγχώρεσης ως ενσυνείδητη υπέρβαση του δυσάρεστου γεγονότος και των αρνητικών συναισθημάτων που αυτό συνεπάγεται και ως κατανόηση μίας οπτικής γωνίας που δεν συμβαδίζει, ίσως, με την προσωπικότητα του ατόμου, ο τρόπος για την εφαρμογή της δεν είναι ακατόρθωτος, ούτε απαιτεί προσωπική ταπείνωση. Αντιθέτως, απαιτεί αυτογνωσία, αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση. Η αποδοχή του ίδιου μας του εαυτού με τα λάθη και τις αδυναμίες του προωθεί την ικανότητα κατανόησης και των αδυναμιών των άλλων ανθρώπων. Η ικανότητα να συγχωρούμε τους άλλους εξαρτάται από το πόσο ειλικρινείς είμαστε με τον εαυτό μας. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι το κουράγιο κάποιου να είναι πιστός στις πεποιθήσεις του, αλλά το κουράγιο να αλλάξει αυτές τις πεποιθήσεις.
Το πρώτο βήμα είναι η αναγνώριση και η κατανόηση των αρνητικών συναισθημάτων του εαυτού. Τα αρνητικά συναισθήματα μπορεί να περιλαμβάνουν θλίψη, εγκατάλειψη, αδικία ή θυμό. Η ώριμη έκφραση και διαχείρισή τους και η αποδοχή αυτών των συναισθημάτων συμβάλλει στο να ξεπεραστούν. Στην ουσία η συγχώρεση δεν αποτελεί προϊόν ψυχικής δύναμης του ατόμου, ούτε ένδειξη αλτρουϊσμού, αλλά επέρχεται ως αποτέλεσμα μίας απλής νοητικής επεξεργασίας του τραυματικού γεγονότος και της λειτουργικής διαχείρισης των ψυχολογικών και συμπεριφορικών αντιδράσεων που αυτό προκάλεσε στο άτομο. Πρόκειται για τη συνειδητοποίηση ότι αυτό που έγινε δεν μπορεί να αλλάξει και την προσπάθεια για προστασία του εαυτού. Το άτομο δεν επιτρέπει πλέον στις σκέψεις του και στα συναισθήματά του να κυριεύουν τον ψυχισμό του.
Συμπερασματικά, η έννοια της συγχώρεσης δεν προϋποθέτει την έλλειψη αξιοπρέπειας από μέρους του ατόμου που συγχωρεί, αλλά την αποφυγή της απολυτότητας και τον μη περιορισμό της σκέψης του στην προσωπική του άποψη. Η διαιώνιση των αρνητικών συναισθημάτων που σχετίζονται με το πρόσωπο που μας έβλαψε μόνο μειονεκτήματα μπορεί να αποφέρει για την ψυχολογική υγεία. Μόνο η παραδοχή του ψυχικού πόνου μπορεί να βοηθήσει στην προσπάθεια υπέρβασης του δυσάρεστου γεγονότος. Αυτό αποτελεί φροντίδα και προστασία του εαυτού, καθώς και μία πολύ σημαντική απόφαση για τη δημιουργία ενός καλύτερου μέλλοντος.
~ Από τη Νίκη Γκατζέλια, Σύμβουλο Ψυχικής Υγείας
Βιβλιογραφία:
Θρησκεία και Ψυχιατρική, Irvin D. Yalom, Εκδόσεις Άγρα, 2003
The Healing Power of Forgiveness, A Definition of Forgiveness That We Can All Live With, by Nancy Schimelpfening
Πηγή: http://psychografimata.com
Αντικλείδι , http://antikleidi.com
Από τις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ. ο Σεπτέμβριος καθιερώθηκε ως η αρχή του εκκλησιαστικού αλλά και του πολιτικού έτους, επειδή η 1η Σεπτεμβρίου συνέπιπτε με την αρχή της ινδικτιώνος. Ακόμη και σήμερα, άλλωστε, η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία εξακολουθεί να εορτάζει την 1η Σεπτεμβρίου ως «αρχή της ινδίκτου». Όπως μας πληροφορεί η Μαρίνα Δετοράκη:
«Η λέξη ινδικτιών σημαίνει κατ’ αρχήν τον προσδιορισμό του ετήσιου ποσού που έπρεπε να καταβάλλουν οι Ρωμαίοι πολίτες ωςφόρο. Συνεκδοχικά, πήρε τη σημασία της οικονομικής χρονιάς, και όταν οι φόροι ρυθμίζονταν με βάση μια περίοδο περισσοτέρων ετών, ινδικτιών ονομάστηκε το σύνολο αυτών των ετών… Κατέληξε έτσι να σημαίνει ένα θεσμοθετημένο κύκλο 15 ετών, συνεχώς επαναλαμβανόμενο (όπως η εβδομάδα ή ο μήνας), που χρησιμοποιήθηκε για τη χρονολόγηση πράξεων και γεγονότων… που τελικά παγιώθηκε ως το δημοφιλέστερο σύστημα χρονολόγησης για τους Βυζαντινούς, και η 1η Σεπτεμβρίου ως η αρχή του έτους τους».
Ο Σεπτέμβριος, όμως, έχει κι άλλες ονομασίες, όπως «Σταυριάτης» ή «Σταυρίτης» λόγω της μεγάλης γιορτής της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού στις 14 του μήνα. Όπως μας αναφέρει ο Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης:
«Η μέρα της γιορτής αυτής σε πολλά μέρη αποτελεί χρονικό σταθμό στις τοπικές αγροτικές και ποιμενικές εργασίες και λαμβάνεται ως η αρχή ή το τέρμα για τις σχετικές συμβάσεις. Αλλά σταθμό αποτελούσε παλαιότερα και για τους ναυτικούς, οι οποίοι τότε σταματούσαν τα μακρινά ταξίδια με ιστιοφόρα, όπως συμβούλευε η παροιμία: “Του Σταυρού, σταύρωνε και δένε”. Στις εκκλησίες μοιράζεται τη μέρα αυτή βασιλικός, εκκλησιαστική συνήθεια που πηγάζει από την παράδοση ότι στο μέρος όπου βρέθηκε ο Τίμιος Σταυρός είχε φυτρώσει το αρωματικό αυτό φυτό, που για το λόγο αυτό λέγεται και σταυρολούλουδο… Με το βασιλικό από την εκκλησία και με αγιασμό της ημέρας ετοιμάζεται το νέο προζύμι για όλη τη χρονιά».
Κυρίως, όμως, ο Σεπτέμβριος είναι γνωστός με την ονομασία «Τρυγομηνάς» ή «Τρυγητής». Όπως γράφει, με ιδιαίτερα παραστατικό τρόπο, η Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη:
“Την καθολική και πυρετώδη συμμετοχή της κοινότητας αποδίδει η παροιμιακή φράση “θέρος, τρύγος, πόλεμος”. Η συμμετοχή όλων των κατοίκων του οικισμού αναδείκνυε τον τρύγο σε ευχάριστη εργασία, που συχνά έπαιρνε το χαρακτήρα πανηγυριού… Η μεταφορά των σταφυλιών στο ληνό (πατητήρι, αργαστήρι, καρούτα, πατερό, τραπεζονιά, σκαφόνι κ.ά.) γίνεται με ζώα, με κάρα ή με μηχανικά μέσα, σήμερα πια στα πατητήρια. Το πατητήρι διαφέρει από περιοχή σε περιοχή ως προς το σχήμα και τη χωρητικότητα. Αλλού είναι κτιστή παραλληλεπίπεδη δεξαμενή με κλίση του δαπέδου προς την πλευρά απ’ όπου εξέρχεται ο μούστος, αλλού είναι ένας μεγάλος ξύλινος ή πλεχτός φορητός κάδος, που τοποθετείται κατά το πάτημα πάνω σε κτιστή δεξαμενή (υπολήνιο, αποδοχάρι, δοχειό κ.ά.), μέσα στην οποία ρέει ο μούστος. Το πάτημα των σταφυλιών γίνεται από τους “πατητάδες”. Το γλεύκος (μούστος, απόσταμα, βράσμα, λαγάρι, πρόσυρο κ.ά.) μεταφέρεται και αποθηκεύεται συνήθως σε μεγάλα βαρέλια, που έχουν πλυθεί με ειδικά αρωματικά φυτά (σχίνο, μυρτιά, δάφνη κ.ά.) κι έχουν απολυμανθεί με θειάφι ή έχουν ρετσινωθεί. Μέσα εκεί ο μούστος “βράζει”, ζυμώνεται και γίνεται κρασί».
ΑΠΟ WIKIPEDIA
του Καγκάν Ιρμάκ
με τους Κεμάλ Χουνάλ, Μελίς Μπιρκάν, Γιλντίζ Κουλτούρ
Υπόθεση: Ο τριαντάρης Αλπέρ είναι ένας ταλαντούχος σεφ που διευθύνει το δικό του εστιατόριο. Μπορεί στην επαγγελματική του ζωή να έχει γνωρίσει την επιτυχία, αλλά δεν ισχύει το ίδιο και στα προσωπικά του. Ενώ η καθημερινότητά του αναλώνεται μεταξύ γαστρονομικών δημιουργιών, σχέσεων της μίας νύχτας και call-girls, μια επίσκεψη σε ένα μαγαζί μεταχειρισμένων δίσκων και βιβλίων στα δρομάκια του Μπέγιογλου, θα αλλάξει για πάντα τη ζωή του.
Η Άντα είναι μια γοητευτική, απλή και σχετικά σταθερή γυναίκα λίγο πριν τα 30 της, που σχεδιάζει και ράβει παιδικά κοστούμια. Μια μέρα, καθώς τριγυρνά στα σοκάκια του Μπέγιογλου αναζητώντας ένα παλιό βιβλίο, μπαίνει στο ίδιο βιβλιοπωλείο με τον Αλπέρ. Εκ φύσεως γυναικάς, ο Αλπέρ εντυπωσιάζεται από την ομορφιά της και αρχίζει να την πολιορκεί. Αναζητώντας μια ευκαιρία για να την γνωρίζει, βρίσκει το βιβλίο που ψάχνει, το αγοράζει και της το προσφέρει.
Αυτό το βιβλίο θα αποτελέσει τη σπίθα για μια παθιασμένη σχέση ανάμεσα στους δύο ήρωες. Ο Αλπέρ, όμως, προσπαθώντας να βρει χώρο για την Άντα στη ζωή του, αρχίζει να αισθάνεται περιορισμένος, την ίδια στιγμή που εκείνη, αγνοώντας το «δηλητήριο» που τρέχει στις φλέβες του αγαπημένου της, ζει την απόλυτη ευτυχία του έρωτα.
ΚΡΙΤΙΚΕΣ
Είναι πολύ δύσκολο στις μέρες μας να συναντήσει κανείς ένα μελόδραμα που δεν ξεπερνά τα όρια. Με χώρα καταγωγής μάλιστα την Τουρκία – κι όχι το Hollywood ας πούμε – το «Πάντα Μόνος» καταφέρνει να συγκινήσει, να προβληματίσει και την ίδια ώρα να μην είναι καθόλου υπερβολικό.
Μπορεί τα συστατικά Κωνσταντινούπολη, περίτεχνα φαγητά και έρωτας να θυμίζουν ελληνική συνταγή, αλλά η τουρκική ταινία του Cagan Irmak δεν αφορά καθόλου σε ιστορικά γεγονότα του παρελθόντος. Αντίθετα η ιστορία που μας διηγείται το «Πάντα Μόνος» είναι καθόλα σύγχρονη και πλέον τόσο συνηθισμένη που περνά σχεδόν απαρατήρητη. Η μόνη ίσως νοσταλγική πινελιά της είναι μια εξίσου σημερινή συνήθεια επιστροφής σε προϊόντα κουλτούρας των 70s, όπως η μουσική που ακούγεται συχνά στην ταινία, ή οι συλλογές βινιλίων και παλιών, χρησιμοποιημένων βιβλίων που κάνουν οι ήρωες.
Πρόκειται για μία ταινία για όλους όσοι μέσα στην μοναξιά τους πιστεύουν πως κρύβεται η ελευθερία τους. Το κυνήγι για την επιτυχία – επαγγελματική, κοινωνική – στον λαβύρινθο των μεγαλουπόλεων αποπροσανατολίζει τον σύγχρονο άνθρωπο από το κυνήγι της προσωπικής ευτυχίας. Το παράδοξο είναι πως όταν – κατά λάθος – η ευτυχία, η πραγματική αγάπη, ο έρωτας του χτυπάνε την πόρτα δεν έχει τη δύναμη να ανοίξει. Θεωρείται πια μεγάλη ευθύνη να είσαι σημαντικός για κάποιον και γι’ αυτό η μοναξιά μοιάζει «ένας ύπνος γλυκός».
Οι ερμηνείες των δύο κεντρικών ηρώων (Αλπέρ και Αντά) αλλά και πολλών δευτεραγωνιστών – όπως η μητέρα του Αλπέρ και οι συνεργάτες του- είναι πολύ καλές και τόσο «επιμελώς ατημέλητες» που μοιάζουν αυθόρμητες και πραγματικές. Οι γειτονιές της Πόλης, που προσφέρονται άλλωστε για καλή φωτογραφία, χρήζουν τα εξωτερικά πλάνα ιδιαιτέρως γοητευτικά.
Τόσο οι καλές ερμηνείες όσο το σενάριο αλλά και η σκηνοθεσία, σύγχρονη και απλοϊκή, ωθούν τον θεατή να βρει ένα κομμάτι του εαυτού του μέσα σε αυτό το έργο και να φύγει με τις θετικότερες εντυπώσεις και γιατί όχι, με έναν πολύ σύγχρονο και καθόλου ευκαταφρόνητο προβληματισμό.
www.myfilm.gr
σὲ μιὰ περίοδο τῆς ζωῆς του,
ἢ τὸν ἀγνοεῖ παντελῶς σὲ μιὰ στιγμὴ τῆς ἱστορίας του,
θὰ κάνει καὶ τὸ ἴδιο μὲ τὸ παιδί του.
Γιατί τὸ ἀγαπᾶ, ὅπως τὸν ἴδιο του τὸν ἑαυτό.
Εκτενέστατη βιβλιογραφία είναι διαθέσιμη. Πολλοί ειδικοί είναι πρόθυμοι να μιλήσουν για τη δημιουργικότητα. Οι περισσότεροι έχουμε μια ιδέα τού τι εννοούμε όταν αναφερόμαστε σε «δημιουργικούς ανθρώπους», από τον Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ ως τον Μπομπ Ντίλαν. Ωστόσο, μέσα σε όλα υπάρχει ένα παράδοξο: κανείς δεν μπορεί να πει με ακρίβεια τι είναι η δημιουργικότητα. Οι ψυχίατροι, οι ψυχολόγοι και οι νευροεπιστήμονες που μελετούν το θέμα δεν έχουν συμφωνήσει ως σήμερα σε κάποιον ορισμό.
«Δεν υπάρχει ορισμός. Η δημιουργικότητα είναι κάτι πολύ διαφορετικό σε κάθε άνθρωπο» σημειώνει η ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια Φαίη Γαλάνη, ειδικευμένη στην εικαστική θεραπεία, μια μορφή ψυχοθεραπείας που βασίζεται στη δημιουργική διαδικασία και ενθαρρύνει τη δημιουργικότητα. «Ελάχιστες περιοχές του εγκεφάλου έχουν αποκωδικοποιηθεί, αλλά γνωρίζουμε κάποια πράγματα για τις συνάψεις των νευρικών κυττάρων. Υπάρχει η δυνατότητα, με τη μέθοδο EMDR, η οποία φέρνει τον εγκέφαλο του ασθενούς σε κατάσταση αντίστοιχη με εκείνη που ορίζεται ως βαθύς ύπνος REM, να δούμε τι έχει γίνει λάθος στις συνάψεις που αντανακλούν ανθρώπινα βιώματα και με μια τεχνική που ονομάζεται διεστιακό ερέθισμα αρχίζουμε και καταλαβαίνουμε το πώς μπορεί κάποιος να “ξεμπλοκάρει”. Από το πρώτο τρίμηνο ζωής μας γίνονται διαρκώς συνδέσεις νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλο, για τις οποίες δεν έχει αποδειχθεί το πότε σταματούν» καταλήγει.
Ωστόσο, εντός της επιστημονικής κοινότητας επικρατεί μια αντιμετώπιση του θέματος «δημιουργικότητα», την οποία το αμερικανικό περιοδικό «New Yorker» έχει χαρακτηρίσει ως «θα-το-αναγνωρίσω-μόλις-το-δω». «Η δημιουργικότητα είναι η διαδικασία και όχι το προϊόν» δήλωσε προσφάτως στο περιοδικό ο Μαρκ Μπίμαν, νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Νορθγουέστερν. «Δεν είναι όλοι οι καλλιτέχνες δημιουργικοί. Αντιθέτως, κάποιοι λογιστές είναι εξαιρετικά δημιουργικοί» κατέληξε.
Επομένως, ελλείψει κοινώς αποδεκτού ορισμού, ως δημιουργικότητα τείνει να χαρακτηρίζεται η ικανότητα κάποιου να παρουσιάζει με σχετική ευκολία νέες ιδέες, απόψεις και λύσεις σε προβλήματα.
Οι κύριες μέθοδοι προσέγγισης της δημιουργικότητας από τους επιστήμονες είναι δύο. Είτε μέσω τεστ ανοιχτών ερωτήσεων (τρόπος γνωστός ως «το μικρό c») είτε εξετάζοντας αντίστροφα ανθρώπους που θεωρούνται δημιουργικοί και προσπαθώντας να κατηγοριοποιήσουν τα κοινά τους (αντιστοίχως, «το μεγάλο C»).
Σε μια πρόσφατη μελέτη η οποία εντάσσεται στο «μικρό c», ο Μπίμαν, μαζί με τον συνεργάτη του, Τζέιμς Κούνιος, παρακολούθησαν τα βλέμματα των ανθρώπων που υποβάλλονταν σε τεστ RAT. Πρόκειται για το ψυχολογικό τεστ κατά τα οποίο ο «εξεταστής» δίνει στους υποβαλλόμενους κάρτες με τρεις ή περισσότερες λέξεις και εκείνοι καλούνται να αναζητήσουν μία άλλη λέξη η οποία να συνδέεται με όλες τις κάρτες. Οι δύο επιστήμονες ήθελαν να παρατηρήσουν αν η κατεύθυνση του βλέμματος και η συχνότητα με την οποία ανοιγόκλεινε τα βλέφαρα ο «εξεταζόμενος» μπορούσε να σημαίνει κάτι για την προσέγγιση και για την πιθανότητα επιτυχίας του στο τεστ. Πράγματι, παρατηρώντας τη συγκεκριμένη παράμετρο, φάνηκε ότι όταν το υποκείμενο κοίταζε ευθεία προς μία λέξη και εστίαζε σε αυτή – δηλαδή δεν ανοιγόκλεινε συχνά τα μάτια του, δείχνοντας έτσι υψηλό ποσοστό προσοχής – ήταν πιο πιθανό να σκέφτεται αναλυτικά και συγκεντρωμένα τις πιθανές λογικές απαντήσεις και να απορρίπτει συστηματικά όσες έμοιαζαν παράλογες.
Οταν ο υποβαλλόμενος στο τεστ σταματούσε να κοιτάζει την κάθε λέξη είτε μετατοπίζοντας το βλέμμα είτε ανοιγοκλείνοντας τα μάτια, ήταν πιο πιθανό να σκέφτεται ευρύτερες, πιο αφηρημένες συνδέσεις, που έχουν μεγαλύτερη σχέση με τη διορατικότητα. Με αυτή τη μέθοδο οι Μπίμαν και Κούνιος ισχυρίζονται ότι μπορούν να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο θα λύσει κάποιο πρόβλημα.
Ακολουθώντας τον δρόμο του «μεγάλου C», ο ανθρωπολόγος Φράνσις Γκάλτον, εξάδελφος του Δαρβίνου, στο βιβλίο του «Κληρονομική ιδιοφυΐα», το 1869, δημοσίευσε εκτεταμένα στοιχεία προκειμένου να υποστηρίξει ότι η ιδιοφυΐα προσδιορίζεται σε μεγάλο βαθμό από γενετικούς παράγοντες: πάνω από 20 καλοί μουσικοί αποτελούσαν μέλη της οικογένειας Μπαχ, σημείωνε ο Γκάλτον. Εγραφε ακόμη για τις τρεις συγγραφείς – Εμιλι, Σαρλότ και Αν – της οικογένειας Μπροντέ κ.ά. Ηταν επίσης ο πρώτος ο οποίος μελέτησε σε βάθος τη σχετική συνεισφορά της φύσης και της ανατροφής στην ανάπτυξη της ιδιοφυΐας. Σύμφωνα με την έρευνα του Γκάλτον, περισσότεροι από τους μισούς συγγραφείς πρόζας και πάνω από το 40% των ποιητών ήταν ευθέως συνδεδεμένοι με άλλους μεγάλους της λογοτεχνίας. Το ίδιο και οι μουσικοί και οι ζωγράφοι, με ποσοστά 20% και 50% αντιστοίχως.
Καθώς η επιστήμη έχει εξελιχθεί έκτοτε, έχει γίνει σαφές ότι η θεώρηση του Γκάλτον είναι υπερβολικά απλοϊκή, κυρίως επειδή πλέον η δημιουργικότητα θεωρείται συνισταμένη πολλών παραγόντων, οι οποίοι τελικώς αλληλοσυμπληρώνονται με τον σωστό τρόπο στη σωστή στιγμή: ευφυΐα, συνδυαστική σκέψη, παρεκκλίνουσα σκέψη και κάποια χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, όπως η τάση για ρίσκο και τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. Οι συγκεκριμένοι παράγοντες είναι σε έναν βαθμό καθορισμένοι γενετικά και σε έναν άλλον επίκτητοι, ως επιρροή του περιβάλλοντος.
Μοιάζει σαφές ότι τουλάχιστον κάποια από τα συστατικά του δημιουργικού ταλέντου περνούν μέσα από την οικογένεια, αλλά σε καμία περίπτωση αυτό δεν αποτελεί «προαπαιτούμενο» της δημιουργικότητας. Ο γιος (Αλέξανδρος) Δουμάς έγινε συγγραφέας, αλλά η μητέρα του ήταν κόρη πανδοχέα και ο πατέρας του στρατιωτικός. Ο συγγραφέας Κίνγκσλεϊ Εϊμις μπορεί να ήταν πατέρας του επίσης συγγραφέα Μάρτιν Εϊμις, αλλά ο δικός του πατέρας ήταν ο κλητήρας ενός παραγωγού μουστάρδας – πριν από τον Κίνγκσλεϊ δεν υπήρχε πατρική ή μητρική «γραμμή» που να οδηγεί προς κάποια λογοτεχνική ή καλλιτεχνική κατεύθυνση. Η κόρη του Αρθουρ Μίλερ, Ρεμπέκα, μπορεί να ακολούθησε τον δρόμο του πατέρα της, ωστόσο οι δικοί του γονείς, πολωνοί μετανάστες, ασχολούνταν με την κλωστοϋφαντουργία.
Δεν αποτελεί πρωτοτυπία η δημιουργικότητα να συνδέεται με τις ψυχικές ασθένειες. Πέρα από τα άκομψα κλισέ περί «δημιουργικής τρέλας», η σχέση των δύο παραγόντων έχει απασχολήσει εκτενώς τους επιστήμονες. Η πρώτη σχετική μελέτη, από τον αμερικανό συμπεριφορικό γενετιστή Λέοναρντ Ιστον, το 1966, έδειξε ότι τα τέκνα σχιζοφρενών μητέρων είναι πιο πιθανό σε σχέση με τα υπόλοιπα παιδιά να ακολουθήσουν επαγγέλματα τα οποία θεωρούνται δημιουργικά.
Ακόμη και πιάνοντας το νήμα αντίστροφα, τα ευρήματα είναι διόλου αμελητέα. Ο Τζέιμς Τζόις είχε μια κόρη που υπέφερε από σχιζοφρένεια και ο ίδιος παρουσίαζε χαρακτηριστικά τα οποία τον τοποθετούσαν στο φάσμα της σχιζοφρένειας. Ο φιλόσοφος και μαθηματικός Μπέρτραντ Ράσελ είχε επίσης πολλά μέλη της οικογένειάς του που υπέφεραν από σχιζοφρένεια. Ο Αλφρεντ Αϊνστάιν είχε έναν γιο ο οποίος έπασχε από σχιζοφρένεια, ενώ ο ίδιος παρουσίαζε αδυναμίες στην κοινωνική και στη διαπροσωπική συμπεριφορά του. Εχοντας παρατηρήσει τα παραπάνω, η αμερικανίδα νευροεπιστήμονας του Κολεγίου Κάρβερ του Πανεπιστημίου της Αϊόβα, Νάνσι Κ. Αντρεάσεν, επιχείρησε αρχικώς να συνδέσει τη δημιουργικότητα με τη σχιζοφρένεια. Ωστόσο, σύντομα αντιλήφθηκε ότι είχε κάνει λάθος. Οπως εξιστορεί σε πρόσφατο τεύχος του περιοδικού «The Atlantic»: «Αν είχα δώσει περισσότερη προσοχή στους ποιητές Σύλβια Πλαθ και Ρόμπερτ Λόουελ, οι οποίοι έπασχαν από αυτό που σήμερα αποκαλούμε διαταραχή της διάθεσης, και λιγότερο στον Τζόις και στον Αϊνστάιν, μπορεί να το είχα παρατηρήσει. Ο ένας μετά τον άλλον, οι συγγραφείς τους οποίους μελετούσα έρχονταν στο γραφείο μου (σ.σ.: το πανεπιστήμιο γειτνιάζει με το παγκοσμίου φήμης Iowa Writers Workshop και η Αντρεάσεν είχε την ευκαιρία να συζητήσει με δεκάδες διάσημους συγγραφείς από το 1977, ανάμεσά τους ο Κερτ Βόνεγκατ, ο Τζον Τσίβερ και ο Ρίτσαρντ Γέιτς).
Περνούσαν από τρεις και πλέον ώρες ο καθένας αραδιάζοντάς μου ιστορίες της μάχης τους με τις διαταραχές της διάθεσης – συνήθως της κατάθλιψης και της διπολικής διαταραχής. Μάλιστα, αρχικώς εξεπλάγην που σχεδόν όλοι οι συγγραφείς τους οποίους προσέγγισα συμφωνούσαν με τέτοια προθυμία να συμμετάσχουν σε μελέτη μιας νεαρής και άγνωστης βοηθού καθηγητή. Σύντομα κατάλαβα γιατί έδειχναν τόσο ενδιαφέρον να μιλήσουν με έναν ψυχίατρο. Περί το 80% εξ αυτών είχε παρουσιάσει σχετική ενόχληση κάποια στιγμή».
Ενδεικτική της σχέσης την οποία διαπίστωσε η Αντρεάσεν είναι η περίπτωση του συγγραφέα του «Σφαγείου νούμερο πέντε», Κερτ Βόνεγκατ. Η μητέρα του υπέφερε από κατάθλιψη και αυτοκτόνησε ανήμερα τη γιορτή της μητέρας, όταν ο Κερτ ήταν 21 ετών και βρισκόταν στο σπίτι με άδεια από τον στρατό κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο γιος του Βόνεγκατ, Μαρκ, διαγνώστηκε με σχιζοφρένεια, αλλά ενδεχομένως να έπασχε από διπολική διαταραχή (αργότερα ο ίδιος έγραψε δύο βιβλία σχετικά με την εμπειρία του). Καθώς οι διανοητικές διαταραχές βρίσκονται εντός της πραγματικότητας της οικογένειας Βόνεγκατ, το ίδιο συμβαίνει και με τη δημιουργικότητα. Ο πατέρας του Κερτ ήταν ένας εξαιρετικός αρχιτέκτονας και ο μεγαλύτερος αδελφός του, ο Μπέρναρντ, ήταν ένας ταλαντούχος χημικός και εφευρέτης, κάτοχος 28 πατεντών. Ο Μαρκ είναι συγγραφέας ενώ και οι δύο κόρες του Κερτ είναι εικαστικοί.
Ο γνωστός γερμανός νευροβιολόγος Γκέραλντ Χίτερ, καθηγητής στην Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου του Γκέτινγκεν και συγγραφέας τριών βιβλίων για το ανθρώπινο μυαλό, συνέδεσε τη δημιουργικότητα με την παιδική ηλικία. «Αν αναρωτηθούμε πότε λειτούργησε πιο δημιουργικά ο εγκέφαλός μας, τότε για τους περισσότερους αυτό δεν ήταν στον προσανατολισμένο στα αποτελέσματα κόσμο των ενηλίκων. Η κατάσταση της κορυφαίας δημιουργικότητας για τους περισσότερους ήταν τότε που ούτε το υποπτευόμασταν: στην πρώιμη παιδική ηλικία». Ο Χίτερ υποστηρίζει ότι ο παιδικός εγκέφαλος σχηματίζεται με ιλιγγιώδη ταχύτητα και προσλαμβάνει τα πάντα ως νέα, χωρίς παλιές – καλές ή κακές – εμπειρίες ως μέτρο ή ως φραγμό. Γι’ αυτό και θεωρεί ότι η δημιουργικότητα εξαρτάται από όσα έζησε κάποιος ως παιδί, όταν υποδεχόταν κάθε εξέλιξη με πρωτόγνωρο, ενστικτώδη και απροσδόκητο τρόπο.
Ωστόσο, η δημιουργικότητα με αναφορές στην παιδική ηλικία επιβεβαιώνεται και από μια απροσδόκητη πηγή. «Πάντοτε με εξέπλησσε ότι το πουλί κατόρθωνε την καλύτερη καλλιτεχνική στιγμή του κελαηδήματός του ακριβώς στην ίδια βιολογική κατάσταση και διάθεση όπως και ο άνθρωπος, σε ενός είδους ψυχική ισορροπία, με κάποια απόσταση από τη σοβαρότητα της ζωής, με έναν αυθεντικά παιχνιδιάρικο τρόπο» έγραφε ο αυστριακός βραβευμένος με Νομπέλ ζωολόγος Κόνραντ Λόρεντς στον πέμπτο τόμο των «Τετραδίων για την ψυχολογία των ζώων». Και συνέχιζε: «Γνωρίζουμε ότι το κελάηδημα έχει σκοπό τον καθορισμό της περιοχής του κάθε πουλιού, την προσέλκυση των θηλυκών, τον εκφοβισμό των εισβολέων κ.ο.κ. Ωστόσο, γνωρίζουμε επίσης ότι όταν το τραγούδι των πουλιών φτάνει στο πιο τέλειο σημείο του και στην πιο πλούσια έκτασή του, αυτοί οι παράγοντες δεν διαδραματίζουν πια ρόλο».
Ο αμφιλεγόμενος ρόλος του καφέ
Για κάποιον λόγο, η σχέση του καφέ με τη δημιουργικότητα έχει απασχολήσει σε αξιοσημείωτο βαθμό την επιστημονική κοινότητα. Μάλιστα, τα ευρήματα των σχετικών ερευνών παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, κυρίως λόγω της αναπάντεχης φύσης τους. Θα περίμενε κάποιος ότι η καφεΐνη, η οποία εν πολλοίς θεωρείται διεγερτική ουσία, θα διαδραμάτιζε θετικό ρόλο στη διαδικασία της δημιουργικότητας. Ωστόσο, ο καφές αποδεικνύεται επωφελής μόνο στην πρώιμη φάση της δημιουργικότητας, όπου απαιτείται η συγκέντρωση προκειμένου να υπάρξει μια λογική ανάλυση των παραμέτρων.
Η καφεΐνη «μπλοκάρει» τη λειτουργία της αδενοσίνης, μιας ουσίας η οποία περιορίζει την έκκριση διαφόρων χημικών προς τον εγκέφαλο και κατ’ αυτόν τον τρόπο μειώνει τα επίπεδα ενέργειας και προκαλεί το αίσθημα της νύστας. Βραχυπρόθεσμα, ο καφές ενισχύει την ενέργεια και μειώνει την κόπωση, επηρεάζει θετικά τη φυσική, γνωστική και κινητική απόδοση, βοηθώντας έτσι στη μνήμη, στην επίλυση των προβλημάτων, στη λήψη αποφάσεων και στη συγκέντρωση.
Ωστόσο η δημιουργικότητα, σύμφωνα με τις έρευνες, προκύπτει όταν το μυαλό σταματά να λειτουργεί προκειμένου να επιλύσει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα και καταπιάνεται με κάτι άσχετο. Η καφεΐνη συμβάλλει προς την αντίθετη κατεύθυνση. Ενας ακόμη τρόπος με τον οποίο η καφεΐνη παρακωλύει τη δημιουργική δραστηριότητα είναι η επίδραση που έχει στην ποιότητα του ύπνου. Εχει φανεί από έρευνες ότι κατά τη διάρκεια της φάσης REM (βαθύς ύπνος) ο εγκέφαλος αφομοιώνει πολλές ασύνδετες πληροφορίες, με αποτέλεσμα, μετά την αφύπνιση, να είναι περισσότερο πιθανή η επίλυση προβλημάτων. Ομως περί τα 200 μιλιγκράμ καφεΐνης (μία με δύο κούπες καφέ) έχει αποδειχθεί ότι αυξάνουν τον χρόνο που χρειάζεται προκειμένου κάποιος να αποκοιμηθεί, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι μειώνουν την ποιότητα του ύπνου και εντείνουν την αίσθηση κούρασης το πρωί. Ετσι, περιορίζεται η πρωινή δημιουργικότητα.
ΤΟ ΛΥΣΑΡΙ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, τουλάχιστον το 20% της δημιουργικότητας ενός ανθρώπου μπορεί να αποδοθεί στη φύση.Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, τουλάχιστον το 20% της δημιουργικότητας ενός ανθρώπου μπορεί να αποδοθεί στη φύση.
Σύμφωνα με την ίδια μελέτη, οι πολύ δημιουργικοί συγγραφείς τείνουν να έχουν υψηλότερη επίδοση στα τεστ ψυχοπαθολογικής συμπεριφοράς.
Ερευνες στο Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα έδειξαν ότι οι υποβαλλόμενοι λύνουν με μεγαλύτερη ευκολία τα δημιουργικά τεστ όταν πληροφορηθούν ότι αυτά έχουν αναπτυχθεί σε έναν πολύ μακρινό τόπο.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι το μπλε χρώμα ευνοεί την πιο χαλαρή σκέψη.
Σύμφωνα με τον αμερικανό ψυχολόγο Ερικ Μάιζελ, «η δημιουργία ως πρώτο πράγμα που κάνει κάποιος το πρωί ευνοεί την πρόοδο, καθώς και την αξιοποίηση της “σκέψης του ύπνου”».
Σύμφωνα με τον αμερικανό μουσικοσυνθέτη και παραγωγό Μπράιαν Ινο, βοηθάει πολύ να ξεκινάει κάποιος από το μηδέν. «Αρχικά, στο στούντιο απλώς πειραματίζομαι με τους ήχους ώσπου να αναπτυχθεί κάτι που να θυμίζει μοτίβο».
ΙQ επιπέδου περίπου 120 βαθμών, το οποίο μαρτυρά ότι κάποιος είναι πολύ αλλά όχι εξαιρετικά έξυπνος, γενικώς θεωρείται αρκετό για τις δημιουργικές ιδιοφυΐες.
AΠΟ ΤΟ BHMAGASINO (ΗΛΙΑΣ ΝΙΚΟΛΑΙΔΗΣ)
Ο Βασιλιάς πάει στον κήπο του και βλέπει πως τα δέντρα, οι θάμνοι και τα λουλούδια του ξεραίνονται
Η Βελανιδιά τού λέει πως ξεραίνεται γιατί δεν μπορεί να είναι τόσο ψηλή όσο το Πεύκο.
Γυρίζει προς το Πεύκο και το βλέπει πεσμένο κάτω γιατί δεν μπορεί να κάνει σταφύλια όπως το Αμπέλι.
Και το Αμπέλι ξεράθηκε γιατί δεν έκανε λουλούδια σαν την Τριανταφυλλιά.
Βλέπει την Τριανταφυλλιά να κλαίει γιατί δεν είναι γερή και δυνατή σαν τη Βελανιδιά.
Και ξάφνου, βλέπει ένα φυτό, μια Φρέζια, γεμάτη άνθη και πιο δροσερή από ποτέ.
Τη ρωτάει ο βασιλιάς:
«Πώς γίνεται και αναπτύσσεσαι τόσο καλά μέσα σ ’ αυτόν τον μαραμένο και θλιβερό κήπο;»
Το λουλούδι τού απαντάει:
«Δεν ξέρω. Ίσως γιατί υπέθετα πάντα ότι, όταν με φύτεψες, ήθελες φρέζιες. Αν ήθελες Βελανιδιά ή Τριανταφυλλιά, θα
είχες φυτέψει Βελανιδιά ή Τριανταφυλλιά.
Εκείνη τη στιγμή είπα μέσα μου: Τώρα, είναι η σειρά σου. Είσαι εδώ για να προσφέρεις την ευωδιά σου.
Κοιτάξου, απλώς, στον καθρέφτη.
Δεν γίνεται να είσαι άλλος άνθρωπος.
Μπορείς να χαίρεσαι και να ανθίζεις ποτισμένος με την αγάπη για τον εαυτό σου, ή να μαραίνεσαι καταδικασμένος από εσένα τον ίδιο.
Από το βιβλίο Ο Δρόμος της Αυτοεξάρτησης – Bucay
by Αντικλείδι.
Γράφει ο κοινωνιολόγος, Γιώργος Βασιλορεΐζης
Όταν βλέπεις διαλυμένους ανθρώπους, μη φοβάσαι…
Δε θα σου κάνουνε κακό. Είναι ψυχές που κάποτε, ήθελαν απλά να μιλήσουν κάπου.Να τα πουν. Δεν προλάβαινε κανείς όμως βλέπεις. Όλοι ήμασταν τόσο απασχολημένοι στις ζωές μας.
Έτσι μπήκαν σε ένα λαβύρινθο και έκαναν εκείνο σπίτι τους. Εσύ δεν μπορείς να τους βγάλεις.. Μπορείς όμως να τους κοιτάξεις κατάματα με βλέμμα καθαρό που μιλάει περισσότερο από όλα τα λόγια του κόσμου,και λέει απλά αυτό που ήθελαν να ακούσουν από καιρό “Σε καταλαβαίνω.”
By enallaktakidrasi.com
1/9 Συναυλία με έργα Θεοδωράκη και Χατζιδάκι
2/9 Συναυλία Λαϊκής Ορχήστρας Μίκη Θεοδωράκη με τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου
3-4/9 Παράσταση «Φιλοκτήτη» από το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας
5/9 Συναυλία Μάριου Φραγκούλη
6/9 «Πλούτος» του Αριστοφάνη με τους Κώστα Βουτσά, Άννα Φόνσου, Στάθη Ψάλτη
7/9 Η Λίμνη των κύκνων από τα Μαριίνσκι (πρώην Κίροφ)
8, 9, 10/9 «Σπάρτακος» και «Ζιζέλ» από τα ρωσικά μπαλέτα Γκριγκόροβιτς
11/9 Συναυλία με τη Λουθ Κασάλ
12/9 Συναυλία της Βανέσα Μέι
13, 14/9 Συναυλία Συμφωνικής Ορχήστρας της Πράγας με τους Φίλιππο Πλιάτσικα, Μπάμπη Στόκα
15/9 Παράσταση της Ισπανίδας χορεύτριας και χορογράφου Sara Baras
16/9 Μουσική παράσταση «Αρμαγεδδών» με τους Λαυρέντη Μαχαιρίτσα και Αντώνη Μιτζέλο.
17/9 Συναυλία συνεδρίου Ινστιτούτου Έρευνας Μουσικής και Ακουστικής με ήχο από ηλεκτρονικούς υπολογιστές
18/9 Συναυλία του Ζμπίγκνιου Πράισνερ με τίτλο «Diaries of Hope» με λιμπρέτο βασισμένο στα ημερολόγια και ποιήματα των παιδιών θυμάτων του Ολοκαυτώματος
19/9 «Θεσμοφοριάζουσες» σε σκηνοθεσία Γιώργου Κιμούλη με τον ίδιο και τον Δημήτρη Πιατά
20,21/9 Γκαλά όπερας προς τιμήν της Μαρίας Κάλλας από την Εθνική Λυρική Σκηνή
22/9 Συναυλία Ρωσικής Ορχήστρας Οσίποφ με 50 μουσικούς και σολίστ τη Μαργαρίτα Ζορμπαλά
23/9 Γκαλά Μπαλέτου αφιερωμένο στη Μάγια Πλισέτσκαγια
24, 25/9 Συναυλία αφιερωμένη σε έργα του Μάνου Χατζιδάκι γραμμένα για τον κινηματογράφο και ένα ανέκδοτο έργο του
26/9 Συναυλία του Ιταλού πιανίστα Ludovico Einaudi
27/9 Κρατικό Χορευτικό συγκρότημα του Αζερμπαϊτζάν (40 χορευτές) με το συγκρότημα κρουστών που άνοιξε τη Γιουροβίζιον το 2012 στο Μπακού
28/9 Συναυλία Λαϊκής Ορχήστρας Μίκης Θεοδωράκης με το χορευτικό συγκρότημα Δόρα Στράτου σε σκηνοθεσία Γιώργου Μιχαηλίδη και σκηνογραφία Γιάννη Μετζικώφ
29/9 Συναυλία Γιώργου Νταλάρα «Μουσικό ταξίδι στη Μεσόγειο»
30/9 Συναυλία Σταύρου Ξαρχάκου με τίτλο «Σταύρος Ξαρχάκος …νυν και αεί»
Οι άγγελοι τραγουδάνε. Και οι ερωτευμένοι επίσης. Πίσω από κάθε ανάταση, από κάθε μεράκι, μια κιθάρα περιμένει έτοιμη να πάρει τα λόγια και να τα ταξιδέψει από χείλη σε χείλη. Δεν είναι λίγο αυτό. Είναι η χαρά να δίνεις χαρά στους άλλους, είναι αυτό που μας βαστάει στη ζωή. Γι’ αυτό, κοντά στα ποιήματά μου, δοκίμασα να γράψω και μερικά τραγούδια, χωρίς να τα υποτιμώ καθόλου. Έτσι ή αλλιώς, μιλά κανείς για τα ίδια πράγματα που αγαπά, και από κει και πέρα το λόγο έχουν αυτοί που θα τ’ ακούσουν. Λένε πως το είδος έχει ορισμένους κανόνες. Δεν τους ξέρω και, πάντως, δεν ενδιαφέρθηκα ή δεν μπορούσα ίσως να τους ακολουθήσω. Δουλεύει ο καθένας όπως νιώθει. Και η θάλασσα είναι απέραντη, τα πουλιά μυριάδες, οι ψυχές όσες και οι συνδυασμοί που μπορούν να γεννήσουν οι ήχοι και τα λόγια, όταν ο έρωτας και το όνειρο συμβασιλεύουν» γράφει ο Οδυσσέας Ελύτης – ως εισαγωγικό σημείωμα – στη Συλλογή του «Τα ρω του έρωτα»
Η Συλλογή περιλαμβάνει τις εξής ενότητες: Μικρές Κυκλάδες,
Το θαλασσινό τριφύλλι, Η Παναγία των κοιμητηριών, Τα ρω του έρωτα, Τραγούδια από τον Brecht
Αν δεν βρίσκεσαι στο Πλατύ την ώρα που ο ήλιος βουτά στο Καρπάθιο Πέλαγος και αρχίζει ο χορός του Δεκαπενταύγουστου, δεν μπορείς να καταλάβεις λέξη από το μυστήριο που λέγεται Ελυμπος (η Ολυμπος για τους ντόπιους). Κυριολεκτικά δεν καταλαβαίνεις λέξη, αφού και η ασυνήθιστη λαλιά των ανθρώπων εδώ στην Πάνω Κάρπαθο ακούγεται σαν μελωδική ηχώ από τα βάθη των αιώνων, κατευθείαν από το στόμα των Δωριέων που λάτρευαν όσο κανείς άλλος τον Ποσειδώνα, τον θεό της θάλασσας, και τα ψηλά απότομα βράχια που είναι ριζωμένα στον βυθό της. Κι εδώ, όντως, αυτό το τοπίο αποθεώνεται. Τα πάντα γκρεμίζονται και όλα ανορθώνονται με βυζαντινή μεγαλοπρέπεια. Από τη μεριά της θάλασσας οι απότομες πλαγιές κατρακυλούν μέχρι τον γιαλό με κοσμογονικό πάταγο. Στα αφτιά σου φτάνει η μακρινή μουρμούρα του πελάγους, αλλά εδώ είναι ένα μέρος που βλέπεις τους ήχους, παρά τους ακούς. Κι αυτή η παραστατική εικόνα των εξαιρετικά απότομων βουνών φέρνει στον νου σου τον σάλο τιτανομαχίας. Συνήθως αυτή η τιτανομαχία μεταξύ της στεριάς και της θάλασσας μοιάζει αμφίρροπη, αλλά, από εδώ πάνω, η επίθεση των γκρεμών στο πέλαγος είναι τόσο άγρια και μεγαλόπρεπη, που η συνήθης οργή του Ποσειδώνα φαντάζει σαν αντίδραση θυμωμένου κατοικίδιου. Είναι απίστευτα γοητευτική η θέα του Μαλό και των γκρεμών του Σαραντάκοπου, που τους γλυκαίνει της Μέλισσας το Σελάι στην περιοχή της Ασίας. Αλλά και οι γλυκές αγκαλιές, παρ’ όλη τη σκληράδα τους, με τα γκρίζα βότσαλα, το Φορόκλι, ο Νάττης, ο Αγιος Μηνάς.
Tο πανηγύρι της Καρπάθου
Το καβάι, αυτή η πολύχρωμη παραδοσιακή φορεσιά – πιο σοβαρή για τις παντρεμένες και πιο φανταχτερή για τις ελεύθερες – που φορούν οι μεγάλες γυναίκες καθημερινά και οι νεότερες όταν έχουν γιορτή, όπως το πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου, θυμίζει τα ρούχα των λαών που ζουν γύρω από τα Ιμαλάια στην ήπειρο της Ασίας. Μπορεί να έχεις δει μια γυναίκα με την ελυμπίτικη φορεσιά της στην Αθήνα ή ακόμη και στη Νέα Υόρκη. Κάποιες δεν την αποχωρίζονται ποτέ και όλες τη φορούν με περίσσια υπερηφάνεια. Τη ράβουν μόνες τους, εκτός από τα καλά πασούμια και τα καθημερινά στιβάνια, τα οποία τσαγκαρεύει ο Γιάννης Πρεάρης που παίζει και λαούτο. Πόσο λαχταρώ να δω εφέτος τον Γιάννη και τον Μιχάλη Ζωγραφίδη να παίζουν δίπλα στα απομεινάρια μιας από τις τέσσερις αρχαίες πόλεις της Καρπάθου, τη Βρουκούντα, στο πανηγύρι του Αϊ-Γιάννη στις 29 Αυγούστου! Λες να αξιωθούμε να ξενυχτήσουμε εκεί ακούγοντας το τραγούδι τους που γίνεται ένα με τη μουσική της θάλασσας;
και παίρνει αγέρας τη λαλιά
κι εις τον γιαλό τη ρίχνεικι η θάλασσα εμπονάτσαρε
και τα καράβια αράξαν
Από τη μεριά της θάλασσας, στη συνοικία Εξω Καμάρα, τα σπίτια της Ολύμπου σταματούν μισό βήμα προτού γκρεμιστούν μέχρι κάτω τις Φρίκες. Από την άλλη πλευρά, τα σπίτια κατρακυλούν ως το βάθος της ρεματιάς. Πολλά άλλα κτίσματα μοιάζουν να διστάζουν να κινδυνεύσουν να γκρεμιστούν ή να κατρακυλήσουν και συνωστίζονται στην κόψη, εκατέρωθεν του κεντρικού σοκακιού που διατρέχει την πιο πυκνή γειτονιά του οικισμού ως το Πλατύ, τη μικρή πλατεία μπροστά στην εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου, το επίκεντρο της ζωής στην Ολυμπο. Η πολύ ατμοσφαιρική εκκλησία, με τη φιγούρα του μερακλή παπα-Γιάννη, φαίνεται να είναι η κορυφή του οικισμού, απ’ όπου ξεκινούν όλα, και το πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου φυσικά. Στην απέναντι άκρη, όμως, και στην πίσω γειτονιά, ο οικισμός καταλήγει σε σειρές ανεμόμυλων, που κάποτε συντηρούσαν τη ζωή στην Ολυμπο και τώρα συντηρούν τη μαγευτική εικόνα της.
Ενας από τους ανεμόμυλους διατηρεί ακόμη την αρματωσιά του στραμμένη επάνω στην αφετηρία του μπονέντη, έτσι λένε το μελτέμι στο Καρπάθιο, και λειτουργεί κανονικά αν τον απελευθερώσεις. Μέσα πλάθουν με τα χέρια τους μακαρούνες και τις σερβίρουν με τσιγαρισμένο κρεμμύδι έξω στα τραπέζια μαζί με χίλιες δυο άλλες γεύσεις αρωματισμένες δίπλα στον φούρνο που καίει με ξύλα από τα γύρω όρη. Στο Μέγαρο, ο Βασίλης Μιχαλής και ο Ηλίας Λιορεΐσης μαγείρεψαν για τους ξένους το πιάτο του πανηγυριού, σφαχτό κοκκινιστό με άσπρο πιλάφι και πατάτες τηγανητές. Ολο κι έρχονται καινούργιοι για να το γευτούν, αλλά ο ήχος των πιρουνιών που χτυπούν στα πιάτα κατά το βυζαντινό συνήθειο επιβάλλει ησυχία για να κηρύξουν ο παπα-Γιάννης και οι ψάλτες την αρχή του γλεντιού. Ξεκινούν με τροπάρια και γρήγορα περνούν στα φημισμένα συρματικά τραγούδια, όπως το πιο παλιό «Αρχοντες τρων και πίνουσι σε μαρμαρένια τάβλα». Στο μεταξύ, στο Πλατύ το αρχικό κύτταρο του γλεντιού, η παρέα με τους βασιλικούς της Παναγίας περασμένους στον γιακά, άρχισε να πίνει και να τραγουδά. Μόλις ο ήλιος ακουμπήσει το Καρπάθιο, θα χτυπήσουν την καμπάνα και οι κοπέλες θα έρθουν στο Πλατύ για να πιαστούν στον χορό – και θα χορεύουν μέχρι ο ήλιος να διατρέξει όλο το ημισφαίριο και να εμφανιστεί από την κορυφή του προφήτη Ηλία.
να πάω να σαϊτέψω την κόρη π’ αγαπώ.
ΑΠΌ ΤΟ ΒΗΜΑgasino
Στην χώρα που ανθούν στις αμμουδιές οι κόρες
Τ’ άστρα ξυπνούν και φέγγουν άναυδα τη νύχτα
Στιλπνά σαν μουσαμάδες των ψαράδων
Ενώ τ’ αστέρια της θαλάσσης πλησιάζουν
Πρώτα λευκά και σχεδόν άχρωμα
Έπειτα κόκκινα και ζωηρά
Με τα πλοκάμια των σφαδάζοντα
Για το εφήβαιον και για τα στήθηΤων νεανίδων.
Οι αμμουδιές είναι διάστικτες από κοχύλια
Μ’ ένα φιλί λησμονημένο μες στα βότσαλα
Μ’ ένα πουλί που κούρνιασε στα στήθη Κόρης γλυκιάς
που του μιλάει και λέγει
Πουλί καλό πουλί χρυσό πουλί λαμπρό μαντάτο
Χαϊδεύοντας το στα βυζιά της με λαχτάρα
Σαν χαϊμαλί της ηδονής ή σαν αγόρι
Ο ουρανός είναι διάστικτος από πετράδια
Βάρκες με δίχτυα και ψαράδες πλησιάζουν
Για να ψαρέψουν πριν ο ήλιος τους προφτάσει
Τις κόρες της Ανατολής και της Ευρώπης
Άσπρα κορίτσια ή μελαμψά
Κορίτσια έτοιμα για τα ταξίδια.
Κορίτσια έτοιμα για τους λωτούς
Κορίτσια έτοιμα για τις παλάμες
Και για τα βέλη των ανδρών
Και για τα βέλη του ήλιου
Τώρα που αρχίζει κι ανατέλλει
Ροδίζοντας τα κορφοβούνια
Χρυσίζοντας τις αμμουδιές
Ενώ βουίζουν οι σπηλιάδες
Κ’ η θάλασσα βαθιά στενάζει
Και ψιθυρίζουνε τα φύλλα
Και τιτιβίζουν οι κορυδαλλοί
Ραμφίζοντας μαστούς και ρώγες
Τώρα που ο ήλιος ξεπροβάλλει
Και ντύνει τις κόρες με άσπρα ρίγη
Τώρα που αρχίζουν τα τζιτζίκια
Και γδύνονται οι λογισμοί
Και βάφονται όλα τα λουλούδια
Με πράσινο με κρεμεζί.
Το να µιλήσεις για τη θάλασσα στη γλώσσα ενός λαού, όπως οι Έλληνες, που έχουν συνδέσει διαχρονικά τη ζωή τους µε τη θάλασσα, το να µιλήσεις για τη θάλασσα στη γλώσσα µιας χώρας που η θάλασσα αποτελεί µέρος τής βιολογικής, εθνικής, οικονοµικής και ψυχολογικής ύπαρξης των κατοίκων της, είναι πραγµατικά και πρακτικά ριψοκίνδυνο. Κινδυνεύεις ν’ αφήσεις έξω από τη γλωσσική πραγµάτευσή σου κοµµάτια τής γλωσσικής υπόστασης αυτού τού λαού, πολύτιµα δηλαδή πετράδια τής έκφρασής του, που είναι στην πραγµατικότητα οι λέξεις. Γιατί οι λέξεις είναι πολύτιµοι λίθοι τής γλωσσικής παρακαταθήκης ενός ολόκληρου λαού. Είναι κειµήλια τής πολιτισµικής κληρονοµιάς ενός έθνους. Είναι αναντικατάστατα συστατικά τής ταυτότητάς του.
Σ’ αυτό το ριψοκίνδυνο έργο θα αποδυθώ, ζητώντας την κατανόησή σας, απόψε και θα σάς ξεναγήσω σ’ ένα ταξίδι στον µαγικό κόσµο των λέξεων και ειδικότερα των λέξεων τής γλώσσας µας που συνδέονται µε τη θάλασσα. Άλλωστε, οι ίδιες οι λέξεις είναι µια θάλασσα. Θάλασσα οι λέξεις στον κόσµο τής γλώσσας ενός λαού, θάλασσα που διασχίζουµε µε επικοινωνιακή ασφάλεια µέσα στα γερά σκαριά που µάς εξασφαλίζει η στέρεη και δοκιµασµένη αρµατωσιά τής ελληνικής γλώσσας.
***
Λένε πως η γλώσσα τού ανθρώπου ξεκίνησε από τέσσερεις λέξεις, τις λέξεις ουρανός – γη – θάλασσα – αέρας. Αυτές πρωτόπλασε ο άνθρωπος. ∆εν θα σάς παρασύρω στους ανεξερεύνητους αντικειµενικά για την επιστήµη χώρους τής γλωσσογονίας που οι γλωσσολόγοι θεωρούµε εξαιρετικά ανασφαλείς, πλάσµατα µιας µυθικής φαντασίας. Θα ήµουν όµως έτοιµος να δεχθώ µαζί σας ότι µία από τις λέξεις που χρειάστηκαν πολλοί λαοί, µεταξύ των οποίων οι Έλληνες, περνώντας από την κοινωνία στην επι-κοινωνία, ήταν η ανάγκη να δηλώσουν το υγρό στοιχείο που τους περιέβαλλε. Γι’ αυτό το υγρό στοιχείο, οι Έλληνες χρησιµοποίησαν πέντε λέξεις: τις λέξεις θάλασσα, ἅλς (η), πόντος, πέλαγος και ωκεανός. Μέσα απ’ αυτές και γύρω απ’ αυτές πλάστηκαν πλήθος άλλων λέξεων για να δηλώσουν ποικίλες άλλες συναφείς έννοιες, καθώς και σύνθετες και λεπτές διαφοροποιήσεις, χρησιµοποιώντας τους δύο κύριους λεκτικούς µηχανισµούς τής γλώσσας µας: την παραγωγή και τη σύνθεση. Από αυτόν τον τεράστιο πλούτο θα ξεχωρίσουµε –µε τους περιορισµούς τού χρόνου που έχουµε– µερικές ενδεικτικές λέξεις, για να τις σχολιάσουµε εν συντοµία.
θάλασσα Και πρώτα-πρώτα η πιο αρχαία λέξη που χρησιµοποιήθηκε στην Ελληνική (από τον Όµηρο µέχρι σήµερα), για να δηλώσει «τη µεγάλη υδάτινη επιφάνεια µε αλµυρό νερό», η λέξη θάλασσα. Η λέξη αυτή δεν απαντά σε καµιά άλλη γλώσσα τής οικογένειας των γλωσσών στην οποία ανήκει η Ελληνική –ούτε σε άλλη γλωσσική οικογένεια ή µεµονωµένη γλώσσα. Είναι µια προελληνική λέξη, που όπως τόσες άλλες (πβ. δάφνη, πύργος, µέγαρον, χαλκός, ασπίς, τύρρανος, ξίφος, Αθηνά, Κόρινθος, Ιλισός, Υµηττός, Ρέθυµνο, Κρήτη κ.ά.) υιοθέτησαν οι Έλληνες από τους Προέλληνες. Πρόκειται δηλ. γλωσσολογικά για λέξη που δεν ετυµολογείται από τα Ελληνικά, µολονότι παραδίδονται πολλές παρετυµολογίες («λαϊκές ετυµολογίες») τής λέξης:
1. < «θοῶς ἀλλασσομένη καὶ σαλευομένη».
2. < «ἐκ τοῦ θῶ τοῦ σημαίνοντος τὸ ‘τρέχω’ καὶ τοῦ λὰ τὸ ἁλμυρόν, ἤγουν τὸ ἅλας».
3. < «ἐκ τοῦ ἄσσα τοῦ τινάσσεσθαι, τοῦτ’ ἔστι θεόν ἅλα τινασσόμενον».
4. < «παρά τὸ σάλον σάλασσα καὶ θάλασσα».
5. < «παρὰ τὸ ἆσσον (‘εγγύτερον’) εἶναι θανάτου τοὺς πλέοντας ἐν
αὐτῷ».
Είναι, λοιπόν, χαρακτηριστική η πεισµατική όσο και απεγνωσµένη και ανεπιτυχής επιστηµονική προσπάθεια των αρχαίων γραµµατικών να ετυµολογήσουν τη λέξη, η οποία –σηµειωτέον– δεν παραδίδεται στα Μυκηναϊκά (πινακίδες γραµµικής γραφής Β΄), ενώ φαίνεται να συνδέεται µορφικά µε τη λέξη δαλάγχα που παραδίδει ο Ησύχιος ως λέξη τής αρχαίας µακεδονικής διαλέκτου. Επίσης, ας σηµειωθεί ότι στις άλλες γλώσσες τής ινδοευρωπαϊκής οικογένειας οι λέξεις για τη θάλασσα ανάγονται στη ρίζα “mar-, που έδωσε λατ. mare, απ’ όπου ιταλ. mare, γαλλ. mer, ισπ. mar, ρουµ. mare, ιρλ. muir, λιθ. mares, σλαβ. morje, γερµ. Meer. Η ρίζα αυτή φαίνεται να συνδέεται µε το αρχ. ελλην. µαρµαίρω «λάµπω, ακτινοβολώ» (απ’ όπου και οι λ. µάρµαρο, η αρχική σηµ. ήταν «η στιλπνή επιφάνεια που ακτινοβολεί», και µαρµαρυγή «λαµπύρισµα»), τού οποίου αρχική σηµασία ήταν «η στιλπνότητα τής επιφάνειας τής θάλασσας που ακτινοβολεί, όταν πέφτουν επάνω της οι ακτίνες τού ηλίου».
Αν κρίνει κανείς από το πλήθος των συνθέτων και των παραγώγων που πλάστηκαν µε αναφορά στη θάλασσα καθ’ όλη τη διαδροµή τής ελληνικής γλώσσας (αρχαία – µεσαιωνική – νέα), µένει κατάπληκτος πόσο έντονα έχει περάσει διαχρονικά η θάλασσα στη ζωή των Ελλήνων, κατ’ εξοχήν θαλασσινού λαού. Άλλοτε για να περιγράψει τον φυσικό κόσµο που τον περιβάλλει (ζώα, φυτά, γεωλογικά µορφώµατα): θαλασσο-πούλι, θαλασσ-αετός, θαλασσο-κόρακας, θαλασσο-µάννα (η τσούχτρα), θαλασσο-σαύρια, θαλασσο-χελώνα, θαλασσό-χελυς, θαλασσο-σφαιρίδαι ― θαλασσ-άγκαθο, θαλασσό-γαµπρος, θαλασσ-αίγλη (αρχ.), θαλασσοκράµβη, θαλασσό-πρασο, θαλασσό-χορτο, θαλασσία (αρχ.) ― θαλασσό- βραχος, θαλασσο-σπηλιά, θαλασσο-θραύστης, λιµνο-θάλασσα, ακρο-θαλασσιά, ακρο- θαλάσσι. Άλλοτε, πάλι, για να περιγράψει τη σχέση τού Έλληνα µε τη θάλασσα, είτε ως χώρο επικοινωνίας, είτε ως ζωτικό χώρο διαβίωσης, είτε ως πηγή εξουσίας, είτε ως καλλιτεχνική έµπνευση, είτε ως πηγή δυσκολιών, συγκινήσεων αλλά και πίκρας που ήταν για τον Έλληνα η θάλασσα. Παραδείγµατα. Χώρος επικοινωνίας: θαλασσο-πλόος/πλοΐα, θαλασσο-πόρος/-ία, θαλασσο-βάτης (αρχ.), θαλασσοδοµέτρης (αρχ.), θαλασσοπόνος (πβ. γεωπόνος), θαλασσουργώ/-ός/-ία (αρχ.), θαλασσοαυλώ (αρχ.), θαλασσοδρόµος. Χώρος-µέσα ζωής: θαλασσόβιος (αρχ.), θαλασσοβίωτος, θαλασσοδίαιτος, θαλασσονόµος. Καλλιτεχνική ενασχόληση: θαλασσογραφία/-ος/- ώ. Πηγή βιωµάτων, συγκινήσεων, µόχθων, πικρίας: πικροθάλασσα, θαλασσοδέρνοµαι/-δαρµένος, θαλασσοµαχώ/-ία/-ος, θαλασσοπνίγοµαι, θαλασσοπνίχτης, θαλασσοπαλεύω, θαλασσογέννητος, θαλασσογέννηµα, θαλασσόθρεφτος, θαλασσόκλυστος, θαλασσοκοπώ, θαλασσόπλαγκτος (αρχ.), θαλασσόπληκτος, θαλασσόµοχθος, θαλασσοπλάνητος (αρχ.), θαλασσόλυκος. Πηγή εξουσίας: θαλασσοκράτωρ/-κρατορία, θαλασσοκρατώ/-ία (αρχ.), θαλασσοµέδων (αρχ. «κύριος τής θάλασσας»). Θαλασσινοί χαρακτηρισµοί: θαλασσόζωστος, θαλασσόλουστος, θαλασσοπέλαγος, θαλασσοτείχιστος, θαλασσόχρωµος, θαλασσοπόρφυρος, θαλασσοβραχής, θαλασσοβάφω/-ής, θαλασσοταραχή, θαλασσοφοβία, θαλασσαιµία (µεσογειακή αναιµία), θαλασσοθεραπεία, θαλασσασφάλεια, θαλασσοδάνειο (δάνειο που θα πληρωνόταν αν έφτανε το πλοίο στο λιµάνι!!), ανθρωποθάλασσα, λαοθάλασσα, φουσκοθαλασσιά, υποθαλάσσιος, επιθαλάσσιος, παραθαλάσσιος (οι αρχαίοι έλεγαν και ενθαλάσσιος και υπερθαλάσσιος)…………………. ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ…..
