Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 9 Ιουνίου 2026

 

Πολλοί έχουν τη συνήθεια να μεταθέτουν την ευτυχία για «αργότερα» ή για όταν εκπληρωθούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Και τελικά, αυτό το «αργότερα» συχνά δεν έρχεται ποτέ. Γιατί ζούμε συνεχώς στην αναβολή;

Μεγάλη έρευνα που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ σε 5.000 ενήλικες αποκάλυψε ότι σχεδόν οι μισοί (48%) αισθάνονται πως η ζωή τους δεν έχει αρκετή διασκέδαση. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι αρκετοί δήλωσαν πως δεν θυμούνται πότε ήταν η τελευταία φορά που είχαν μια πραγματικά ελεύθερη ημέρα μόνο για τον εαυτό τους και την απόλαυση.

Η διασκέδαση δεν είναι επιπολαιότητα, είναι βιολογική ανάγκη

Συχνά αντιμετωπίζουμε τη διασκέδαση σαν κάτι δευτερεύον. Σαν ανταμοιβή που «αξίζουμε» μόνο αφού ολοκληρωθούν όλες οι υποχρεώσεις.

Η ψυχολογία και η νευροεπιστήμη όμως δείχνουν κάτι διαφορετικό: η χαρά, το παιχνίδι, η κοινωνική σύνδεση και η ψυχαγωγία αποτελούν βασικούς μηχανισμούς ψυχικής αποκατάστασης.

Όταν ο άνθρωπος βιώνει στιγμές αυθεντικής ευχαρίστησης:

  • μειώνονται τα επίπεδα κορτιζόλης (της ορμόνης του στρες),
  • ενεργοποιείται το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου,
  • ενισχύεται η παραγωγή ντοπαμίνης και ενδορφινών,
  • βελτιώνεται η συναισθηματική ανθεκτικότητα,
  • αυξάνεται το αίσθημα σύνδεσης με τους άλλους.

Δεν είναι τυχαίο ότι το 72% των συμμετεχόντων στην έρευνα δήλωσε πως η διασκέδαση τους βοηθά να νιώθουν λιγότερο στρες, ενώ περισσότεροι από τους μισούς ανέφεραν ότι τους κάνει να νιώθουν πιο κοντά στους ανθρώπους τους.

Σε κοινωνίες που εξιδανικεύουν τη συνεχή παραγωγικότητα, η ξεκούραση συχνά αντιμετωπίζεται σαν αδυναμία. Όμως ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν σχεδιάστηκε για αδιάκοπη απόδοση. Χωρίς στιγμές χαράς, παιχνιδιού και συναισθηματικής αποφόρτισης, το νευρικό σύστημα παραμένει διαρκώς σε κατάσταση πίεσης.

Η κοινωνική απομόνωση παίζει επίσης μεγάλο ρόλο

Σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες ανέφεραν ότι ο κοινωνικός τους κύκλος έχει μικρύνει σε σχέση με πριν από 10 χρόνια.

Η ενήλικη ζωή συχνά περιορίζει σταδιακά τις αυθόρμητες κοινωνικές επαφές. Οι φίλοι μετακομίζουν, δημιουργούν οικογένειες, αλλάζουν ρυθμούς ζωής ή απορροφώνται από την εργασία.

Κι όμως, η κοινωνική σύνδεση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες ψυχικής υγείας.

Έρευνες δείχνουν ότι οι κοινές εμπειρίες ενεργοποιούν πιο έντονα το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου σε σχέση με τις μοναχικές δραστηριότητες. Για αυτό οι άνθρωποι συχνά θυμούνται περισσότερο:

  • ένα ταξίδι με φίλους,
  • μια συναυλία,
  • ένα οικογενειακό τραπέζι,
  • ένα παιχνίδι,
  • μια αυθόρμητη έξοδο,

παρά υλικά αγαθά ή αγορές.

Δεν είναι τυχαίο ότι το 89% των συμμετεχόντων δήλωσε πως η διασκέδαση με άλλους ανθρώπους βοηθά στη διατήρηση ισχυρών σχέσεων.

Δεν χωράει άλλη αναβολή! Η χαρά χρειάζεται χώρο στο πρόγραμμα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της ψυχολογίας είναι ότι η ευτυχία σπάνια εμφανίζεται «όταν τελειώσουν όλες οι υποχρεώσεις». Για τους περισσότερους ανθρώπους, οι υποχρεώσεις δεν τελειώνουν ποτέ πραγματικά.

Αυτό σημαίνει ότι η χαρά χρειάζεται συνειδητή προτεραιοποίηση.

Οι ειδικοί προτείνουν:

  • μικρές καθημερινές στιγμές ευχαρίστησης,
  • προγραμματισμένο ελεύθερο χρόνο,
  • κοινωνικές δραστηριότητες χωρίς «παραγωγικό» στόχο,
  • χόμπι,
  • φυσική δραστηριότητα,
  • παιχνίδι ακόμη και στην ενήλικη ζωή.

Το παιχνίδι δεν θεωρείται πλέον παιδική ανάγκη μόνο. Θεωρείται βασικός μηχανισμός ψυχικής αποσυμπίεσης για όλες τις ηλικίες

  • Από vita.gr

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 6 Ιουνίου 2026
Είμαι 70 ετών και συνειδητοποίησα ότι τα παιδιά μου με αγαπούν, αλλά δεν με έχουν ανάγκη - Δεν ζητούν τη γνώμη εκείνου που τους έμαθε να περπατούν
«Αυτό που μου ραγίζει την καρδιά δεν είναι η συντομία αυτών των τηλεφωνημάτων. Είναι ότι πιστεύει πως αρκούν».

Ο γιος μου τηλεφωνεί κάθε Κυριακή στις 4 το απόγευμα. Θα μπορούσες να ρυθμίσεις το ρολόι σου με βάση αυτό. Η συζήτηση ακολουθεί ένα σενάριο που έχουμε αποστηθίσει και οι δύο: Πώς είναι η υγεία σου; Καλά. Πώς πάει η δουλειά; Πώς είναι τα παιδιά; Μεγαλώνουν γρήγορα. Μετά από ακριβώς δεκαπέντε λεπτά, βρίσκει έναν λόγο να κλείσει. Έχω αρχίσει να το χρονομετρώ. Την περασμένη εβδομάδα, προσπάθησα να του πω για το κοτσύφι που έρχεται στον κήπο μου, πώς μιμείται τέλεια τον συναγερμό του αυτοκινήτου του γείτονά μου. «Ωραίο αυτό, μαμά», είπε, ήδη αφηρημένος. Μπορούσα να ακούσω την πραγματική του ζωή στο βάθος, τη ζωή όπου εγώ είμαι ένα κουτάκι προς τσεκάρισμα, όχι ένας άνθρωπος για να γνωρίσει.

Αυτό που μου ραγίζει την καρδιά δεν είναι η συντομία αυτών των τηλεφωνημάτων. Είναι ότι πιστεύει πως αρκούν. Νομίζει ότι είναι καλός γιος, και με τα σύγχρονα δεδομένα ίσως και να είναι. Τηλεφωνεί, έρχεται στις γιορτές, φροντίζει να έχω ό,τι χρειάζομαι. Όμως το «χρειάζομαι» και το «θέλω» είναι διαφορετικά πράγματα, και αυτό που θέλω δεν μπορεί καν να φανταστεί ότι ακόμα το επιθυμώ: να συμβάλλω, να έχω σημασία με τρόπους που ξεπερνούν την απλή ύπαρξη

Μετά από τριάντα δύο χρόνια διδασκαλίας αγγλικών στο λύκειο, κατανοώ τη δομή της αφήγησης. Ξέρω ότι κάθε ιστορία χρειάζεται σύγκρουση, λύση, εξέλιξη. Αλλά τι κάνεις όταν έχεις διαγραφεί από την ιστορία; Όταν έχεις γίνει δευτερεύων χαρακτήρας, που αναφέρεται πού και πού αλλά δεν είναι ποτέ ουσιώδης για την πλοκή;

Το μουσείο της ανεπιθύμητης σοφίας

Η κουζίνα μου αφηγείται την ιστορία της παρωχημένης μου κατάστασης. Τρία συρτάρια γεμάτα χειρόγραφες κάρτες συνταγών, καθεμία μια μικρή ιστορία. Το ψωμί μπανάνας της μητέρας μου που μας κράτησε στις δύσκολες εποχές. Η συνταγή για σούπα από την Ιταλίδα γειτόνισσά μου που μου έμαθε ότι η αγάπη μπορεί να σερβιριστεί σε μπολ. Η τούρτα γενεθλίων που τελειοποίησα μέσα σε σαράντα χρόνια γιορτών, προσαρμοσμένη και σημειωμένη στα περιθώρια σαν εργαστηριακό ημερολόγιο επιστήμονα.

Προσφέρθηκα να μάθω αυτές τις συνταγές στην κόρη μου τον περασμένο μήνα. Γέλασε, όχι κακοπροαίρετα, και μου έδειξε μια εφαρμογή στο κινητό της. «Ό,τι χρειάζομαι είναι εδώ, μαμά. Με βίντεο και διατροφικές πληροφορίες και αξιολογήσεις χρηστών». Το εννοούσε ως καθησυχασμό. Δεν κατάλαβε ότι μου έδειχνε τη δική μου αχρηστία, ψηφιοποιημένη και βαθμολογημένη από αγνώστους.

Ξέρεις πώς είναι να συνειδητοποιείς ότι η γνώση που μάζεψες σε μια ολόκληρη ζωή έχει αντικατασταθεί από οδηγούς στο YouTube; Ότι οι δεξιότητες που τελειοποίησες επί δεκαετίες μπορούν να «κατέβουν» σε δευτερόλεπτα από κάποιον που δεν θα καταλάβει ποτέ τι κόστισε να τις μάθεις με τον δύσκολο τρόπο;

Η ήπια βία της «προστασίας»

«Μην ανησυχείς γι’ αυτό, μαμά» έχει γίνει η επωδός των παιδιών μου. Με προστατεύουν από την πραγματική τους ζωή σαν να είμαι από γυαλί. Η κόρη μου δεν μου είπε για την αποβολή της παρά μήνες μετά. «Δεν ήθελα να σε στεναχωρήσω», είπε, χωρίς να καταλαβαίνει ότι το να με αποκλείσει από τον πόνο της ήταν χειρότερο από το να τον μοιραστεί.

Έχουν δημιουργήσει μια αποστειρωμένη εκδοχή της ζωής τους για μένα. Παίρνω τα καλύτερα στιγμιότυπα: προαγωγές, διακοπές, σχολικές επιτυχίες. Οι δυσκολίες, οι φόβοι, οι αμφιβολίες στις 2 τα ξημερώματα; Αυτά τα κρατούν για τους θεραπευτές τους, τους συντρόφους τους, τους φίλους τους. Για οποιονδήποτε εκτός από τη γυναίκα που κάποτε κρατούσε τους φόβους τους στα χέρια της σαν πληγωμένα πουλιά, που ήξερε πώς να θεραπεύει ό,τι πονούσε χωρίς να της το ζητήσουν

Πότε έγινα τόσο εύθραυστη για την αλήθεια; Πότε τα παιδιά μου αποφάσισαν ότι εβδομήντα χρόνια ζωής—με απώλειες, διαζύγιο, φόβους για καρκίνο και χηρεία—δεν με προετοίμασαν για τα σύγχρονα προβλήματά τους; Με αντιμετωπίζουν σαν να μην έχω γνωρίσει ποτέ τον πόνο, σαν η ζωή μου να ξεκίνησε τη μέρα που γεννήθηκαν και να τελειώνει τη μέρα που θα πεθάνω, χωρίς τίποτα ουσιαστικό έξω από τα όρια της δικής τους ύπαρξης.

Ο απροσδόκητος πόνος της ικανότητας

Να τι δεν σου λέει κανείς για το να μεγαλώνεις ικανά παιδιά: η επιτυχία μοιάζει με εγκατάλειψη. Πέρασα δεκαετίες διδάσκοντάς τα να είναι ανεξάρτητα, να σκέφτονται μόνα τους, να χτίσουν ζωές που στέκονται χωρίς εμένα. Τα κατάφερα. Είναι λαμπροί, αυτάρκεις ενήλικες που κινούνται στον κόσμο τους με αυτοπεποίθηση και χάρη. Γιατί λοιπόν η ικανότητά τους μοιάζει με προδοσία;

Η φίλη μου η Πατρίσια, εβδομήντα πέντε χρονών, το λέει τέλεια: «Τα μεγαλώσαμε για να φύγουν από κοντά μας και μετά απορούμε όταν το κάνουν». Αλλά είναι κάτι παραπάνω από το να φύγουν, έτσι δεν είναι; Είναι η πλήρης απουσία ανάγκης. Δεν χρειάζονται πια την έγκρισή μου, δεν χρειάζονται την καθοδήγησή μου, ούτε καν τις συνταγές μου. Έχουν βρει καλύτερους τρόπους, ευκολότερους, πιο αποδοτικούς για όλα όσα τους δίδαξα.

Βλέπω τον γιο μου να μεγαλώνει τα παιδιά του με τεχνικές που έμαθε από βιβλία γραμμένα από ανθρώπους με τα μισά μου χρόνια. Αναφέρει μελέτες για την ανάπτυξη των παιδιών, χρησιμοποιεί όρους όπως «attachment parenting» και «θετική πειθαρχία». Όταν είπα ότι κι εκείνος μεγάλωσε μια χαρά με πιο απλές μεθόδους, μου έριξε εκείνο το βλέμμα. Εκείνο που λέει ότι είμαι γλυκιά αλλά ξεπερασμένη, σαν ένα παλιό τηλέφωνο ή ένα χειρόγραφο γράμμα.

Βρίσκοντας νόημα στα περιθώρια

Πού με αφήνει λοιπόν αυτό; Στα περιθώρια της ζωής τους, υποθέτω. Στις υποσημειώσεις. Στη σελίδα αφιέρωσης που προσπερνούν για να φτάσουν στην «πραγματική» ιστορία.

Έχω αρχίσει να χτίζω μια ζωή μέσα σε αυτά τα περιθώρια. Κάνω εθελοντισμό σε ένα κέντρο αλφαβητισμού, διδάσκοντας ενήλικες να διαβάζουν. Αυτοί οι μαθητές θέλουν αυτό που έχω να προσφέρω. Γέρνουν μπροστά όταν εξηγώ κάτι, τα πρόσωπά τους φωτίζονται όταν καταλαβαίνουν. Δεν έχουν οδηγούς στο YouTube για ό,τι τους διδάσκω. Χρειάζονται την υπομονή μου, την εμπειρία μου, την ικανότητά μου να εξηγώ το ίδιο πράγμα δεκαεπτά διαφορετικούς τρόπους μέχρι να «κουμπώσει».

Γράφω πλέον δοκίμια, προσπαθώντας να αποτυπώσω όχι μόνο τι συνέβη αλλά γιατί είχε σημασία. Σήμερα το πρωί, στις 5:30, έγραψα για τη χρονιά που με άφησε ο πρώτος μου σύζυγος, πώς έμαθα να φτιάχνω μια βρύση που έσταζε από ένα βιβλίο της βιβλιοθήκης επειδή δεν είχα χρήματα για υδραυλικό και αρνήθηκα να ζητήσω βοήθεια. Τα παιδιά μου δεν θέλουν αυτές τις ιστορίες, αλλά ίσως μια μέρα τα παιδιά τους να τις θέλουν. Ίσως κάποτε κάποιος να αναρωτηθεί ποια ήμουν πριν γίνω γιαγιά, μητέρα, υποσημείωση.

Μαθαίνω ιταλικά μέσω ενός διαδικτυακού προγράμματος. Η κόρη μου φάνηκε μπερδεμένη όταν της το είπα. «Γιατί;» ρώτησε, σαν να είναι η μάθηση στα εβδομήντα μια ιδιόρρυθμη ασχολία αντί για δήλωση ότι ακόμα εξελίσσομαι. Δεν της είπα για το όνειρό μου να περπατήσω μόνη στη Ρώμη, να παραγγείλω καφέ σε άπταιστα ιταλικά, να είμαι κάποια άλλη πέρα από «η μαμά κάποιου» για λίγες εβδομάδες.

Η μακρά ηχώ της αγάπης

Ίσως αυτό να είναι απλώς η φυσική τάξη των πραγμάτων. Σκέφτομαι τη δική μου μητέρα, που έχει φύγει εδώ και δεκαέξι χρόνια. Πόσες φορές προσπάθησε να μου πει κάτι σημαντικό ενώ εγώ την άκουγα μισά, ήδη σχεδιάζοντας πώς θα φύγω; Πόσες ιστορίες της τις απέρριψα ως επαναλαμβανόμενες, χωρίς να καταλαβαίνω ότι προσπαθούσε να μου δώσει κομμάτια του εαυτού της πριν να είναι πολύ αργά;

Ήμουν καλή κόρη, νόμιζα. Αλλά ήμουν καλή κόρη όπως τα παιδιά μου είναι καλά παιδιά: τυπική, συνεπής, αλλά τελικά απούσα από την πιο βαθιά συζήτηση. Αγαπούσα τη μητέρα μου, αλλά δεν τη γνώριζα. Γνώριζα τα «μητρικά» κομμάτια, τα «γιαγιαδίστικα» κομμάτια, αλλά όχι τη γυναίκα που υπήρχε πριν και πέρα από αυτούς τους ρόλους.

Τώρα καταλαβαίνω τη συγκεκριμένη μοναξιά που πρέπει να ένιωθε—να σε αγαπούν αλλά να μη σε γνωρίζουν, να σε χρειάζονται αλλά να μη σε θέλουν, να σε θυμούνται αλλά να μη σε βλέπουν πραγματικά. Είναι μια θλίψη χωρίς κηδεία, μια απώλεια χωρίς τέλος.

Τελικές σκέψεις

Αύριο θα ξυπνήσω στις 5:30 και θα γράψω στο ημερολόγιό μου. Θα φροντίσω τον κήπο μου όπου το κοτσύφι πλέον ξέρει να με περιμένει. Θα στείλω μήνυμα στα παιδιά μου καλημέρα και θα δεχτώ όποια ψίχουλα σύνδεσης μου προσφέρουν. Όχι επειδή είναι αρκετά, αλλά επειδή η αγάπη δεν έρχεται με όρους, ακόμα κι όταν συνοδεύεται από απόσταση.

Το πιο δύσκολο πράγμα που χρειάστηκε να αποδεχτώ είναι ότι το να τους μάθω να περπατούν σήμαινε να τους μάθω να απομακρύνονται. Αλλά ίσως αυτός να ήταν πάντα ο σκοπός. Ίσως η μεγαλύτερη επιτυχία της αγάπης να είναι να κάνεις τον εαυτό σου περιττό. Και ίσως, απλώς ίσως, το να μάθω να ζω με αυτή την αλήθεια είναι το τελευταίο μάθημα που έπρεπε να μάθω—όχι για εκείνους, αλλά για μένα

Από vegoutmag

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 6 Ιουνίου 2026

 

Τι λέει η επιστήμη για την ακαταστασία
Σύμφωνα με ειδικούς ο εγκέφαλος καταγράφει κάθε αντικείμενο που δε βρίσκεται στη θέση του ως εκκρεμότητα. Μελέτη του Πανεπιστημίου του Πρίνστον έδειξε ότι η ακαταστασία επηρεάζει τη νευρωνική επικοινωνία και αυξάνει τα επίπεδα στρες. Παρόμοια ήταν τα ευρήματα έρευνας της Ιατρικής Σχολής του Γέιλ, όπου επιστήμονες ανακάλυψαν πως η ακαταστασία μειώνει την αποτελεσματικότητα της νευρωνικής επικοινωνίας. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις πληροφορίες πιο αργά όταν περιβάλλεται από οπτικό χάος, οδηγώντας σε μειωμένη παραγωγικότητα και ψυχική κόπωση.

Ταυτόχρονα έκθεση του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια UCLA εστίασε στα επίπεδα στρες και πώς αυτά επηρεάζονται από ένα ακατάστατο οικιακό περιβάλλον και έδειξε ότι αυτά αυξάνονται σημαντικά, μειώνοντας τη συνολική ευεξία. Παρόμοια, όμως, είναι τα συμπεράσματα και σε εργασιακούς χώρους, με έκθεση του Χάρβαρντ να αναφέρει ότι όσοι εργάζονται σε ακατάστατα γραφεία είναι λιγότερο αποτελεσματικοί και τείνουν περισσότερο στην απογοήτευση και την κόπωση, σε σύγκριση με όσους διατηρούν καθαρό και τακτοποιημένο χώρο. To δίκτυο υγειονομικής περίθαλψης, Northwell Health, στη Νέα Υόρκη αναφέρει πως η οπτική ακαταστασία κατακλύζει τον οπτικό φλοιό του εγκεφάλου, καθιστώντας πιο δύσκολη τη συγκέντρωση και την ιεράρχηση των πληροφοριών. Αυτή η υπερφόρτωση μπορεί να οδηγήσει σε αναποτελεσματικότητα, καθώς ο εγκέφαλος εργάζεται πιο σκληρά για να ξεχωρίσει τις περιττές λεπτομέρειες αντί να επικεντρωθεί σε ό,τι είναι σημαντικό. Επιπλέον, ένα τέτοιο περιβάλλον μπορεί να κάνει την εργασία να μοιάζει πιο δύσκολη, εντείνοντας το άγχος. Αντιθέτως, ένας οργανωμένος χώρος επιτρέπει στον εγκέφαλο να επεξεργάζεται τις πληροφορίες πιο ομαλά, ενισχύοντας την παραγωγικότητα.

Ενας ακατάστατος χώρος καταγράφεται από τον εγκέφαλο ως «εκκρεμότητα». Ο εγκέφαλος υπερφορτώνεται, η κούραση αυξάνεται η συγκέντρωση μειώνεται.

Πώς τα καταφέρνουν
Ποιο το μυστικό, όμως, όσων διατηρούν πάντα το σπίτι τους καθαρό; Η συνήθεια αυτή δε συνδέεται τόσο με την πειθαρχία όσο με μια ριζική αλλαγή στον τρόπο σκέψης. Οι άνθρωποι που τακτοποιούν καθημερινά δεν αναγκάζουν τον εαυτό τους να το κάνουν. Έχουν σταματήσει να σκέφτονται ότι πρέπει να καθαρίσουν. Αντιθέτως αποφασίζουν ότι θέλουν να ζουν σε καθαρό χώρο.
Κάθε βρώμικο πιάτο, κάθε πεταμένη κάλτσα στο πάτωμα καταγράφεται από τον εγκέφαλο ως «εκκρεμότητα». Ο εγκέφαλος υπερφορτώνεται, η κούραση αυξάνεται η συγκέντρωση μειώνεται. Ένας τακτοποιημένος χώρος στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα στο νευρικό σύστημα: είσαι ασφαλής.
Αυτή η αίσθηση ασφάλειας και ηρεμίας αποτελούν το μυστικό για την αλλαγή. Όταν είμαστε νευρικοί και παραμένουμε στο ίδιο σημείο ακίνητοι, ολόκληρο το σύστημά μας ακινητοποιείται. Όταν, όμως, κινούμαστε και ξεκινάμε να ασχολούμαστε με κάτι που έχει αρχή, μέση και τέλος, όπως το πλύσιμο των πιάτων, το δίπλωμα των ρούχων, το ξεσκόνισμα, μας βοηθά να ηρεμούμε. Στέλνουμε μήνυμα στο νευρικό σύστημα ότι «αυτό τακτοποιήθηκε. Το τακτοποίησα εγώ». Ο εξωτερικός κόσμος μπαίνει σε τάξη και, με κάποιον τρόπο, ακολουθεί και ο εσωτερικός.

Πιο πρακτικά
Οι άνθρωποι που διατηρούν το σπίτι τους συνεχώς τακτοποιημένο δεν κάνουν απαραίτητα περισσότερη δουλειά, απλώς σκέφτονται διαφορετικά. Δε βλέπουν το συμμάζεμα ως ξεχωριστή υποχρέωση, αλλά το ενσωματώνουν σε κάθε δραστηριότητα. Για παράδειγμα, το μαγείρεμα δεν τελειώνει όταν ολοκληρωθεί το γεύμα, αλλά όταν τακτοποιηθεί η κουζίνα. Δεν αναβάλλουν τις μικρές δουλειές, γιατί γνωρίζουν ότι συνήθως διαρκούν μόνο λίγα λεπτά. Έτσι, αντί να αφήσουν το ποτήρι μέσα στο νεροχύτη, το πλένουν. Πολλοί εκτιμούν ότι θα δαπανήσουν πολύ περισσότερο χρόνο από τον πραγματικό και απλές εργασίες, με αποτέλεσμα να τις αποφεύγουν χωρίς λόγο.

Ταυτόχρονα, εκμεταλλεύονται λίγες στιγμές μέσα στη μέρα, χωρίς να περιμένουν το Σαββατοκύριακο για να καθαρίσουν. Τακτοποιούν όποτε βρουν χρόνο καθημερινά. Έχουν τη συνήθεια να επιστρέφουν τα αντικείμενα αμέσως στη θέση τους, αντί να τα αφήνουν όπου βρουν, έτσι αποτρέπεται η ακαταστασία από την αρχή. Τέλος, φροντίζουν να έχουν λιγότερα πράγματα καθώς έτσι διευκολύνεται η τάξη και η διατήρησή της .

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 4 Ιουνίου 2026

Σε έναν κόσμο που έχει μάθει να μιλά για αυτοβελτίωση, προσωπική ελευθερία και ατομική επιτυχία, μια έκθεση στο Νόριτς της Αγγλίας προτείνει μια διαφορετική αφετηρία: να κοιτάξουμε πίσω, στον 6ο αιώνα, την περίοδο που ο «Κανόνας» ενός μοναχού που πίστευε ότι το νόημα της ζωής δεν βρίσκεται στην απομόνωση του ατόμου, αλλά στην κοινότητα, στο μέτρο και στη συνειδητή καθημερινή πειθαρχία

Η έκθεση Living by the Rule: Contemporary Meets Medieval, που αποτελεί το κεντρικό γεγονός των θερινών εκθέσεων του Sainsbury Centre στο Νόριτς, φέρνει σε διάλογο τις σύγχρονες συνήθειες με τον μεσαιωνικό μοναχισμό και ειδικότερα με τον Κανόνα του Αγίου Βενεδίκτου, που γράφτηκε στην Ιταλία τον 6ο αιώνα.

Ο Κανόνας – Το παλαιότερο αντίγραφο του Κανόνα του Αγίου Βενεδίκτου, από τον 8ο αιώνα (Οξφόρδη, Βιβλιοθήκη Μπόντλιαν.

Ο Άγιος Βενέδικτος γεννήθηκε γύρω στο 480, λίγο μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, σε αριστοκρατική ρωμαϊκή οικογένεια. Ήταν μια περίοδος μεγάλης αβεβαιότητας: οι πολιτικές και οικονομικές δομές που είχαν στηρίξει την κοινωνία για αιώνες διαλύονταν.

Ως νέος, εγκατέλειψε τις σπουδές του και επέλεξε να ζήσει αλλιώς. Πειραματίστηκε με μορφές απομάκρυνσης από την κοινωνία, έζησε για χρόνια ως ερημίτης σε σπηλιά και τελικά ίδρυσε μια μεγάλη θρησκευτική κοινότητα στο Μόντε Κασίνο, ανάμεσα στη Ρώμη και τη Νάπολη.

Προς το τέλος της ζωής του διατύπωσε τον Κανόνα του, ένα κείμενο που γεννήθηκε από την εμπειρία και τον στοχασμό του. Δεν ήταν απλώς ένα θρησκευτικό εγχειρίδιο, αλλά μια πρόταση για έναν ριζικά διαφορετικό τρόπο ζωής, μακριά από τις κοινωνικές ιεραρχίες και τις οικονομικές επιταγές του έξω κόσμου.

Ο Βενέδικτος οραματιζόταν μια ζωή σταθερότητας, κοινότητας και μέτρου, αφιερωμένη στη φροντίδα των ψυχών και τελικά στη σωτηρία. Γι’ αυτό και ο Κανόνας του δεν περιοριζόταν σε υψηλές πνευματικές αρχές. Αντίθετα, έμπαινε στις πιο πρακτικές λεπτομέρειες της καθημερινότητας.

Ποιος θα σερβιριστεί πρώτος στο δείπνο; Πώς θα ξυπνούν όλοι εγκαίρως για τις νυχτερινές προσευχές; Πότε θα προγραμματίζονται ακόμη και τα διαλείμματα για την τουαλέτα; Αυτές οι λεπτομέρειες δεν ήταν δευτερεύουσες. Για τον Βενέδικτο, η σωστή λειτουργία της κοινότητας δημιουργούσε τον χώρο ώστε οι άνθρωποι να στραφούν σε κάτι πέρα από το άγχος της καθημερινότητας: στο νόημα της ζωής.

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ “ΚΑΝΟΝΑΣ” ΣΗΜΕΡΑ

Οι επιμελητές της έκθεσης γνώριζαν ότι η ιδέα του να «ζει κανείς σύμφωνα με τον κανόνα» μπορεί να ακούγεται σήμερα απωθητική. Σε μια εποχή έντονου ατομικισμού, όπου το νόημα συνδέεται συχνά με την προσωπική ολοκλήρωση ή ακόμη και με τη διαρκή «βελτιστοποίηση» του εαυτού, οι κανόνες μοιάζουν με περιορισμό.

Όμως ο Κανόνας του Βενεδίκτου δεν πρέπει να συγχέεται με τους σύγχρονους νόμους ή κανονισμούς. Η λέξη προέρχεται από το ελληνικό «κανών», μέσω του λατινικού «regula», και σημαίνει μέτρο, πρότυπο, υπόδειγμα: κάτι που καθοδηγεί την κρίση, όχι κάτι που επιβάλλει μηχανικά τη συμπεριφορά.

Αυτό είναι και το ενδιαφέρον στοιχείο της βενεδικτίνης σκέψης: παρά την αυστηρότητα που μπορεί να φαντάζεται κανείς, ο Κανόνας είναι ευέλικτος.

Τίποτα δεν θεωρείται τόσο άκαμπτο ώστε να μην μπορεί να προσαρμοστεί, ή ακόμη και να παραμεριστεί, ανάλογα με τους ανθρώπους και τις περιστάσεις

 

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΣΥΓΨΡΟΝΑ ΕΡΓΑ ΤΕΧΝΗΣ ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ ΧΩΡΟ

Η μεταφορά αυτών των ιδεών σε μια έκθεση δεν ήταν απλή υπόθεση, σημειώνουν οι καθηγητές Ιστορίας Εντ Κρτσμά και Τζέσικα Μπάρκερ σε σχετικό άρθρο τους στο The Conversation . Στον πυρήνα της επιμελητικής προσέγγισης βρισκόταν η ιδέα ότι κάτι ουσιαστικό προκύπτει όταν μεσαιωνικά αντικείμενα συναντούν έργα σύγχρονης τέχνης.

Η έκθεση δεν οργανώνεται γύρω από ένα μόνο θέμα. Αντίθετα, εξετάζει κάτι βαθύτερο: τη σχέση της τέχνης με τη βιωμένη εμπειρία και τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη διαμορφώνει —αλλά και διαμορφώνεται από— τις μορφές ζωής που την περιβάλλουν.

Αυτό σημαίνει ότι η έκθεση δεν προσπαθεί να εξισώσει απλοϊκά τον Μεσαίωνα με το σήμερα. Παίρνει στα σοβαρά τη μεγάλη απόσταση που χωρίζει τον μεσαιωνικό από τον σύγχρονο κόσμο. Υπάρχουν πράγματι σημεία επαφής, όπως ο τρόπος με τον οποίο οργανώνονται οι θεσμοί ή ο χρόνος. Όμως οι σύγχρονες μαζικές κοινωνίες έχουν δημιουργήσει συνθήκες που κάνουν αδύνατη μια απλή μεταφορά του Κανόνα του Βενεδίκτου στη σημερινή κοινωνική ζωή.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι οι μοναχοί δεν ακολουθούσαν απλώς κανόνες. Πειραματίζονταν με έναν άλλο τρόπο ζωής και συμβίωσης. Όπως το έθετε ο Βενέδικτος, αυτός ο τρόπος έπρεπε να διαφέρει από τον τρόπο του κόσμου.

Κάτι αντίστοιχο, με διαφορετικούς όρους, έχει επιχειρήσει συχνά και η σύγχρονη τέχνη. Πολλοί καλλιτέχνες προσπάθησαν να σταθούν σε απόσταση από τον κόσμο, από τις προτεραιότητες, τις συνήθειες και τους τρόπους θέασής του.

Για μεγάλο διάστημα, η τέχνη δεν είχε πια έναν σαφώς κοινό κοινωνικό ρόλο ή έναν συμφωνημένο σκοπό. Άρχισε να υπάρχει σε απόσταση από την καθημερινότητα. Αυτό έφερε απώλειες, όπως την απώλεια ενός σταθερού σκοπού και σταθερής προστασίας ή χορηγίας, αλλά και κέρδη: νέες δημιουργικές και επιχειρηματικές ελευθερίες.

Με αυτή την έννοια, η σύγχρονη τέχνη γίνεται κι εκείνη ένα πείραμα για έναν διαφορετικό τρόπο να γίνονται τα πράγματα, έστω κι αν παραμένει δεμένη με τον ίδιο κόσμο στον οποίο συχνά δείχνει να αντιστέκεται.

Τι συμβαίνει λοιπόν όταν το μεσαιωνικό μοναστήρι συναντά τη σύγχρονη τέχνη; Οι ενότητες της έκθεσης και το συνοδευτικό βιβλίο εξετάζουν αρχές που σήμερα μπορούν να φανούν ταυτόχρονα γοητευτικές και άβολες.

Ανάμεσά τους βρίσκεται η stabilitas, δηλαδή η προσδοκία ότι οι μοναχοί θα παραμείνουν στο μοναστήρι τους για όλη τους τη ζωή. Υπάρχει επίσης η υπακοή, που εκφράζεται μέσα από την υποταγή στην εξουσία του ηγουμένου. Υπάρχει η εγκατάλειψη της ιδιωτικής ιδιοκτησίας υπέρ μιας κοινής χρήσης, βασισμένης στην ανάγκη. Και υπάρχει, πάνω απ’ όλα, μια ζωή προσανατολισμένη στην προσευχή.

Αυτές οι αρχές είναι απαιτητικές, αλλά και εντυπωσιακά ανθεκτικές στον χρόνο. Η αξία τους σήμερα δεν βρίσκεται στο να αντιγραφούν, αλλά στο ότι μας αναγκάζουν να κοιτάξουμε αλλιώς το παρόν. Να αναρωτηθούμε πώς οργανώνεται η ζωή μας, ποιες παραδοχές θεωρούμε αυτονόητες και τι σκοπό πιστεύουμε ότι υπηρετεί τελικά η καθημερινότητά μας.

ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΟ ΜΕΤΑ ΚΑΙ ΠΙΣΩ

Η έκθεση καλεί τους επισκέπτες να κινηθούν από το μεσαιωνικό στο σύγχρονο και ξανά πίσω, χωρίς να γνωρίζουν εξαρχής τι θα ανακαλύψουν. Στόχος δεν είναι να δοθούν έτοιμες απαντήσεις, αλλά να προκύψουν ερωτήματα, απρόσμενες συνδέσεις και τροφή για σκέψη.

Οι κανόνες με τους οποίους ζούμε σήμερα —είτε τους έχουμε επιλέξει είτε τους έχουμε κληρονομήσει— δεν είναι φυσικοί ούτε αμετάβλητοι. Είναι προϊόν ιστορικών δυνάμεων. Και η τέχνη, φέρνοντας δίπλα δίπλα το μεσαιωνικό μοναστήρι και τη σύγχρονη δημιουργία, θυμίζει ακριβώς αυτό: ότι η ζωή δεν είναι ποτέ οριστικά δεδομένη. Μπορεί πάντα να οργανωθεί διαφορετικά.

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 24 Μαΐου 2026

Η Wikipedia έκλεισε τα 25 και ο ιδρυτής της, ένας αθεράπευτα αισιόδοξος οραματιστής του διαδικτύου, μιλά στο NEWS 24/7 για το μυστικό της επιτυχίας της πολύτιμης, ψηφιακής εγκυκλοπαίδειας που άλλαξε τον κόσμο.

Είκοσι πέντε χρόνια μετά το λανσάρισμα της Wikipedia, ο ιδρυτής της, καθώς και του ιδρύματος Wikipedia, Τζίμι Γουέιλς, στο πρώτο του -και απότοκο της πανδημίας, οπότε και αποφάσισε να διοχετεύσει κατ’ αυτόν τον τρόπο την παραπανίσια του ενέργεια- βιβλίο «Οι επτά κανόνες της εμπιστοσύνης» (μτφρ.: Χρήστος Μπαρουξής, εκδ. Ψυχογιός), προτείνει στους αναγνώστες να δοκιμάσουν το παρακάτω νοητικό πείραμα:

Φανταστείτε έναν κόσμο όπου δεν είχα δημιουργήσει τη Wikipedia. Ίσως είχα βρει μια εξαιρετικά απαιτητική δουλειά που με κρατούσε διαρκώς απασχολημένο. Ίσως είχα κερδίσει το λαχείο και περνούσα τον καιρό μου μαζεύοντας κοχύλια στην Ταϊτή. Όποιος κι αν ήταν ο λόγος, δεν ξεκίνησα τη Wikipedia και δε δημιουργήθηκε τίποτα παρόμοιο.

Και τώρα βρισκόμαστε πάλι στο παρόν και κάποιος άγνωστος προσπαθεί να κάνει τους άλλους να ενδιαφερθούν για την ιδέα του: «Πρέπει να φτιάξουμε μια διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια που οποιοσδήποτε στον κόσμο να μπορεί να επεξεργαστεί» τους λέει με ενθουσιασμό.

Τι θα σκεφτούν οι περισσότεροι; Ότι είναι γελοίο. Ένα αστείο. Δε θα πετύχει ποτέ.

Και το γνωρίζουμε γιατί έτσι ακριβώς αντέδρασαν οι περισσότεροι το 2001, όταν ένας άγνωστος τύπος, εγώ, ξεκίνησε τη Wikipedia. Ουσιαστικά, στις μέρες μας οι άνθρωποι είναι ακόμα πιο κυνικοί με την τεχνολογία, οπότε η αντίδραση μάλλον θα ήταν χειρότερη.

Και όμως εσείς κι εγώ γνωρίζουμε πώς κάνουν λάθος. Είναι υπέροχη ιδέα!

Πώς το γνωρίζουμε; Γιατί το 2001 δεν έτυχε να κερδίσω το λαχείο. Και δημιούργησα τη Wikipedia. Και μια χούφτα εθελοντές εμφανίστηκαν και της έδωσαν φτερά. Και πραγματικά άλλαξε τον κόσμο.

Το συγγραφικό του ύφος είναι ενδεικτικό του κατά δική του παραδοχή δομικού στοιχείου της προσωπικότητας του: Ο Τζίμι Γουέιλς είναι αθεράπευτα αισιόδοξος. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι παραβλέπει την κρισιμότητα της εποχής μας όσον αφορά τη Wikipedia. Αφενός περισσότεροι από ποτέ επισκέπτονται, επεξεργάζονται και διαβάζουν το διαρκώς διογκούμενο υλικό της εγκυκλοπαίδειας. Αφετέρου βάλλεται, με την κατηγορία της αριστερόστροφης προκατάληψης, από φίλα προσκείμενους στον Λευκό Οίκο του Ντόναλντ Τραμπ επιχειρηματικούς και δημοσιογραφικούς κύκλους, με τον προεξάρχοντα Ίλον Μασκ να εκφράζει δημόσια το ενδιαφέρον του να την εξαγοράσει και κατόπιν να λανσάρει τη Grokipedia, τη δική του, γραμμένη όμως από την τεχνητή νοημοσύνη, online εγκυκλοπαίδεια.

Ο ίδιος ο Τζίμι Γουέιλς επιμένει -και συχνά έρχεται σε αντιπαράθεση επ’ αυτού με τα χιλιάδες μέλη της κοινότητας των «Wikipedians»- για την αδιαπραγμάτευτη σημασία της ουδετερότητας. «Όταν υπάρχουν αντικρουόμενες απόψεις, η σωστή στάση για εμάς δεν θα έπρεπε να είναι η επιλογή πλευράς αλλά η παρουσίαση όλων των επιχειρημάτων και πληροφοριών», λέει στο NEWS 24/7, επιμένοντας ότι αυτός είναι ο πυρήνας του μυστικού της επιτυχίας της Wikipedia.

Της δικής του μάλλον είναι και το ότι δεν θέλησε ποτέ να γίνει δισεκατομμυριούχος.

«Αν αφήσουμε τα τρολ να μπουν στο παιχνίδι, αν καταλάβουν τα τρολ τη Wikipedia, θα οδηγηθούμε στην καταστροφή». Ανδρέας Σιμόπουλος

Είναι σήμερα η Wikipedia όσο καλή θα θέλατε ή έστω όσο θα μπορούσε; Αν όχι, ποιος είναι ο στόχος σας και πώς δουλεύετε προς αυτή την κατεύθυνση;

Ποτέ δεν υπήρξαμε αυτάρεσκοι. Η φιλοδοξία μας είναι να κάνουμε τη Wikipedia διαρκώς καλύτερη με όσους περισσότερους τρόπους μπορούμε. Μεγάλο κομμάτι αυτής της φιλοδοξίας αφορά την ανάπτυξή μας σε όλες τις γλώσσες του κόσμου. Για παράδειγμα συμβαίνουν ήδη πολλά και συναρπαστικά πράγματα που αφορούν τη Wikipedia στην Αφρική και την Ινδία. Πάνω απ’ όλα πρέπει να παραμείνουμε προσηλωμένοι στη διατήρηση μιας παγκόσμιας, υγιούς και ευτυχισμένης κοινότητας που δουλεύει με ένα κοινό σκοπό.

Ειδικά τα πρώτα χρόνια η κυρίαρχη αντίληψη ήταν ότι ναι μεν στη Wikipedia μπορεί να βρει κανείς πάρα πολλές πληροφορίες, ίσως όμως να μην πρέπει να τις παίρνει τοις μετρητοίς, ακριβώς γιατί ο καθένας μπορεί ανά πάσα στιγμή να μπει και να επεξεργαστεί ένα λήμμα. Πόσο απέχει όλο αυτό από την πραγματικότητα σε πρακτικό επίπεδο; Αν για παράδειγμα αποφασίσω εγώ σήμερα να γράψω ότι ο Τζίμι Γουέιλς έχει μακριά μαλλιά, πόσο γρήγορα θα διορθωθεί η λάθος πληροφορία;

Η ταχύτητα με την οποία διορθώνεται ένα λάθος εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Αν είναι κάτι «ελαφρύ» αλλά σε ένα δημοφιλές άρθρο, θα διορθωθεί πολύ γρήγορα. Αν το σφάλμα είναι περίπλοκο και δυσδιάκριτο, κάτι που θα εγείρει την επιχειρηματολογία από αντικρουόμενες πλευρές, θα χρειαστεί περισσότερος χρόνος. Αυτό που λέω πάντα για τη Wikipedia είναι ότι ποτέ δεν ήμασταν τόσο κακοί όσο νόμιζαν, ούτε όμως είμαστε τώρα τόσο καλοί όσο νομίζουν. Υπάρχουν ακόμα πολλά που πρέπει να βελτιωθούν. Αυτή τη διαδικασία απολαμβάνουμε.

Βρίσκω πολύ ενδιαφέρον κάτι που δηλώσατε πρόσφατα στους New York Times σχετικά με την απόφασή σας να μετατρέψετε τη Wikipedia σε μη κερδοσκοπική εταιρία: «Θα ήθελα να φανταστώ τον εαυτό μου ως το άτομο που θα έλεγε στον Ίλον Μασκ, αν μου ανήκε η εταιρεία: “Όχι, ευχαριστώ για την προσφορά”. Αλλά θα το έκανα πραγματικά; Aυτό όμως δεν πρόκειται να συμβεί γιατί είμαστε είμαστε μη κερδοσκοπική εταιρία και εγώ δεν αμείβομαι, ούτε και το διοικητικό συμβούλιο. Είναι σημαντικό για την ανεξαρτησία μας. Δεν σκεφτόμαστε με αυτούς τους όρους». Και το βρίσκω ενδιαφέρον γιατί αν και στο βιβλίο σας δηλώνετε αθεράπευτα αισιόδοξος και πιστός στο όραμά σας, φαίνεται να διατηρείτε κάποιες επιφυλάξεις ακόμη και για τον ίδιο σας τον εαυτό.

Εδώ που τα λέμε, μπορεί να είναι κανείς απολύτως βέβαιος για τον εαυτό του; Πιστεύω ότι στις εταιρίες είναι καλό να δημιουργούμε δομές τις οποίες σέβονται όλοι και έχουν νόημα για όλους. Αν αυτές οι δομές είναι και κουλ, όπως συμβαίνει με τη Wikipedia, με αποτέλεσμα να τις εκτιμάει και ο κόσμος που καταναλώνει αυτά που του παρέχεις, ακόμη καλύτερα. Και τι έγινε που δεν έβγαλα λεφτά; Χαίρομαι που όλοι αγαπάνε τη Wikipedia.

Δεν έχετε σκεφτεί δηλαδή ποτέ στα σοβαρά όλα αυτά τα χρόνια αν πήρατε όντως τη σωστή απόφαση;

Αναγκάζομαι να το κάνω συχνά γιατί με ρωτάτε οι δημοσιογράφοι. Δεν με πειράζει. Καταλαβαίνω γιατί το κάνετε. Όχι, δεν έχω μετανιώσει. Ζω στο Λονδίνο. Ο αριθμός των τραπεζιτών που ζουν εκεί και βγάζουν πολύ περισσότερα λεφτά από μένα, είναι πολύ μεγάλος. Η ζωή μου όμως είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα από τη δική τους.

Από 24/7

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 16 Μαΐου 2026

Είμαι 70 ετών και συνειδητοποίησα ότι τα παιδιά μου με αγαπούν, αλλά δεν με έχουν ανάγκη – Δεν ζητούν τη γνώμη εκείνου που τους έμαθε να περπατούνl

«Αυτό που μου ραγίζει την καρδιά δεν είναι η συντομία αυτών των τηλεφωνημάτων. Είναι ότι πιστεύει πως αρκούν».

Ο γιος μου τηλεφωνεί κάθε Κυριακή στις 4 το απόγευμα. Θα μπορούσες να ρυθμίσεις το ρολόι σου με βάση αυτό. Η συζήτηση ακολουθεί ένα σενάριο που έχουμε αποστηθίσει και οι δύο: Πώς είναι η υγεία σου; Καλά. Πώς πάει η δουλειά; Πώς είναι τα παιδιά; Μεγαλώνουν γρήγορα. Μετά από ακριβώς δεκαπέντε λεπτά, βρίσκει έναν λόγο να κλείσει. Έχω αρχίσει να το χρονομετρώ. Την περασμένη εβδομάδα, προσπάθησα να του πω για το κοτσύφι που έρχεται στον κήπο μου, πώς μιμείται τέλεια τον συναγερμό του αυτοκινήτου του γείτονά μου. «Ωραίο αυτό, μαμά», είπε, ήδη αφηρημένος. Μπορούσα να ακούσω την πραγματική του ζωή στο βάθος, τη ζωή όπου εγώ είμαι ένα κουτάκι προς τσεκάρισμα, όχι ένας άνθρωπος για να γνωρίσει.

Αυτό που μου ραγίζει την καρδιά δεν είναι η συντομία αυτών των τηλεφωνημάτων. Είναι ότι πιστεύει πως αρκούν. Νομίζει ότι είναι καλός γιος, και με τα σύγχρονα δεδομένα ίσως και να είναι. Τηλεφωνεί, έρχεται στις γιορτές, φροντίζει να έχω ό,τι χρειάζομαι. Όμως το «χρειάζομαι» και το «θέλω» είναι διαφορετικά πράγματα, και αυτό που θέλω δεν μπορεί καν να φανταστεί ότι ακόμα το επιθυμώ: να συμβάλλω, να έχω σημασία με τρόπους που ξεπερνούν την απλή ύπαρξη.

Μετά από τριάντα δύο χρόνια διδασκαλίας αγγλικών στο λύκειο, κατανοώ τη δομή της αφήγησης. Ξέρω ότι κάθε ιστορία χρειάζεται σύγκρουση, λύση, εξέλιξη. Αλλά τι κάνεις όταν έχεις διαγραφεί από την ιστορία; Όταν έχεις γίνει δευτερεύων χαρακτήρας, που αναφέρεται πού και πού αλλά δεν είναι ποτέ ουσιώδης για την πλοκή;

Το μουσείο της ανεπιθύμητης σοφίας

Η κουζίνα μου αφηγείται την ιστορία της παρωχημένης μου κατάστασης. Τρία συρτάρια γεμάτα χειρόγραφες κάρτες συνταγών, καθεμία μια μικρή ιστορία. Το ψωμί μπανάνας της μητέρας μου που μας κράτησε στις δύσκολες εποχές. Η συνταγή για σούπα από την Ιταλίδα γειτόνισσά μου που μου έμαθε ότι η αγάπη μπορεί να σερβιριστεί σε μπολ. Η τούρτα γενεθλίων που τελειοποίησα μέσα σε σαράντα χρόνια γιορτών, προσαρμοσμένη και σημειωμένη στα περιθώρια σαν εργαστηριακό ημερολόγιο επιστήμονα.

Προσφέρθηκα να μάθω αυτές τις συνταγές στην κόρη μου τον περασμένο μήνα. Γέλασε, όχι κακοπροαίρετα, και μου έδειξε μια εφαρμογή στο κινητό της. «Ό,τι χρειάζομαι είναι εδώ, μαμά. Με βίντεο και διατροφικές πληροφορίες και αξιολογήσεις χρηστών». Το εννοούσε ως καθησυχασμό. Δεν κατάλαβε ότι μου έδειχνε τη δική μου αχρηστία, ψηφιοποιημένη και βαθμολογημένη από αγνώστους.

Ξέρεις πώς είναι να συνειδητοποιείς ότι η γνώση που μάζεψες σε μια ολόκληρη ζωή έχει αντικατασταθεί από οδηγούς στο YouTube; Ότι οι δεξιότητες που τελειοποίησες επί δεκαετίες μπορούν να «κατέβουν» σε δευτερόλεπτα από κάποιον που δεν θα καταλάβει ποτέ τι κόστισε να τις μάθεις με τον δύσκολο τρόπο;

Η ήπια βία της «προστασίας»

«Μην ανησυχείς γι’ αυτό, μαμά» έχει γίνει η επωδός των παιδιών μου. Με προστατεύουν από την πραγματική τους ζωή σαν να είμαι από γυαλί. Η κόρη μου δεν μου είπε για την αποβολή της παρά μήνες μετά. «Δεν ήθελα να σε στεναχωρήσω», είπε, χωρίς να καταλαβαίνει ότι το να με αποκλείσει από τον πόνο της ήταν χειρότερο από το να τον μοιραστεί.

Έχουν δημιουργήσει μια αποστειρωμένη εκδοχή της ζωής τους για μένα. Παίρνω τα καλύτερα στιγμιότυπα: προαγωγές, διακοπές, σχολικές επιτυχίες. Οι δυσκολίες, οι φόβοι, οι αμφιβολίες στις 2 τα ξημερώματα; Αυτά τα κρατούν για τους θεραπευτές τους, τους συντρόφους τους, τους φίλους τους. Για οποιονδήποτε εκτός από τη γυναίκα που κάποτε κρατούσε τους φόβους τους στα χέρια της σαν πληγωμένα πουλιά, που ήξερε πώς να θεραπεύει ό,τι πονούσε χωρίς να της το ζητήσουν.

Πότε έγινα τόσο εύθραυστη για την αλήθεια; Πότε τα παιδιά μου αποφάσισαν ότι εβδομήντα χρόνια ζωής—με απώλειες, διαζύγιο, φόβους για καρκίνο και χηρεία—δεν με προετοίμασαν για τα σύγχρονα προβλήματά τους; Με αντιμετωπίζουν σαν να μην έχω γνωρίσει ποτέ τον πόνο, σαν η ζωή μου να ξεκίνησε τη μέρα που γεννήθηκαν και να τελειώνει τη μέρα που θα πεθάνω, χωρίς τίποτα ουσιαστικό έξω από τα όρια της δικής τους ύπαρξης.

Ο απροσδόκητος πόνος της ικανότητας

Να τι δεν σου λέει κανείς για το να μεγαλώνεις ικανά παιδιά: η επιτυχία μοιάζει με εγκατάλειψη. Πέρασα δεκαετίες διδάσκοντάς τα να είναι ανεξάρτητα, να σκέφτονται μόνα τους, να χτίσουν ζωές που στέκονται χωρίς εμένα. Τα κατάφερα. Είναι λαμπροί, αυτάρκεις ενήλικες που κινούνται στον κόσμο τους με αυτοπεποίθηση και χάρη. Γιατί λοιπόν η ικανότητά τους μοιάζει με προδοσία;

Η φίλη μου η Πατρίσια, εβδομήντα πέντε χρονών, το λέει τέλεια: «Τα μεγαλώσαμε για να φύγουν από κοντά μας και μετά απορούμε όταν το κάνουν». Αλλά είναι κάτι παραπάνω από το να φύγουν, έτσι δεν είναι; Είναι η πλήρης απουσία ανάγκης. Δεν χρειάζονται πια την έγκρισή μου, δεν χρειάζονται την καθοδήγησή μου, ούτε καν τις συνταγές μου. Έχουν βρει καλύτερους τρόπους, ευκολότερους, πιο αποδοτικούς για όλα όσα τους δίδαξα.

Βλέπω τον γιο μου να μεγαλώνει τα παιδιά του με τεχνικές που έμαθε από βιβλία γραμμένα από ανθρώπους με τα μισά μου χρόνια. Αναφέρει μελέτες για την ανάπτυξη των παιδιών, χρησιμοποιεί όρους όπως «attachment parenting» και «θετική πειθαρχία». Όταν είπα ότι κι εκείνος μεγάλωσε μια χαρά με πιο απλές μεθόδους, μου έριξε εκείνο το βλέμμα. Εκείνο που λέει ότι είμαι γλυκιά αλλά ξεπερασμένη, σαν ένα παλιό τηλέφωνο ή ένα χειρόγραφο γράμμα.

Βρίσκοντας νόημα στα περιθώρια

Πού με αφήνει λοιπόν αυτό; Στα περιθώρια της ζωής τους, υποθέτω. Στις υποσημειώσεις. Στη σελίδα αφιέρωσης που προσπερνούν για να φτάσουν στην «πραγματική» ιστορία.

Έχω αρχίσει να χτίζω μια ζωή μέσα σε αυτά τα περιθώρια. Κάνω εθελοντισμό σε ένα κέντρο αλφαβητισμού, διδάσκοντας ενήλικες να διαβάζουν. Αυτοί οι μαθητές θέλουν αυτό που έχω να προσφέρω. Γέρνουν μπροστά όταν εξηγώ κάτι, τα πρόσωπά τους φωτίζονται όταν καταλαβαίνουν. Δεν έχουν οδηγούς στο YouTube για ό,τι τους διδάσκω. Χρειάζονται την υπομονή μου, την εμπειρία μου, την ικανότητά μου να εξηγώ το ίδιο πράγμα δεκαεπτά διαφορετικούς τρόπους μέχρι να «κουμπώσει».

Γράφω πλέον δοκίμια, προσπαθώντας να αποτυπώσω όχι μόνο τι συνέβη αλλά γιατί είχε σημασία. Σήμερα το πρωί, στις 5:30, έγραψα για τη χρονιά που με άφησε ο πρώτος μου σύζυγος, πώς έμαθα να φτιάχνω μια βρύση που έσταζε από ένα βιβλίο της βιβλιοθήκης επειδή δεν είχα χρήματα για υδραυλικό και αρνήθηκα να ζητήσω βοήθεια. Τα παιδιά μου δεν θέλουν αυτές τις ιστορίες, αλλά ίσως μια μέρα τα παιδιά τους να τις θέλουν. Ίσως κάποτε κάποιος να αναρωτηθεί ποια ήμουν πριν γίνω γιαγιά, μητέρα, υποσημείωση.

Μαθαίνω ιταλικά μέσω ενός διαδικτυακού προγράμματος. Η κόρη μου φάνηκε μπερδεμένη όταν της το είπα. «Γιατί;» ρώτησε, σαν να είναι η μάθηση στα εβδομήντα μια ιδιόρρυθμη ασχολία αντί για δήλωση ότι ακόμα εξελίσσομαι. Δεν της είπα για το όνειρό μου να περπατήσω μόνη στη Ρώμη, να παραγγείλω καφέ σε άπταιστα ιταλικά, να είμαι κάποια άλλη πέρα από «η μαμά κάποιου» για λίγες εβδομάδες.

Η μακρά ηχώ της αγάπης

Ίσως αυτό να είναι απλώς η φυσική τάξη των πραγμάτων. Σκέφτομαι τη δική μου μητέρα, που έχει φύγει εδώ και δεκαέξι χρόνια. Πόσες φορές προσπάθησε να μου πει κάτι σημαντικό ενώ εγώ την άκουγα μισά, ήδη σχεδιάζοντας πώς θα φύγω; Πόσες ιστορίες της τις απέρριψα ως επαναλαμβανόμενες, χωρίς να καταλαβαίνω ότι προσπαθούσε να μου δώσει κομμάτια του εαυτού της πριν να είναι πολύ αργά;

Ήμουν καλή κόρη, νόμιζα. Αλλά ήμουν καλή κόρη όπως τα παιδιά μου είναι καλά παιδιά: τυπική, συνεπής, αλλά τελικά απούσα από την πιο βαθιά συζήτηση. Αγαπούσα τη μητέρα μου, αλλά δεν τη γνώριζα. Γνώριζα τα «μητρικά» κομμάτια, τα «γιαγιαδίστικα» κομμάτια, αλλά όχι τη γυναίκα που υπήρχε πριν και πέρα από αυτούς τους ρόλους.

Τώρα καταλαβαίνω τη συγκεκριμένη μοναξιά που πρέπει να ένιωθε—να σε αγαπούν αλλά να μη σε γνωρίζουν, να σε χρειάζονται αλλά να μη σε θέλουν, να σε θυμούνται αλλά να μη σε βλέπουν πραγματικά. Είναι μια θλίψη χωρίς κηδεία, μια απώλεια χωρίς τέλος.

Τελικές σκέψεις

Αύριο θα ξυπνήσω στις 5:30 και θα γράψω στο ημερολόγιό μου. Θα φροντίσω τον κήπο μου όπου το κοτσύφι πλέον ξέρει να με περιμένει. Θα στείλω μήνυμα στα παιδιά μου καλημέρα και θα δεχτώ όποια ψίχουλα σύνδεσης μου προσφέρουν. Όχι επειδή είναι αρκετά, αλλά επειδή η αγάπη δεν έρχεται με όρους, ακόμα κι όταν συνοδεύεται από απόσταση.

Το πιο δύσκολο πράγμα που χρειάστηκε να αποδεχτώ είναι ότι το να τους μάθω να περπατούν σήμαινε να τους μάθω να απομακρύνονται. Αλλά ίσως αυτός να ήταν πάντα ο σκοπός.

Ίσως η μεγαλύτερη επιτυχία της αγάπης να είναι να κάνεις τον εαυτό σου περιττό.

Και ίσως, απλώς ίσως, το να μάθω να ζω με αυτή την αλήθεια είναι το τελευταίο μάθημα που έπρεπε να μάθω—όχι για εκείνους, αλλά για μένα.

πηγή:vegoutmag

 

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 16 Μαΐου 2026

Ώ !!!!! Μάνα….

Άμα σου φωνάζω μ’ ανα-
στεναγμό, ακούς με Μάνα;;;;;
*
Νά ‘ξερα Μάνα αν μπορείς
ν’ ακούς με και να με θωρρείς.
*
Λείπεις Μάνα μου, μα πάντα,
θα ‘σαι τση ψυχής αβάντα.
*
Στην Απεραθίτικη ντοπιολαλιά τα δίστιχά μου. Εκφράζουν καλύτερα τον πόνο της έλλειψής της, σε κάθε
δύσκολη στιγμή που την έχω ανάγκη…
————————————————————-
Δυο μάνες
*
Ποτέ δεν άκουσα
όσο ήμουνα παιδί,
σαν όλες τις μανάδες
να μου λέτε παραμύθια,
θεριό μαζί και βασιλιά ,
μέσ’ στις ψυχές σας είχα δεί,
που τις κατάτρωγε σκληρά,
μέχρι τα μύχια.!!
*
Η πιο μεγάλη, της μικρής
μάνας ήταν αβάντα,
εκείνης, που τα νιάτα της
έγιναν δεξί χέρι,
ενός πατέρα, σαν , σκληρή
μοίρα έκανε κουμάντα
και όρισέ του στη ζωή
όλη, να υποφέρει.!!
*
Αγωνιστήκατε σκληρά,
δύο λέαινες μανάδες,
με πάθος και υπομονή,
κουράγιο και αγάπη,
μή σας πειράξουν τα παιδιά,
τυφώνες και χιονιάδες
και σε σκληρής τύχης, βορά,
μη γίνουν, -το κιτάπι -.!!
*
Έτσι σας γνώρισα
κι έτσι θα σας θυμάμαι,
με την πικρή στα χείλη,
“ώχ κι ώχ”, επωδό,
μ’ αν είν’ αλήθεια οι ψυχές
πώς ζουν, εκεί που πάνε,
θα μου χαμογελάτε,
σε άλλο κόσμο , από ‘δω.!!
*
Τώρα., δεν είστε στη ζωή,
μα, δεν σας λησμονούμε,
βαδίζουμε στα χνάρια σας,
χατίρι των παιδιών μας,
φτωχά τα λόγια που ‘γραψα
και λίγα, μα, ας γενούνε,
ένα μεγάλο ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ,
για σας κι από τις δυό μας.!!
*
Μάνες μου, δεν σας έβαλα,
ποτέ μου σε κορνίζες,
αυτή η θέση είναι γι’ αυτούς,
πού ‘χουν για πάντα φύγει,
ενώ, μέσ’ στην ψυχή μου εσείς,
έχετε βγάλει ρίζες
κι ο ίσκιος της φροντίδας σας,
νιώθω, πως με τυλίγει .!!

A πό την Παρασκευή Μπαρδάνη

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 14 Μαΐου 2026

Ο γκραν μάστερ του σκακιού, Garry Kasparov, ηττείται από τον υπολογιστή της IBM, Deep Blue.

Ο Kasparov, ένα παιδί-θαύμα του σκακιού από το Αζερμπαϊτζάν, έδειξε το ταλέντο του από μικρή ηλικία. Ήταν 21 ετών όταν έπαιξε  απέναντι στον Anatoly Karpov για τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή, αλλά το παιχνίδι έληξε χωρίς νικητή έπειτα από 49 παρτίδες. Τον επόμενο χρόνο, ο Kasparov νίκησε τον Karpov, για να γίνει ο νεότερος παγκόσμιος πρωταθλητής στην ιστορία.

Με το σερί του των 12 παγκόσμιων τίτλων στη σειρά, ο Kasparov θεωρούνταν ο καλύτερος παίκτης στην ιστορία του σκακιού όταν κάθισε απέναντι από τον Deep Blue.

Υπολογιστές που παίζουν σκάκι υπήρχαν από τη δεκαετία του 1950, αλλά αρχικά δεν είχαν μεγάλη επιτυχία απέναντι στους καλούς παίκτες. Αυτό άλλαξε το 1985, όταν ο διδακτορικός φοιτητής του Carnegie Mellon,  Feng-hsing Hsu ανέπτυξε τον υπολογιστή «Chiptest», ο οποίος ήταν σχεδιασμένος για να παίζει σκάκι σε υψηλότερο επίπεδο από τους προηγούμενους.

Ο Hsu και ένας συμφοιτητής του έπιασαν δουλειά στην IBM και το 1989 ήταν μέλη της ομάδας του προγραμματιστή C.J. Tan, που ανέλαβε να δημιουργήσει έναν υπολογιστή ικανό να ανταγωνιστεί τους καλύτερους παίκτες του κόσμου στο σκάκι. Ο υπερ-υπολογιστής αυτός ήταν ο Deep Blue, ο οποίος μπορούσε να κάνει 100 έως 200 δισεκατομμύρια υπολογισμούς στα τρία λεπτά που παραδοσιακά δίνονται σε έναν παίκτη για να κάνει την κίνησή του στα σκάκι.

Ο Kasparov έπαιξε πρώτη φορά απέναντι στον Deep Blue το 1996. Ο γκραν μάστερ, γνωστός για τον απρόβλεπτο τρόπο που έπαιζε, μπόρεσε να κερδίσει τον υπολογιστή (παρότι έχασε την πρώτη παρτίδα) αλλάζοντας την στρατηγική του στα μέσα του παιχνιδιού. Το 1997, ο Kasparov άλλαξε το στυλ του, υιοθετώντας μία στρατηγική «βλέποντας και κάνοντας», κάτι που θεωρείται και ο λόγος της ήττας του.

Ο Kasparov και ο Deep Blue αναμετρήθηκαν σε έξι παρτίδες. Έπειτα από δύο ήττες και τρεις ισοπαλίες, σε αυτή την τελευταία παρτίδα της 11ης Μαΐου, ο Kasparov παραιτήθηκε έπειτα από 19 κινήσεις και μόλις μία ώρα παιχνιδιού. Ήταν η πρώτη φορά στην καριέρα του που παραιτούνταν, με την κοινότητα του σκακιού να ξαφνιάζεται, αφού θεωρούσε ότι ο Kasparov είχε περιθώρια να κάνει και άλλη κίνηση.

Σήμερα, καθώς ο άνθρωπος έχει αποδεχθεί πια ότι οι υπολογιστές είναι εξυπνότεροι από αυτόν και επιχειρήσεις από όλο τον κόσμο επικαλούνται την παραγωγικότητα της τεχνητής νοημοσύνης για χιλιάδες απολύσεις στις οποίες προχωρούν, ο Kasparov δεν έχει μόνο αποδεχθεί εκείνη την ήττα του, αλλά έχει πάρει και πολύτιμα μαθήματα.

Αρχικά, βέβαια, ήταν έξαλλος, όπως παραδέχεται, αφού δεν είχε χάσει ποτέ.

Όμως όταν πια είχαν περάσει δέκα χρόνια, έλεγε σε μία συνέντευξή του: «Έχω συμφιλιωθεί με αυτό. Στο τέλος της ημέρας, εκείνο το παιχνίδι δεν ήταν κατάρα αλλά ευλογία, γιατί ήμουν μέρος κάτι πολύ σημαντικού».

«Το 1997 ήταν μια δυσάρεστη εμπειρία, αλλά με βοήθησε να καταλάβω το μέλλον της συνεργασίας μεταξύ ανθρώπου και μηχανής», εξηγούσε. Μπορεί ο άνθρωπος να πίστευε ότι είναι ανίκητος, όμως η απόδειξη του αντιθέτου δεν σημαίνει πως η ζωή τελειώνει, έλεγε. «Πρέπει να βρούμε πώς να το γυρίσουμε προς όφελός μας».

«Πάντα λέω πως ήμουν ο πρώτος εργάτης γνώσης του οποίου η δουλειά απειλήθηκε από μία μηχανή. Αλλά αυτό με βοηθά να επικοινωνήσω ένα μήνυμα στο κοινό. Γιατί, ξέρετε, κανείς δεν μπορεί να με κατηγορήσει ότι είμαι υπέρ των υπολογιστών», πρόσθετε.

«Κάθε τεχνολογία καταστρέφει δουλειές πριν να δημιουργήσει δουλειές. Εάν κοιτάξετε τα στατιστικά, μόνο το 4% των δουλειών στις ΗΠΑ χρειάζονται ανθρώπινη δημιουργικότητα. Αυτό σημαίνει ότι το 96% των δουλειών είναι αυτό που ονομάζω δουλειές-ζόμπι. Έχουν πεθάνει, απλά δεν το ξέρουν», ήταν το μήνυμα του Kasparov.

Αντί να αποθαρρυνθεί από την ήττα του έναντι του Deep Blue, ο Kasparov δεν άργησε να την δει σαν μια ευκαιρία. Πολύ σύντομα, αποφάσισε ότι θα χρησιμοποιούσε την τεχνολογία προς όφελός του.

Το 1998 στη Λεόν της Ισπανίας, χρησιμοποίησε έναν υπερυπολογιστή που έτρεχε λογισμικό σκακιού για να τον βοηθήσει να κερδίσει έναν αγώνα «Advanced Chess» (στο «προηγμένο σκάκι», ο κάθε παίκτης χρησιμοποιεί έναν υπολογιστή για να εξερευνήσει τα πιθανά αποτελέσματα των διάφορων κινήσεων).

Αυτή αποδείχθηκε μια νικηφόρα συνεργασία. Η μηχανή έκανε τους υπολογισμούς και ο Kasparov  χάραξε τη στρατηγική, όπως θα έγραφε το 2021 σε ένα άρθρο του για την τεχνητή νοημοσύνη και την ανθρώπινη συνεργασία.

Πολιτικός ακτιβιστής, συγγραφέας και ομιλητής πλέον, ο Kasparov έχει περάσει σχεδόν τρεις δεκαετίες προσπαθώντας να κατανοήσει τον συνεργατικό ρόλο που μπορεί να έχει η τεχνητή νοημοσύνη όχι μόνο στο σκάκι αλλά και στο μέλλον της εργασίας και της συνολικής ανθρώπινης ύπαρξης.

Αυτό τον οδήγησε να αναπτύξει τον διάσημο «νόμο του Kasparov», ο οποίος αναφέρει ότι η συνεργασία ενός ανθρώπου με μέση νοημοσύνη και ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης σε αρμονία είναι πιο αποτελεσματική από το να εργάζεται ο καθένας μόνος του (άνθρωπος και ΑΙ) και ακόμη πιο αποτελεσματική από έναν έξυπνο άνθρωπο που συνεργάζεται άσχημα με ένα σύστημα.

Πρακτικά, μιλά για μια ροή εργασίας όπου τόσο τα δυνατά σημεία του ανθρώπου όσο και τα δυνατά σημεία της μηχανής συμπληρώνονται και αλληλοενισχύονται.

Aπό moneyreview.gr

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 3 Μαΐου 2026

Είναι ένα φως γύρω μας και μέσα μας,
που δε στερεύει.
Δε χωράει ο πόνος μας μέσα στο φως.

Ας τον διώξουμε, θα τον διώξουμε.
Όπου και να ψάξεις είναι φως.
Το φως κερδίζει απ’ την αρχή τα χέρια μας.
Είναι άνοιξη πια, δε χωράει η πίκρα μέσα στο φως.
Να λες: ουρανός, κι ας μην είναι.

Τ’ ΑΣΠΡΑ ΒΟΤΣΑΛΑ

Ετούτα τ΄άσπρα βότσαλα στο γυμνό σου τραπέζι λάμπουν στον ήλιο. Κανένας δε μαντεύει από ποιους βυθούς ανασύρθηκαν. Κανένας δεν υποπτεύεται με τι ριψοκίνδυνες καταδύσεις τ’ ανέβασες. Με τι στερήσεις κι αρνήσεις τ’ απέσπασες από τα νύχια κοραλλόδεντρων και βράχων. Γι΄αυτό λαμποκοπούν τόσο λευκά με τη σεμνή τους περηφάνια ν΄αποσκεπάζουν το σκοτάδι της καταγωγής τους και ποτέ να μην μαρτυρήσουνε την ώρα της Μεγάλης Δίκης.

ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ

Κάθε λουλούδι έχει τη θέση του στον ήλιο,
κάθε άνθρωπος έχει ένα όνειρο,
κάθε άνθρωπος έχει έναν ουρανό πάνω από την πληγή του
κι ένα μικρό, παράνομο σημείωμα της άνοιξης μέσα στην τσέπη.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 18 Απριλίου 2026

Μια νέα επιστημονική μελέτη αποκαλύπτει ότι η υπερβολική χρήση των smartphones δεν είναι απλώς μια κακή συνήθεια, αλλά συνδέεται με σημαντικές αλλαγές στον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά στη διαχείριση των συναισθημάτων. Η εν λόγω μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMC Psychology και εστιάζει σε νεαρούς ενήλικες που δυσκολεύονται να ελέγξουν τη χρήση των κινητών τους.

Η προβληματική χρήση smartphones περιγράφει συμπεριφορές που επηρεάζουν αρνητικά την καθημερινότητα, όπως η αδυναμία απομάκρυνσης από τη συσκευή, η ανάγκη για όλο και περισσότερη χρήση και η αξιοποίησή της ως τρόπου αντιμετώπισης αρνητικών συναισθημάτων. Αν και δεν θεωρείται επίσημα εθισμός, παρουσιάζει παρόμοια χαρακτηριστικά.

Εγκέφαλος και smart phones

Στο επίκεντρο της μελέτης βρίσκεται η αμυγδαλή, μια περιοχή του εγκεφάλου που παίζει βασικό ρόλο στην επεξεργασία των συναισθημάτων, όπως ο φόβος και το άγχος. Σε φυσιολογικές συνθήκες, η αμυγδαλή συνεργάζεται με άλλα εγκεφαλικά δίκτυα για να ρυθμίζει τις συναισθηματικές αντιδράσεις. Ωστόσο, σε άτομα με προβληματική χρήση smartphones, αυτή η ισορροπία φαίνεται να διαταράσσεται.

Οι ερευνητές μελέτησαν 72 φοιτητές ηλικίας 18 έως 25 ετών. Από αυτούς, οι 37 παρουσίαζαν ενδείξεις εξάρτησης από το smartphone τους. Όλοι οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια σχετικά με τη συναισθηματική τους ρύθμιση και στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου σε κατάσταση ηρεμίας.

Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν σαφείς διαφορές στον εγκέαφαλό τους. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκε αυξημένη σύνδεση της αμυγδαλής με περιοχές που σχετίζονται με την κοινωνική επεξεργασία και την προσοχή, γεγονός που ίσως εξηγεί γιατί αυτά τα άτομα είναι πιο ευαίσθητα σε ερεθίσματα όπως ειδοποιήσεις ή μηνύματα. Ταυτόχρονα, υπήρχε μειωμένη σύνδεση με άλλες περιοχές που σχετίζονται με την αυτορρύθμιση και την ενδοσκόπηση, όπως ο προμετωπιαίος φλοιός και η παρεγκεφαλίδα.

Δυσκολία στην διαχείριση συναισθημάτων

Αυτές οι διαφοροποιήσεις συνδέθηκαν άμεσα με δυσκολίες στη διαχείριση αρνητικών συναισθημάτων. Άτομα με πιο αδύναμη «επικοινωνία» μεταξύ αυτών των περιοχών ανέφεραν μεγαλύτερη δυσκολία στον έλεγχο παρορμήσεων και στην κατανόηση των συναισθημάτων τους.

Με απλά λόγια, όταν κάποιος δεν μπορεί να επεξεργαστεί αποτελεσματικά το άγχος ή τη λύπη του, είναι πιο πιθανό να στραφεί στο κινητό του ως μια εύκολη μορφή απόσπασης.

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Σύμφωνα με τα συμπεράσματά τους, η δυσκολία συναισθηματικής ρύθμισης οδηγεί σε αυξημένη χρήση smartphones, η οποία με τη σειρά της ενισχύει τις  συγκεκριμένες ανισορροπίες.

Τα ευρήματα είναι σημαντικά γιατί δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο στη συμπεριφορά, αλλά και σε βαθύτερους μηχανισμούς του εγκεφάλου μας. Αυτό σημαίνει ότι η αντιμετώπιση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στον έλεγχο του χρόνου οθόνης, αλλά να περιλαμβάνει και την ενίσχυση της συναισθηματικής επίγνωσης και αυτορρύθμισης.

Συνολικά, η έρευνα υπογραμμίζει ότι η σχέση μας με την τεχνολογία είναι πιο σύνθετη από όσο φαίνεται και ότι, για ορισμένους ανθρώπους, το smartphone λειτουργεί ως εργαλείο διαχείρισης συναισθημάτων και όχι πάντα με υγιή τρόπο.

Από vita

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 16 Απριλίου 2026

Έγινε ο κόσμος μια μεγάλη φυλακή
κι εγώ ψάχνω έναν τρόπο τα δεσμά να σπάσω.
Έχω ένα μέρος που με περιμένει εκεί,
σε μια πολύ ψηλή κορφή πρέπει να φτάσω.
Γι’ αυτό απλώνω ξανά πολύ ψηλά τα δυο μου χέρια,
για να κλέψω λίγο φως από τα λαμπερά αστέρια.
Δεν αντέχω εδώ κάτω και κοντεύει να με πνίξει
των ανθρώπων η μιζέρια τόσο, όσο κι η θλίψη.
Δεν αντέχω άλλο κι όλοι αυτοί δε μου ταιριάξαν,
πήρα τ’άλλο μονοπάτι κι όχι αυτό που μου χαράξαν.
Ήταν δύσβατο, σκληρό και με παγίδες πολλές,
αγάπες σκάρτες και φίλοι φαρμακερές οχιές.
Είχε τέρατα με παράξενες στολές
που παραμονεύαν πάντοτε κρυφά μεσ’ στις σκιές,
Μην κοντοσταθείς αν πρόκειται ν’ ακολουθήσεις,
τα δόντια σφίξε γερά και μη δακρύσεις.
Εγώ το πήγα και το έφτασα στο τέρμα
κι όπως γράφουν στα βιβλία οι παλιοί σοφοί,
όταν θα φτάσει ο ήλιος στο τελευταίο γέρμα,
θα βάλουνε φωτιά από ψηλά οι αετοί.

Για όσους με πρόδωσαν με πίσω μαχαιριές, θέλω να ξέρουν ότι
σιγά μην κλάψω.
Και για αυτές τις αγάπες τις παλιές, θέλω να ξέρουν ότι
σιγά μην κλάψω.
Κι όσοι μ’ απείλησαν με πύρινα δεσμά, θέλω να ξέρουν ότι
σιγά μη φοβηθώ.
Να’ρθούνε να με βρουν στην κορυφή ψηλά, τους περιμένω και
σιγά μη φοβηθώ.

Μου είπαν να μην κάνω όνειρα τρελά,
να μην τολμήσω να κοιτάξω τα αστέρια,
μα εγώ ποτέ μου δεν τους πήρα σοβαρά,
πήρα τον κόσμο ολόκληρο στα δυο μου χέρια.
Θέλουνε τώρα να μου φτιάξουν μια φωλιά,
που εκεί πάνω της το φόβο, την ασχήμια
κι ένα κλάμα γοερό και μια αλυσίδα βαριά,
κουβαλάει την κατάρα των θεών και τη βλασφήμια.
Δε θα δακρύσω μια και δε θα φοβηθώ.
Δε θα αφήσω να μου κλέψουν τα όνειρα μου,
ελεύθερα, ψηλά, πολύ ψηλά πετώ
κι όλοι ζηλεύουν τα περήφανα κι αδέσμευτα φτερά μου.
Και περιμένω κι άλλα αδέρφια για να `ρθουν
σ’ αυτήν την κορυφή που όλους περιμένει,
αρκεί να μη δακρύσουν και να μη φοβηθούν
σ’ αυτήν την έξυπνη απάτη, την καλοστημένη.

Στίχοι και μουσική : Γιάννης Αγγελάκας – Πέτρος Φύσσας

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 11 Απριλίου 2026

Η ακριβής τοποθεσία του Γολγοθά, του «Κρανίου Τόπου» όπου σταυρώθηκε ο Ιησούς, αποτελεί ένα από τα πιο συναρπαστικά πεδία της βιβλικής αρχαιολογίας. Σήμερα, η συντριπτική πλειοψηφία των αρχαιολόγων και των ιστορικών συμφωνεί ότι ο αυθεντικός χώρος βρίσκεται εντός του σημερινού Ναού της Αναστάσεως (ή Ναού του Παναγίου Τάφου) στην Ιερουσαλήμ.

Τα αρχαιολογικά δεδομένα που υποστηρίζουν την ιστορικότητα της συγκεκριμένης τοποθεσίας είναι πολυάριθμα και αλληλοσυμπληρούμενα.

1. Γεωμορφολογία: Το εγκαταλελειμμένο λατομείο

Οι ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στον 20ό αιώνα, κυρίως από τον Φραγκισκανό αρχαιολόγο Virgilio Corbo τη δεκαετία του 1970, έφεραν στο φως τη γεωλογική ιστορία της περιοχής.

Το Λατομείο του 8ου-1ου αιώνα π.Χ.: Διαπιστώθηκε ότι η περιοχή ήταν αρχικά ένα μεγάλο λατομείο ασβεστόλιθου (του είδους “Meleke”).

Ο Βράχος του Γολγοθά: Ένα συγκεκριμένο κομμάτι βράχου είχε αφεθεί άκοπο από τους λατόμους, πιθανότατα επειδή ήταν ρηγματωμένο και ακατάλληλο για οικοδόμηση. Αυτός ο απορριφθείς, προεξέχων βράχος αντιστοιχεί στον λόφο του Γολγοθά. Μέχρι τον 1ο αιώνα μ.Χ., το λατομείο είχε εγκαταλειφθεί και είχε καλυφθεί εν μέρει από χώμα, επιτρέποντας τη δημιουργία κήπων

2. Εκτός των τειχών της πόλης

Ο εβραϊκός νόμος επέβαλλε οι εκτελέσεις και οι ταφές να γίνονται έξω από τα τείχη της πόλης.

Για πολλά χρόνια υπήρχε αμφιβολία για την τοποθεσία του Ναού της Αναστάσεως, καθώς σήμερα βρίσκεται στην καρδιά της Παλαιάς Πόλης της Ιερουσαλήμ.

Ωστόσο, οι σύγχρονες αρχαιολογικές έρευνες απέδειξαν ότι τον 1ο αιώνα μ.Χ. η περιοχή αυτή βρισκόταν έξω από το λεγόμενο “Δεύτερο Τείχος” της Ιερουσαλήμ. Τα τείχη επεκτάθηκαν προς τα βόρεια (το “Τρίτο Τείχος”) από τον Ηρώδη Αγρίππα περίπου δέκα χρόνια μετά τη Σταύρωση, εγκλωβίζοντας τον Γολγοθά μέσα στη νέα περίμετρο της πόλης.

3. Τάφοι του 1ου αιώνα

Ένα από τα ισχυρότερα στοιχεία που επιβεβαιώνουν ότι η περιοχή ήταν χώρος ταφής την εποχή του Ιησού είναι η ύπαρξη συλημένων αρχαίων τάφων μέσα στο ίδιο το κτιριακό συγκρότημα του σημερινού ναού.

Τάφοι τύπου Kokhim: Σε μικρή απόσταση από το σημείο του Γολγοθά και τον Πανάγιο Τάφο, διασώζεται ένα ταφικό συγκρότημα σκαλισμένο στον βράχο (συχνά αναφέρεται ως “Τάφος του Ιωσήφ της Αριμαθαίας”). Ο σχεδιασμός αυτών των τάφων είναι τυπικός των ιουδαϊκών ταφικών εθίμων του 1ου αιώνα, επιβεβαιώνοντας απόλυτα τις αναφορές των Ευαγγελίων ότι ο τόπος της σταύρωσης ήταν δίπλα σε ένα νεκροταφείο/κήπο.

4. Η «ακούσια» διατήρηση από τον αυτοκράτορα Αδριανό

Μια ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι η ακριβής τοποθεσία διατηρήθηκε εξαιτίας μιας προσπάθειας να καταστραφεί.

Όταν ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Αδριανός κατέστειλε την εξέγερση του Μπαρ Κοχμπά (135 μ.Χ.) και ανοικοδόμησε την Ιερουσαλήμ ως ρωμαϊκή πόλη (Aelia Capitolina), προσπάθησε να εξαλείψει κάθε ίχνος ιουδαϊκής και χριστιανικής λατρείας.

Για να εμποδίσει τους πρώτους Χριστιανούς να προσκυνούν στο σημείο, ο Αδριανός επιχωμάτωσε πλήρως το εγκαταλελειμμένο λατομείο (κρύβοντας τον Γολγοθά και τον Τάφο) και έχτισε από πάνω έναν τεράστιο παγανιστικό ναό αφιερωμένο στη θεά Αφροδίτη. Αντί να διαγράψει το σημείο, το σφράγισε και το σημάδεψε κάτω από έναν ογκώδη αναλημματικό τοίχο, προστατεύοντάς το μέχρι το 325 μ.Χ., όταν ο Μέγας Κωνσταντίνος διέταξε την κατεδάφιση του ρωμαϊκού ναού και την αποκάλυψη του βράχου.

Εν κατακλείδι, η τοποθεσία του Γολγοθά στον Ναό της Αναστάσεως δεν βασίζεται απλώς στην παράδοση αιώνων. Η στρωματογραφία του εδάφους, η μορφολογία του αρχαίου λατομείου, η ύπαρξη τάφων της εποχής του Ηρώδη και τα τοπογραφικά δεδομένα των τειχών της πόλης του 1ου αιώνα δημιουργούν ένα αδιάσειστο αρχαιολογικό προφίλ που ταιριάζει απόλυτα με τις ιστορικές πηγές και καθιστά το σημείο αυτό την πιο τεκμηριωμένη τοποθεσία για τα γεγονότα της Σταύρωσης.

Από in. gr

 

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 11 Απριλίου 2026

 

Η UNESCO ανακοινώνει την επιλογή του Μεντεγίν, βασιζόμενη στην εντυπωσιακή αύξηση των βιβλιοπωλείων και του δείκτη ανάγνωσης. Η απόφαση αναγνωρίζει τον ρόλο του βιβλίου ως εργαλείου κοινωνικής αλλαγής και οικοδόμησης της ειρήνης στην κολομβιανή πόλη.
Το Μεντεγίν μεταμορφώθηκε από σύμβολο βίας σε πρότυπο πολιτιστικής αναγέννησης. Οι δημόσιες βιβλιοθήκες, που δημιουργήθηκαν συχνά σε χώρους με βαρύ παρελθόν, διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο σε αυτή την ταυτοτική αλλαγή της πόλης.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη στρατηγική της UNESCO για την ενίσχυση της ανάγνωσης παγκοσμίως, ακολουθώντας το παράδειγμα άλλων πόλεων όπως η Αθήνα. Αναδεικνύει πώς η πρόσβαση στο βιβλίο λειτουργεί ως μοχλός κοινωνικής συνοχής.
Οι εκδηλώσεις για το 2027 θα ξεκινήσουν την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου, περιλαμβάνοντας φεστιβάλ και εκπαιδευτικά προγράμματα. Ο στόχος είναι η εδραίωση μιας μακροπρόθεσμης πολιτικής για την προώθηση της ανάγνωσης και της γραφής στην πόλη.
Η πόλη του Μεντεγίν στην Κολομβία ετοιμάζεται να βρεθεί στο επίκεντρο της παγκόσμιας πολιτιστικής σκηνής το 2027, καθώς η UNESCO την ανακήρυξε επίσημα Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου. Η επιλογή – σύμφωνα με την αρμόδια επιτροπή – αποτελεί μια αναγνώριση μιας βαθιάς και μακρόχρονης διαδικασίας βιβλιοφιλικού μετασχηματισμού της κολομβιανής πόλης, όπου το βιβλίο και η ανάγνωση λειτούργησαν ως εργαλεία κοινωνικής αλλαγής.

Η δυναμική γύρω από την κουλτούρα του βιβλίου
Η ανακοίνωση, που βασίστηκε στη σύσταση της διεθνούς επιτροπής συμβούλων του θεσμού, υπογραμμίζει τη δυναμική που έχει αναπτύξει η πόλη γύρω από την κουλτούρα του βιβλίου. Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά: τα βιβλιοπωλεία στο Μεντεγίν έχουν αυξηθεί κατά 542% τα τελευταία 70 χρόνια, ενώ η πόλη καταγράφει τον υψηλότερο δείκτη ανάγνωσης σε εθνικό επίπεδο. Και σε μια χώρα με έντονες κοινωνικές ανισότητες και ιστορικές εντάσεις, η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

«Τα βιβλία λένε περισσότερα από απλές ιστορίες. Είναι πηγή δημιουργικότητας και μάθησης», δήλωσε ο γενικός διευθυντής της UNESCO, Χαλέντ Ελ-Ενανί, υπογραμμίζοντας τον ρόλο της πόλης ως παράδειγμα πολιτιστικής και αστικής αναγέννησης. «Η ανάδειξη του Μεντεγίν στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα για το πώς ο πολιτισμός μπορεί να οικοδομήσει ειρήνη και κοινωνική συνοχή».

Επαναπροσδιορίζει την ταυτότητά της μέσα από τον πολιτισμό
Η περίπτωση του Μεντεγίν είναι χαρακτηριστική μιας πόλης που επαναπροσδιορίζει την ταυτότητά της μέσα από τον πολιτισμό. Από σύμβολο βίας και εγκληματικότητας τις προηγούμενες δεκαετίες, έχει εξελιχθεί σε διεθνές παράδειγμα καινοτομίας στον αστικό σχεδιασμό και την πολιτιστική πολιτική.

Σημαντικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση έχουν διαδραματίσει οι δημόσιες βιβλιοθήκες και τα πολιτιστικά κέντρα, πολλά από τα οποία δημιουργήθηκαν σε χώρους με βαρύ παρελθόν, όπως πρώην φυλακές ή αστυνομικές εγκαταστάσεις.

Σήμερα, η πόλη διαθέτει περισσότερα από 110 βιβλιοπωλεία και 25 βιβλιοθήκες, που λειτουργούν όχι μόνο ως χώροι γνώσης αλλά και ως καταφύγια κοινωνικής συνοχής. Σε γειτονιές που άλλοτε συνδέονταν με αποκλεισμό και βία, οι χώροι αυτοί έχουν μετατραπεί σε σημεία συνάντησης, εκπαίδευσης και πολιτιστικής συμμετοχής.

Η UNESCO αναγνώρισε αυτή τη στρατηγική προσέγγιση, επισημαίνοντας τη δέσμευση της πόλης στη «πολιτιστική κινητοποίηση» και την ικανότητά της να υλοποιεί μεγάλης κλίμακας πολιτιστικές δράσεις.

Ο θεσμός της Παγκόσμιας Πρωτεύουσας Βιβλίου δεν περιορίζεται σε συμβολικές εκδηλώσεις, αλλά προϋποθέτει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα δράσεων που στοχεύει στην ενίσχυση της ανάγνωσης σε όλες τις ηλικιακές ομάδες και κοινωνικά στρώματα, με ιδιαίτερη έμφαση στους νέους και τις ευάλωτες κοινότητες.

Σε γειτονιές που άλλοτε συνδέονταν με αποκλεισμό και βία, οι χώροι αυτοί έχουν μετατραπεί σε σημεία συνάντησης, εκπαίδευσης και πολιτιστικής συμμετοχής.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική της UNESCO για την ενίσχυση των οικοσυστημάτων ανάγνωσης παγκοσμίως. Προγράμματα όπως το «Centroamérica Lectora», που εφαρμόστηκε σε χώρες της Κεντρικής Αμερικής, έχουν ήδη δείξει ότι η πρόσβαση στο βιβλίο μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής. Αντίστοιχες δράσεις υλοποιούνται και στην Αφρική, με έμφαση στη λογοτεχνία για παιδιά και νέους, ενισχύοντας τη δημιουργία τοπικών εκδοτικών δομών.

Το Μεντεγίν γίνεται η 27η πόλη που λαμβάνει τον τίτλο από το 2001, ακολουθώντας μια μακρά λίστα που περιλαμβάνει πόλεις όπως η Μαδρίτη, η Αλεξάνδρεια, η Αθήνα και η Μπουένος Άιρες. Κάθε μία από αυτές αξιοποίησε τον θεσμό για να ενισχύσει τις πολιτιστικές της πολιτικές και να προσελκύσει διεθνές ενδιαφέρον.

Η χρονιά των εκδηλώσεων θα ξεκινήσει στις 23 Απριλίου 2027, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Βιβλίου και Πνευματικών Δικαιωμάτων, και αναμένεται να περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα δράσεων, από φεστιβάλ και εκθέσεις μέχρι εκπαιδευτικά προγράμματα και πρωτοβουλίες ενίσχυσης της συγγραφικής δημιουργίας. Στόχος είναι όχι μόνο η προβολή της πόλης αλλά και η εδραίωση μιας μακροπρόθεσμης πολιτικής για την ανάγνωση και τη γραφή.

Από iefimerida

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 7 Απριλίου 2026

Η ανακάλυψη υποδεικνύει την ύπαρξη κοινών μοτίβων σκέψης και καθολικών γραμματικών κανόνων.

Επιστήμονες εντόπισαν καθολικούς γραμματικούς κανόνες που είναι κοινοί σε εκατοντάδες γλώσσες του κόσμου, μια εξέλιξη που υποδηλώνει ότι υπάρχουν κοινά μοτίβα σκέψης που διαμορφώνουν την ανθρώπινη επικοινωνία.

Οι γλωσσολόγοι εδώ και καιρό διαφωνούν σχετικά με επαναλαμβανόμενα μοτίβα στις ανθρώπινες γλώσσες, κάνοντας λόγο για «καθολικούς» γραμματικούς κανόνες. Ερευνητές έχουν προσπαθήσει να αποδείξουν την ύπαρξη αυτών των πολυσυζητημένων «καθολικών» που διέπουν τις γλώσσες παγκοσμίως.

Μια νέα ανάλυση σε περισσότερες από 1.700 γλώσσες διαπίστωσε ότι οι γλώσσες τείνουν να εξελίσσονται με προβλέψιμους τρόπους και όχι τυχαία. Η νέα μελέτη ξεπερνά τους περιορισμούς προηγούμενων ερευνών, αναλύοντας ένα μεγάλο δείγμα γλωσσών από όλο τον κόσμο. Οι επιστήμονες εξέτασαν το Grambank μια εκτενή βάση δεδομένων με γραμματικά χαρακτηριστικά γλωσσών παγκοσμίως, και βρήκαν στατιστικά στοιχεία που υποστηρίζουν περίπου το ένα τρίτο των προτεινόμενων γλωσσικών καθολικών.

Ορισμένα από αυτά τα καθολικά περιλαμβάνουν συγκεκριμένα πρότυπα στη σειρά των λέξεων. Για παράδειγμα, αν μια γλώσσα τοποθετεί το ρήμα στο τέλος της πρότασης συνήθως χρησιμοποιεί προθέσεις που ακολουθούν το ρήμα. «Μπροστά στη μεγάλη γλωσσική ποικιλομορφία, είναι εντυπωσιακό ότι οι γλώσσες δεν εξελίσσονται τυχαία. Είμαι ιδιαίτερα ικανοποιημένη που οι διαφορετικοί τύποι αναλύσεων που πραγματοποιήσαμε κατέληξαν σε πολύ παρόμοια αποτελέσματα, γεγονός που υποδηλώνει ότι η γλωσσική αλλαγή πρέπει να αποτελεί βασικό στοιχείο για την εξήγηση των καθολικών» δήλωσε η Ανεμαρί Βέρκερκ συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Nature Human Behaviour».

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι υπάρχουν αρκετές ομοιότητες μεταξύ των γλωσσών, όπως προτιμήσεις στη σειρά των λέξεων — για παράδειγμα αν τα ρήματα προηγούνται ή έπονται των αντικειμένων — καθώς και ιεραρχικές δομές, όπως ο τρόπος με τον οποίο δηλώνονται οι γραμματικές σχέσεις μέσα στις προτάσεις. Πολλά από αυτά τα κοινά μοτίβα εμφανίζονται επανειλημμένα σε εκατοντάδες άσχετες μεταξύ τους γλώσσες σε διαφορετικά μέρη του κόσμου.

«Κοινές γνωστικές και επικοινωνιακές πιέσεις ωθούν τις γλώσσες προς ένα περιορισμένο σύνολο προτιμώμενων γραμματικών λύσεων», δήλωσε ο Ράσελ Γκρέι, μέλος της ερευνητικής ομάδας. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι υπάρχουν κοινοί περιορισμοί που καθοδηγούν τον τρόπο με τον οποίο αναδύονται νέες γλώσσες. Οι ερευνητές εξηγούν ότι αυτοί σχετίζονται με βαθύτερες γνωστικές και επικοινωνιακές δυνάμεις που διαμορφώνουν την ανθρώπινη γλώσσα. Ωστόσο η ακριβής φύση αυτών των περιορισμών δεν κατέστη δυνατό να προσδιοριστεί στη συγκεκριμένη μελέτη.

«Δεδομένου ότι τα καθολικά διαφέρουν ως προς την ισχύ τους, τα αποτελέσματά μας υποδεικνύουν κατευθύνσεις για μελλοντική έρευνα. Οι αναλύσεις μας δεν διακρίνουν μεταξύ διαφορετικών πιθανών αιτιολογικών μηχανισμών, αλλά παρέχουν ένα πιο περιορισμένο σύνολο καθολικών για περαιτέρω διερεύνηση» αναφέρουν οι ερευνητές.

Naftemporiki.gr

Γιάννα Ανδρεαδάκη στις 1 Απριλίου 2026

ΑΝΑΚΑΛΥΦΤΗΚΑΝ 90 ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΤΟΥ 17ου ΑΙΏΝΑ  ΠΟΥ ΖΩΝΤΑΝΕΎΟΥΝ ΤΗΝ. ΛΑΪΚΉ ΣΟΦΙΑ

Χειρόγραφο στην Κρατική Βιβλιοθήκη της Ορλεάνης φέρνει στο φως άγνωστο υλικό του Ερμόδωρου Ρέτζιου και τη διαχρονική ελληνική θυμοσοφία

Ήταν επιμελέστατος ο εκ Χίου ιησουίτης Ερμόδωρος Ρέτζιος (1579-1655) και παράλληλα με το ιεραποστολικό του έργο στα νησιά του Αιγαίου κατέγραφε παροιμίες και γνωμικά που άκουγε από το στόμα απλών ανθρώπων.

Η ποιμαντική και συλλεκτική δράση του μας φέρνει στις αρχές του 17ου αιώνα στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα. Ελάχιστα ξέρουμε για τον Ερμόδωρο, είχε σπουδάσει στη Ρώμη σε κολλέγιο για καθολικά ελληνόπουλα.

Ένας κώδικας ωστόσο του Ερμόδωρου με έργα του σοφού της Παλαιολόγειας Αναγέννησης Γεωργίου Παχυμέρη διασώθηκε και βρίσκεται σήμερα στη Βατικανή Βιβλιοθήκη.

Ο σύγχρονος του Ερμόδωρου Γάλλος ιεραπόστολος Αδριανός Περβιγέ που δραστηριοποιήθηκε επίσης στην Εγγύς Ανατολή την ίδια εποχή είχε στείλει παροιμίες του συναδέλφου του στον Λουδοβίκο Γοδεφρείδο, λόγιο γιατρό στην Ορλεάνη. Κι αυτός τις καθαρόγραψε και τις συμπλήρωσε με λατινική και γαλλική μετάφραση.

Αυτό το χειρόγραφο εντοπίστηκε τώρα στην Κρατική Βιβλιοθήκη της Ορλεάνης με άλλες 90 παροιμίες του Ερμόδωρου και εκδόθηκε στο περιοδικό Βυζαντινές και Νεοελληνικές Σπουδές του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ από δύο νεαρούς Νορβηγούς καθηγητές, τον γλωσσολόγο Toon Van Hal και τον κλασικό φιλόλογο Han Lamers.

Και αίφνης οι σκωληκόβρωτες αυτές παροιμίες του 17ου αιώνα σπαρταράνε στο φως της μέρας, στα ελληνικά του σήμερα.

Ουκ ολίγες τις έχουμε ακούσει ως παιδιά στο σπίτι.

«Της νύκτας τα καμώματα, τα βλέπει ‘μέρα, και γελά». «Το πολύ κύριε ελέησον και ο Παππάς βαρυέταιτο». «Κόρακας κοράκου μάτι δεν ευγάζει». «Ο λύκος εις ανεμοζάλην χαίρεται». «Η γλώσσα κόκκαλα δεν έχει, και κόκκαλα τζακίζει». «Από μωρό και από λολό να μάθης την αλήθειαν». «Κάθε πράγμα στον καιρόν του, και κολοιός στον αύγουστον».

Η σοφία του ναυτικού λαού φαίνεται στην παροιμία «Ου κολυμπητής δεν γνωρίζεται όταν εμπαίνει, αμ’ όταν ευγειένει».

Και η θυμοσοφία των απλών μεροκαματιάρηδων στο γνωμικό «Ο φίλος στην ανάγκην σου, και ο εχθρός σου στην χαράν σου».

Παραδόξως η παρουσία των Τούρκων είναι μηδαμινή στη συλλογή, για παράδειγμα στο «Τούρκον είδες, άσπρα θέλει, και άλλον είδες, και άλλα θέλει», όπου άσπρα είναι τα μπικικίνια και βέβαια απηχεί το άγχος των ανθρώπων μπροστά στους φοροεισπράκτορες

 

Αντίθετα περισσεύουν τα γνωμικά που σχετίζονται με τον ορθόδοξο κλήρο. «Αι έχει ψωμί το μοναστήρι, και καλογέροι ποτέ δεν λείπουν». «Πόσοι φιλούν του Παπά το χερί, και αποθυμούν νά τον κομμένον». «Άλλοι αγαπούν τον Παπά, και άλλοι την παπαδιά». «Ότι σου λέγει ο παπάς, κάμνε, και τα κάμνει, μην τα κάμνης».

Να είναι άραγε συμπτωματική αυτή η πληθώρα ή μήπως αντανακλά και μια κάποια χαιρεκακία του καθολικού ιεραπόστολου Ερμόδωρου.

Σε μια πάντως από τις ελάχιστες επιστολές του που σώθηκαν και είχε σταλεί σαν ραπόρτο στα κεντρικά της οργάνωσής του στη Ρώμη το 1633, ο Ερμόδωρος αναφέρει με υπερηφάνεια ότι είχε προσηλυτίσει μια νεαρή γυναίκα που είχε ζήσει επί δώδεκα ολόκληρα χρόνια εν αμαρτία με έναν άπιστο. Αλλά επειδή δεν μπορούσε να πληρώσει το οικονομικό τίμημα για να πάρει άφεση αμαρτιών από ορθόδοξο παπά είχε ασπασθεί υπό τις ευλογίες του Ερμόδωρου το καθολικό δόγμα.

Πηγή: Deutsche welle